Thái độ bàng quan trong gia đình của trẻ vị thành niên

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- LÊ THỊ THÙY LINH THÁI ĐỘ BÀNG QUAN TRONG GIA ĐÌNH CỦA TRẺ VỊ THÀNH NIÊN Chuyên ngành: Tâm lý học Mã số: 6031040

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ THỊ THÙY LINH

THÁI ĐỘ BÀNG QUAN TRONG GIA ĐÌNH CỦA TRẺ VỊ THÀNH NIÊN

Chuyên ngành: Tâm lý học

Mã số: 60310401

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Phan Thị Mai Hương

Xác nhận đã chỉnh sửa theo yêu cầu của hội đồng

HÀ NỘI- 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tác giả Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn này là tự tác giả thu thập, trích dẫn Tuyệt đối không sao chép từ bất kỳ một tài liệu nào

Hà Nội, ngày 30 tháng 8 năm 2015

Tác giả luận văn tốt nghiệp

Lê Thị Thùy Linh

MỤC LỤC

Trang Lời cam đoan

Mục lục 1

Danh mục từ viết tắt 3

Danh mục các bảng 4

Danh mục các biểu đồ 5

MỞ ĐẦU 6 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU THÁI ĐỘ BÀNG QUAN TRONG

GIA ĐÌNH CUẢ TRẺ VỊ THÀNH NIÊN Error! Bookmark not defined 1.1 Tổng quan nghiên cứu về thái độ bàng quan Error! Bookmark not defined 1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài về thái độ bàng quan Error! Bookmark not defined

1.1.2 Nghiên cứu ở Việt Nam về thái độ bàng quan Error! Bookmark not defined

1.2 Một số vấn đề lý luận cơ bản của đề tài Error! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm cơ bản Error! Bookmark not defined 1.2.2 Các tiếp cận thái độ bàng quan Error! Bookmark not defined 1.2.3 Cấu trúc của thái độ bàng quan Error! Bookmark not defined 1.2.4 Trách nhiệm của trẻ vị thành niên trong gia đình Error! Bookmark not defined

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ bàng quan gia đình Error! Bookmark not defined

1.3.1 Các yếu tố chủ quan Error! Bookmark not defined 1.3.2 Ảnh hưởng của các yếu tố khách quan Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

2.1 Tổ chức nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.1.1 Giai đoạn 1: Nghiên cứu lý luận Error! Bookmark not defined 2.1.2 Giai đoạn 2: Xây dựng bộ công cụ Error! Bookmark not defined 2.1.3 Giai đoạn 3: Nghiên cứu thực tiễn Error! Bookmark not defined 2.1.4 Giai đoạn 4: Tổ chức điều tra Error! Bookmark not defined 2.2 Các phương pháp phân tích dữ liệu bằng phần mềm SPSS 20 Error! Bookmark not defined

2.2.1 Thống kê Error! Bookmark not defined 2.2.2 Phân tích nội dung (định tính) Error! Bookmark not defined 2.2.3 Các mã hóa Error! Bookmark not defined 2.3 Thang đo lường và đánh giá Error! Bookmark not defined 2.4 Kiểm định độ tin cậy thang đo Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3 THỰC TRẠNG THÁI ĐỘ BÀNG QUAN TRONG GIA ĐÌNHCỦA

TRẺ VỊ THÀNH NIÊN Error! Bookmark not defined 3.1 Thực trạng thái độ bàng quan trong gia đình của trẻ vị thành niên Error! Bookmark not defined

3.1.1 Các kiểu thái độ bàng quan trong gia đình của trẻ vị thành niên Error! Bookmark not defined

3.1.2 Thực trạng thái độ bàng quan trong gia đình của trẻ vị thành niên Error! Bookmark not defined

3.1.3 Thái độ bàng quan trong gia đình của trẻ vị thành niên xét theo giới tính và

theo lớp Error! Bookmark not defined

3.2 Ảnh hưởng của thái độ bàng quan trong gia đình đến hành vi làm việc nhà của

trẻ vị thành niên Error! Bookmark not defined

3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ bàng quan trong gia đình của trẻ vị

thành niên Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHUNG Error! Bookmark not defined KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9 PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

TĐBQ : Thái độ bàng quan VTN : Vị thành niên

GĐ : Gia đình THPT : Trung học phổ thông THCS : Trung học cơ sở

CHXHCNVN : Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam HN&GĐ : Hôn nhân và gia đình

LĐTT : Lao động tri thức LLVT : Lực lƣợng vũ trang LĐTD : Lao động tự do CBCNVC : Cán bộ công nhân viên chức KDBB : Kinh doanh buôn bán

LĐKT : Lao động kỹ thuật NVVP : Nhân viên văn phòng

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1: Thông tin mẫu khảo sát Error! Bookmark not defined Bảng 2.2: Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Error! Bookmark not defined Bảng 3.1: Các kiểu thái độ bàng quan của trẻ VTN trong gia đìnhError! Bookmark not defined

Bảng 3.2 Thái độ bàng quan gia đình từ vô tình đến vô lý Error! Bookmark not defined

Bảng 3.3: Thiếu các hành động thể hiện tình cảm tích cực Error! Bookmark not defined

Bảng 3.4: Thiếu sự hối lỗi Error! Bookmark not defined Bảng 3.5: Thiếu nhạy cảm Error! Bookmark not defined Bảng 3.6: Thiếu sự quan tâm Error! Bookmark not defined Bảng 3.7: Thái độ bàng quan trong gia đình của trẻ VTN Error! Bookmark not defined

Bảng 3.8: Thái độ bàng quan gia đình của trẻ VTN theo giới tính Error! Bookmark not defined

Bảng 3.9: Thái độ bàng quan trong gia đình của trẻ VTN xét theo lớp Error! Bookmark not defined

Bảng 3.10: Kết quả hồi quy đơn biến Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Trang

Sơ đồ

Sơ đồ 1.1: Các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ bàng quan trong gia đình Error! Bookmark not defined

Sơ đồ 3.1: Tương quan giữa thái độ bàng quan với hành vi bàng quan Error! Bookmark not defined

Sơ đồ 3.2: Tương quan giữa thái độ bàng quan với các nhân tố ảnh hưởng Error! Bookmark not defined

Sơ đồ 3.3: Các yếu tố ảnh hưởng tới TĐBQGD của trẻ VTN Error! Bookmark not defined

Biểu đồ

Biểu đồ 3.1: Thái độ bàng quan kiểu 1 Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.2: Thái độ bàng quan kiểu 2 Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.3: Thái độ bàng quan kiểu 3 Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.4: Thái độ bàng quan kiểu 4 Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.5: Thái độ bàng quan kiểu 5 Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.6: Thái độ bàng quan trong gia đình của trẻ VTN Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thái độ bàng quan là một hiện tượng tâm lý học, được bắt đầu nghiên cứu từ câu

chuyện về cô gái Kitty Genovese năm 1964 Genovese bị một kẻ quá khích đuổi theo, hành hung ba lần trên phố trước khi bị đâm chết Sự việc được những người hàng xóm của cô chứng kiến nhưng không ai gọi điện cầu cứu cảnh sát Điều này đã đặt ra câu hỏi

cho các nhà tâm lý học về sự thờ ơ vô cảm của con người

Trong những năm gần đây cụm từ thờ ơ, vô cảm hay bàng quan được nhắc đến khá nhiều Chỉ cần gõ trên google cụm từ “vô cảm” chúng ta thấy có đến hơn 1.000.000 kết quả được hiển thị Vô cảm biểu hiện đa dạng, từ vô cảm ở cách cư xử đến cảm xúc, từ

vô cảm với người ngoài đến người thân và từ người thân đến vô cảm với chính bản thân

họ Điều đáng nói ở đây chính là sự bàng quan, vô cảm của giới trẻ, những người nắm trong tay vận mệnh của đất nước Họ bàng quan với thế sự, bàng quan với con người, thậm chí là bàng quan với chính những người thân trong gia đình mình

Gia đình là nơi chúng ta sinh ra và lớn lên, là nơi nuôi dưỡng tâm hồn và thể xác của chúng ta, là nơi để chúng ta trở về sau những ngày làm việc mệt mỏi, gia đình là nơi

để các thành viên thể hiện sự quan tâm, chăm sóc, yêu thương và trách nhiệm với nhau Trong gia đình các thành viên phải vui, buồn cùng với niềm vui và nỗi buồn của nhau, họ cùng tham gia những hoạt động chung để thể hiện vị trí, trách nhiệm của họ ở trong gia đình ấy

Tuy nhiên, ngày nay khi mà lối sống và điều kiện sống đã được cải thiện đáng

kể thì dường như sự thể hiện đó lại trở nên mờ nhạt đi, đặc biệt là ở thế hệ trẻ Có không ít các bạn trẻ thờ ơ, lãnh đạm, lảng tránh hay thậm chí là bàng quan, vô cảm với gia đình của mình Sự tham gia công việc nhà của các bạn ấy trở nên ít đi, thậm chí là có bạn chưa từng làm những công việc trong nhà…và cũng có không ít các bạn thờ ơ với những nỗi đau, sự mất mát, với niềm vui của những người ruột thịt

Có thể đó chưa hẳn là bàng quan, vô cảm nhưng chúng ta có thể thấy đó là mầm mống của căn bệnh này bởi từ thái độ thờ ơ dẫn đến bàng quan, vô cảm là một khoảng

nhau như thế thì làm sao họ có thể chạnh lòng thương đối với những người xem ra là

“người dưng”? Như vậy, ở Việt Nam thái độ bàng quan của trẻ VTN là vấn đề rất quan trọng, cấp bách và cần phải được nghiên cứu

Tuy vậy, những nghiên cứu về thái độ bàng quan ở Việt Nam còn khá ít, bàng quan gia đình lại càng mới mẻ hơn, chúng tôi tìm thấy rất ít nghiên cứu khoa học cho hiện tượng này

Xuất phát từ thực tế xã hội, sự thiếu vắng các nghiên cứu lý luận cũng như thực nghiệm ở Việt Nam về thái độ thờ ơ, bàng quan của trẻ VTN với gia đình Chúng tôi tiến

hành nghiên cứu đề tài: "Thái độ bàng quan trong gia đình của trẻ vị thành niên " để có

những lý giải khoa học dưới góc độ của tâm lý học về thái độ bàng quan của trẻ vị thành niên cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến nó

2 Mục đích nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu thực trạng thái độ bàng quan trong gia đình của trẻ vị thành niên và các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ này Trên cơ sở đó, đề xuất những khuyến nghị bước đầu nhằm tăng cường thái độ hợp tác, chia sẻ của trẻ trong gia đình

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng khái niệm, cơ sở lý luận của thái độ bàng quan trong gia đình

- Điều tra khảo sát thực tiễn thái độ bàng quan gia đình của trẻ vị thành niên

- Khảo sát một số yếu tố ảnh hưởng đến thái độ bàng quan của trẻ vị thành niên trong gia đình

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Thái độ bàng quan của trẻ vị thành niên trong gia đình

4.2 Khách thể nghiên cứu

Nghiên cứu trên học sinh trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm–Hà Nội và trường THCS Cầu Giấy–Hà Nội

5 Giới hạn nghiên cứu

- Chỉ nghiên cứu thái độ bàng quan thể hiện trong quan hệ gia đình và trong sinh hoạt/ hoạt động chung của gia đình

- Chỉ nghiên cứu thái độ của trẻ VTN theo cấu trúc 2 thành tố: Cảm xúc và Hành

vi, thống nhất thái độ xuất phát từ cảm xúc

- Chỉ khảo sát một số yếu tố ảnh hưởng đến thái độ bàng quan trong gia đình như: Nhận thức về sự việc, về vai trò của bản thân trong gia đình, niềm tin vào khả năng của bản thân trong gia đình, tính thụ động/ chủ động và tính đồng cảm của trẻ

5.2 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

Nghiên cứu trên học sinh trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm–Hà Nội và trường THCS Cầu Giấy–Hà Nội

5.3 Giới hạn về thời gian nghiên cứu

Thời gian thực hiện đề tài: Từ tháng 1/2015 đến tháng 8/2015

6 Câu hỏi nghiên cứu

Câu hỏi 1: Thái độ bàng quan trong gia đình của trẻ vị thành niên được biểu hiện ở những kiểu nào?

Câu hỏi 2: Những yếu tố nào ảnh hưởng đến thái độ bàng quan trong gia đình của trẻ vị thành niên?

7 Giả thuyết nghiên cứu

Sự thể hiện thái độ bàng quan trong gia đình của trẻ vị thành niên khá phong phú,

với các mức độ khác nhau giữa các lĩnh vực khác nhau

Các yếu tố tác động đến thái độ bàng quan của trẻ trong gia đình có thể là chưa nhận thức được đầy đủ về sự việc, về vai trò của bản thân trong gia đình, thiếu sự tự tin, tính thụ động và tính thiếu sự đồng cảm của trẻ

8 Phương pháp nghiên cứu

 Nghiên cứu tài liệu

 Điều tra bảng hỏi

 Phỏng vấn sâu

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Tiếng Việt

1 A.Ma-ca-ren-cô (1978), Nói chuyện về giáo dục gia đình, Nhà xuất bản Kim

Đồng

2 Vũ Quỳnh Châu (2007), Tính người lớn của học sinh trung học cơ sở, Luận án

Tiến sĩ tâm lý học

3 Phạm Tất Dong, Lê Ngọc Hùng (2001), Xã hội học, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia

Hà Nội

4 Vũ Dũng (Chủ biên, 2008), Từ điển tâm lý học, Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa

5 Trần Thị Minh Đức (2008), Các thực nghiệm trong tâm lý học xã hội, Nhà xuất bản

Đại học Quốc gia Hà Nội

6 Phạm Hoàng Gia, Nguyễn Huy Tú, Đỗ Hồng Anh, Ngô Đặng Minh Hằng (2002),

“Các hoạt động ngoài giờ học trên lớp và sự hình thành nhân cách của học sinh trung học cơ sở”, Hoạt động, giao tiếp và chất lượng giáo dục, Nhà xuất bản Đại

học Quốc gia Hà Nội

7 Nguyễn Hồng Hà (2011), Nếp sống gia đình ở khu đô thị mới (Nghiên cứu

trường hợp khu chung cư Trung Hoà - Nhân Chính), Luận án Tiến sỹ xã hội học

8 Nguyễn Thị Ngân Hà (2012), Giáo dục đạo đức cho con trong gia đình đô thị hiện

nay, Luận văn Thạc sỹ xã hội học

9 Lê Văn Hảo & Knuds Lasen (2010), Tâm lý học xã hội, Nhà xuất bản Từ điển

Bách Khoa

10 Bùi Thị Huệ (2013), Thái độ bàng quan của người dân với các hiện tượng xã hội,

Luận văn thạc sĩ Tâm lý học

11 Trương Phúc Hưng (2005), Các trường phái lý thuyết trong tâm lý học xã hội: Đề

tài nghiên cứu khoa học CB.04.31, Trung tâm nghiên cứu phụ nữ

12 Phan Thị Mai Hương (Chủ biên, 2007), Cách ứng phó của trẻ vị thành niên với

13 I.A-Pê-sec-ni-cô-va (1980), Dạy con yêu lao động , Nhà xuất bản Phụ nữ

14 I.X.Côn (1987), Tâm lý thanh niên, Nhà xuất bản Trẻ TP.HCM

15 Lê Khanh (2007), Tập bài giảng tâm lý học nhân cách

16 Đoàn Đức Lương (2000), Luật Hôn nhân và Gia đình, Nhà xuất bản Đại học Huế

17 Hương Lan, Báo Tuổi Trẻ, số ra ngày 04 tháng 09 năm 2014

18 Huy Linh, Báo Pháp Luật, số ra ngày 11 tháng 12 năm 2013

19 Phạm Minh Ngọc (2011), Tâm lý học đám đông và phân tích cái tôi, bản dịch tiếng

Việt

20 Malcolm Gladwell (2007), The tipping poin – Điểm bùng phát, bản dịch tiếng

Việt, Nhà xuất bản Lao Động

21 Hoàng Phê (2000), Từ điển tiếng việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng

22 Nguyễn Thị Minh Tâm (2007), Tạp chí Tâm lý học, Số 3 (96)

23 Nguyễn Qúy Thanh, Nguyễn Thị Khánh Hòa (2013), Các yếu tố ảnh hưởng đến

lòng tin với các thành viên gia đình trực tiếp, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Khoa học xã hôi và Nhân văn, Tập 29, Số 2

24 Võ Thị Kim Thanh (Chủ Biên, 2013), Luật hình sự CHXHCNVN, Nhà xuất bản

Lao Động Xã Hội

25 Trần Trọng Thủy (2002), “Vấn đề xác định tuổi của trẻ em”, Tạp chí giáo dục,

chuyên đề số 24

26 Trần Trọng Thủy (2002), Giáo dục đời sống gia đình, Nhà xuất bản Giáo dục

II Tiếng Anh

27 Bandura, A (1977), Self-efficacy: Toward a Unifying Theory of Behavioral Change (Psychological Review 84, pp 191-215)

28 Bandura, A (1986), Social basis of thought and action: A social cognitive thery

Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall

29 Bandura, A (1991-a), Effective mechanisms of physiological and behavioral heath

In J Madden, IV (Ed.), Neurobiology of Learning, Emotion and influence (pp

30 Bandura, A (1991- b) Self-tuning of motor mechanism through front and self-adjusting In RA Dienstbier (Ed.), Awareness of motivation: Nebraska symposium

on motivation (Vol 38, pp 69-164) Lincoln: University of Nebraska Press

31 Bandura, A (1994), Self-efficacy VS Ramachaudran (Ed.), Encyclopedia of

Human Behavior (Vol 4, pp 71-81) New York: Academic (H Friedman [Ed.], Encyclopedia on mental health San Diego: Academic Press, 1998)

32 Bandura, A (1995), Self-efficacy in changing societies New York: Cambridge

University Press Source: PsychologyToday

III Các trang Web

33 http://en.wikipedia.org/wiki/Bystander_effect

34 http://ussh.vnu.edu.vn/ttlv-thai-do-bang-quan-cua-nguoi-dan-doi-voi-cac-hien-tuong-xa-hoi/7561

35 http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/102531/dao-duc-loi-song-sinh-vien-dang-tut-doc.html

36 http://vi.rfi.fr/viet-nam/20110122-gioi-tre-viet-nam-tho-o-voi-dang-cong-san/]

37 http://phapluattp.vn/giao-duc/bo-gddt-con-dung-ngoai-cuoc-bao-luc-hoc-duong-519494.html

38 http://www.ibla.org.vn/?cate=n&id=15395

39

http://phatdiem.org/Portal/Desktop.aspx?tabid=221&Culture=vi-vn&catID=253&entryID=759

40 http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2011-09-26-de-can-benh-vo-cam-het-dat-song

41 http://vnexpress.net/tin-tuc/giao-duc/cha-me-qua-tai-viec-nha-vi-con-luoi-bieng-3139606.html

42 http://dantri.com.vn/dien-dan/hai-con-so-biet-roi-ma-van-giat-minh-670820.htm

43 http://www.uky.edu/~eushe2/Bandura/BanduraReferences.html

44 http://ct.counseling.org/2008/05/impressing-the-need-for-empathy/

45 https://psychology-tools.com/empathy-quotient/

46 http://ct.counseling.org/2008/05/impressing-the-need-for-empathy/