ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM XUÂN AN NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂNDU LỊCH DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG TẠI CÙ LAO ÔNG HỔ, AN GIANG Chuyên ngành: Du lịch Chương
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
PHẠM XUÂN AN
NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂNDU LỊCH DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG TẠI CÙ LAO ÔNG HỔ, AN GIANG
LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
PHẠM XUÂN AN
NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂNDU LỊCH DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG TẠI CÙ LAO ÔNG HỔ, AN GIANG
Chuyên ngành: Du lịch
(Chương trình đào tạo thí điểm)
LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS PHẠM HỒNG LONG
Hà Nội, 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi – PHẠM XUÂN AN, học viên cao học khóa 2012 – 2014, Khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội Tôi xin chịu trách nhiệm trước Hội đồng Khoa học và Đào tạo Khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa học
Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
Học viên
PHẠM XUÂN AN
Trang 4MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
BẢNG DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vi
DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ vii
PHẦN MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH DỰA VÀO CỘNG ĐỒNGError! Bookmark not defined.
1.1 Một số khái niệm Error! Bookmark not defined.
1.2 Đặc điểm và những nguyên tắc phát triển du lịch dựa vào cộng đồngError! Bookmark not defined 1.3 Một số loại hình du lịch có sự tham gia của cộng đồng địa phươngError! Bookmark not defined 1.4 Một số hoạt động du lịch có sự tham gia của cộng đồng địa phươngError! Bookmark not defined.
1.5 Mối quan hệ giữa cộng đồng địa phương với hoạt động du lịch dựa vào
cộng đồng Error! Bookmark not defined.
1.6 Những bên liên quan tham gia du lịch dựa vào cộng đồngError! Bookmark not defined.
1.7 Khu vực có khả năng phát triển du lịch dựa vào cộng đồngError! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 1: Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH DỰA VÀO
CỘNG ĐỒNG TẠI CÙ LAO ÔNG HỔ, AN GIANGError! Bookmark not defined.
2.1 Khái quát chung về cù lao Ông Hổ, An GiangError! Bookmark not defined.
2.2 Khả năng phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại cù lao Ông Hổ, An
Giang Error! Bookmark not defined.
2.3 Hiện trạng hoạt động du lịch dựa vào cộng đồng tại cù lao Ông Hổ, An
Giang Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 2: Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 3 CÁC GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO
HIỆU QUẢ TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG
TẠI CÙ LAO ÔNG HỔ, AN GIANG Error! Bookmark not defined.
3.1 Căn cứ đề xuất giải pháp Error! Bookmark not defined.
Trang 53.2 Các giải pháp tổ chức, quản lý Error! Bookmark not defined.
3.3 Các giải pháp phát triển nguồn nhân lực Error! Bookmark not defined.
3.4 Các giải pháp thúc đẩy cung ứng, phát triển sản phẩm và dịch vụ du lịchError! Bookmark not defined 3.5 Các giải pháp xúc tiến, quảng bá Error! Bookmark not defined.
3.6 Các giải pháp đầu tư Error! Bookmark not defined.
3.7 Các giải pháp nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng trong việc bảo vệ tài
nguyên du lịch và môi trường sinh thái Error! Bookmark not defined.
3.8 Các kiến nghị Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.
Phụ lục I
Phụ lục 3 Một số tour du lịch trải nghiệm đời sống cộng đồng tại cù lao
Ông Hổ, An Giang XXXVI8
Phụ lục 4 Một số hình ảnh về hoạt động du lịch dựa vào cộng đồng tại cù
lao Ông Hổ, An Giang XL8
Trang 6BẢNG DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Netherlands Development Organization (Tổ
chức phát triển Hà Lan)
SNV
International Union for Conservation of Nature
and Natural Resources (Liên minh Quốc tế Bảo
tồn Thiên nhiên và Tài nguyên thiên nhiên)
IUCN
World Wide Fund For Nature (Quỹ Quốc tế
Bảo vệ Thiên nhiên)
WWF
Trang 7DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ Bảng 1.1 Mô tả các loại hình Du lịch dựa vào cộng đồngError! Bookmark not defined.
Bảng 1.2 Những tác động của Du lịch dựa vào cộng đồngError! Bookmark not defined.
Bảng 2.1 Nhiệt độ trung bình tháng của TP Long Xuyên 28
Bảng 2.2 Lượng khách và tốc độ tăng trưởng lượng khách đến cù lao Ông Hổ từ 2010 đến 2014 55
Bảng 2.3 Lượng khách sử dụng sản phẩm dịch vụ của Du lịch dựa vào cộng đồng tại cù lao Ông Hổ 56
Bảng 2.4 Lượng khách lưu trú qua đêm tại các điểm du lịch dựa vào cộng đồng trên cù lao Ông Hổ 57
Bảng 2.5 Số lao động tham gia dịch vụ Du lịch dựa vào cộng đồng trên cù lao Ông Hổ 60
Bảng 2.6 Thu nhập bình quân đầu người/năm ở cù lao Ông Hổ 61
Bảng 2.7 Tỷ lệ hộ nghèo ở cù lao Ông Hổ 61
Bảng 2.8 Tỷ lệ du khách thích sử dụng các sản phẩm du lịch của CĐĐP 64
Bảng 2.9 Các công ty du lịch đánh giá về sức hấp dẫn của sản phẩm DLDVCĐ tại cù lao Ông Hổ, An Giang 65
Bảng 2.10 Phân tích SWOT 66 Biểu đồ 2.1 Khách du lịch đánh giá sức hấp dẫn của các sản phẩm DLDVCĐ tại
cù lao Ông Hổ, An Giang Error! Bookmark not defined.
Trang 8PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Du lịch là ngành kinh tế có mối quan hệ với nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, trong đó du lịch có mối quan hệ hết sức chặt chẽ với cộng đồng địa phương Việc phát triển du lịch dựa vào cộng đồng đã đem lại rất nhiều lợi ích trực tiếp hoặc gián tiếp cho cộng đồng địa phương như: tạo việc làm; tăng thu nhập; giúp xây dựng và
tu bổ cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật tốt hơn; đem đến sự hiểu biết, giao lưu văn hóa; xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống của người dân; góp phần vào quá trình phát triển kinh tế của vùng, của đất nước… Điều đó mang ý nghĩa nhân văn to lớn, thể hiện đường lối chiến lược, chính sách phát triển kinh tế xã hội đúng đắn, phù hợp của mỗi quốc gia
Du lịch dựa vào cộng đồng đã được quan tâm quy hoạch, đầu tư phát triển mang lại kết quả về nhiều mặt ở nhiều quốc gia trên thế giới Ở Việt Nam, các loại hình du lịch này đã được tổ chức và mang lại những thành công bước đầu ở nhiều địa phương
Cù lao Ông Hổ, xã Mỹ Hòa Hưng, TP Long Xuyên, An Giang là một trong những xã có tiềm năng về du lịch dựa vào cộng đồng, với cảnh đẹp thiên nhiên, và các di tích lịch sử đáp ứng nhu cầu tham quan nghỉ mát của khách du lịch
Thực tế cho thấy, đối tượng tham gia làm du lịch ở xã Mỹ Hoà Hưng chủ yếu
là những hộ có kinh tế khá ổn định, họ có nhà sàn cổ, có diện tích đất vườn rộng, những hộ nghèo tham gia dự án là rất ít, họ hầu như không được hưởng lợi từ thành quả của dự án mang lại Người dân chỉ chủ yếu tham gia vào một số khâu, lợi ích kinh tế không thường xuyên và bấp bênh, các hình thức tham gia hầu như mang tính chất tự phát, người dân thấy có lợi, có thu nhập thì họ làm
Vì vậy, cần giúp người dân địa phương tham gia các hoạt động du lịch, cùng
vì lợi ích và mục đích chung nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng địa phương Phát triển du lịch dựa vào cộng đồng không chỉ giúp người dân nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn nâng cao nhận thức về du lịch, về ý thức bảo vệ tài nguyên du lịch, bảo vệ môi trường sinh thái, ý thức về vị trí, vai trò của cộng đồng trong việc tạo ra môi trường nhân văn hấp dẫn du khách
Trang 9Từ những lý do trên, tác giả quyết định chọn đề tài: “Nghiên cứu phát triển
du lịch dựa vào cộng đồng tại cù lao Ông Hổ, An Giang”
2 Lịch sử nghiên cứu đề tài
Nghiên cứu phát triển du lịch dựa vào cộng đồng ở cù lao Ông Hổ, An Giang
là một đề tài mới, chưa có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này Năm 2010, tác giả Phạm Xuân Phú, trong đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường tại Đại học An Giang “Nghiên cứu phát triển du lịch dựa vào cộng đồng ở xã Mỹ Hòa Hưng, thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang” đã chủ yếu tập trung tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của du lịch dựa vào cộng đồng tại cù lao Ông Hổ, An Giang, và thực trạng phát triển du lịch dựa vào cộng đồng của địa phương giai đoạn
2005 – 2009 [26]
Trên thế giới và ở Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu những vấn đề liên quan đến DLDVCĐ được thực hiện ở quy mô khác nhau
Trên thế giới
Goerger Caze Robert Languar, Yver Raynoward trong cuốn “Quy hoạch du lịch” đã trình bày một số nội dung về vai trò của CĐĐP trong việc quy hoạch phát triển du lịch [3]
Dauglas Hainsworth trong bài báo cáo khoa học “Phương pháp tiếp cận du lịch vì người nghèo, một số kinh nghiệm và bài học ở Việt Nam” đã chỉ ra một số phương pháp nghiên cứu, kinh nghiệm phát triển, kết quả ban đầu của việc phát triển DLDVCĐ ở một số địa phương nghèo ở Việt Nam [51, tr 19 – 26]
Streaut II trong bài báo cáo khoa học “Sự phát triển du lịch, ảnh hưởng của
nó đối với sự phát triển KT – XH, văn hóa và môi trường” đã chỉ ra những tác động tích cực và tiêu cực của hoạt động du lịch đến sự phát triển KT – XH, văn hóa và môi trường của CĐĐP và một số giải pháp cho vấn đề này [56]
Trong báo cáo của Ủy ban Phát triển Bền vững của Liên Hiệp Quốc tại Hội nghị thượng đỉnh về phát triển bền vững tổ chức tại Johan nesburg, năm 2002 đã kêu gọi “Phát triển bền vững để mang lại nhiều lợi ích hơn cho cộng đồng dân cư tại các điểm du lịch, đồng thời đảm bảo duy trì sự phát triển bền vững của các yếu tố
Trang 10giảm nghèo hay gọi là sáng kiến STEP Với sáng kiến này, UNWTO đã cùng với chính phủ các nước xác định và tài trợ cho một số dự án phát triển du lịch có khả năng xóa đói giảm nghèo [50]
S.Singh, DJ Timothy, RK Dowling trong cuốn “Tourism in Destination Communities” đã hệ thống cơ sở lý luận DLCĐ, du lịch của CĐĐP, những thách thức và cơ hội cho các điểm đến DLCĐ, các vấn đề phát sinh trong cộng đồng, kế hoạch thích hợp cho phát triển các điểm đến DLCĐ, marketing điểm đến DLCĐ, nhận thức và du lịch và điểm đến DLCĐ, một số mô hình phát triển DLCĐ của các nước trên thế giới [60]
Sue BeeTon trong cuốn “Commumnity Development through Tourism” đã
hệ thống hóa cơ sở lý luận về DLCĐ, DLCĐ nông thôn, đối phó với khủng hoảng DLCĐ, lập kế hoạch chiến lược cho DLCĐ, xúc tiến phát triển DLCĐ, phát triển cộng đồng thông qua du lịch, mô hình phát triển DLCĐ, du lịch nông thôn ở một số nước trên thế giới [61]
Grey Richards and Derek Hall trong cuốn “Tourism and Sustainable community Development” đã đưa ra những khái niệm, đặc điểm về sự tham gia du lịch của cộng đồng, phương pháp tiếp cận lập kế hoạch phát triển du lịch bền vững gắn với phát triển cộng đồng, phát triển các doanh nghiệp nhỏ của cộng đồng, các tiêu chuẩn của môi trường và đo lường điểm đến, các công cụ tiếp thị, cộng đồng nông thôn và phát triển du lịch Những mô hình, kinh nghiệm phát triển DLCĐ ở nhiều quốc gia trên thế giới [58]
Ở Việt Nam
Tổng cục Du lịch Việt Nam trong đề tài khoa học “Nghiên cứu vận dụng kinh nghiệm của nước ngoài trong việc quản lý phát triển lưu trú cho khách ở nhà dân” đã đưa ra các khái niệm về DLDVCĐ, du lịch homestay, thu thập, tổng hợp một số kinh nghiệm phát triển du lịch homestay của một số quốc gia trên thế giới và cách thức vận dụng vào Việt Nam [36]
Tác giả Võ Quế trong cuốn “ Du lịch cộng đồng lý thuyết và vận dụng tập 1”
đã hệ thống cơ sở lý luận về DLDVCĐ và nghiên cứu mô hình phát triển DLDVCĐ
ở một số quốc gia trên thế giới [27]
Tác giả Phạm Trung Lương (chủ biên) và cộng sự trong cuốn “Du lịch sinh thái, những vấn đề lý luận và thực tiễn phát triển ở Việt Nam” khẳng định phải thu
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 11TIẾNG VIỆT
1 Võ Thành An (chủ biên) (2010), Địa lý địa phương An Giang, Nxb Giáo dục
Việt Nam
2 Lê Huy Bá (Chủ biên) (2006), Du lịch sinh thái, Nxb Khoa học và Kỹ thuật
3 Đào Đình Bắc, (biên dịch) (1998), Quy hoạch du lịch, NXB Đại học Quốc gia,
Hà Nội
4 Ban quản lý Khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng, Báo cáo tổng kết năm
2014 và phương hướng hoạt động năm 2015
5 Bảo tàng tỉnh An Giang, Khu lưu niệm chủ tịch Tôn Đức Thắng
6 Nguyễn Công Bình, Lê Xuân Diệm, Mạc Đường (1990), Văn hoá và dân cư Đồng bằng sông Cửu Long, Nxb Khoa học kỹ thuật
7 Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (2013), Chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức quản lý Khu bảo tồn (chuyên đề phát triển du lịch sinh thái) Tài liệu tập huấn
8 Chi cục thống kê An Giang, Niên giám thống kê 2013
9 Dự án phát triển du lịch MeKong (2008), Chương trình nhận thức về Phát triển Du lịch Sinh thái cho các huyện và làng xã, Tài liệu tập huấn
10 Nguyễn Hữu Hiệp (2003), An Giang văn hóa một vùng đất, Nxb Văn hóa
thông tin
11 Nguyễn Hữu Hiệp (2007), An Giang đôi nét đặc trưng vùng bán sơn địa, Nxb
Phương Đông
12 Nguyễn Hữu Hiệp (2011), An Giang sông nước hữu tình, Nxb Lao động
13 Đỗ Thanh Hoa (2007), Phát huy vai trò của cộng đồng địa phương phát triển
du lịch bền vững Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 4
14 Nguyễn Đình Hòe và Vũ Văn Hiếu (2002), Du lịch bền vững, NXB ĐHQG Hà Nội
15 Hội nông dân tỉnh An Giang, Dự án thành lập Trung tâm du lịch nông dân,
Báo cáo kết quả hoạt động 2011-2014
16 Hội Nông dân tỉnh An Giang (2012), Kỹ năng xây dựng sản phẩm du lịch độc
Trang 1217 Hội Nông dân tỉnh An Giang (2012), Xây dựng văn hóa Homestay tại An Giang Tài liệu tập huấn
18 Phạm Hồng Long (2013) Nhận thức của người dân địa phương về tác động của du lịch và sự ủng hộ của họ cho phát triển du lịch: trường hợp vịnh Hạ Long, Quảng Ninh, Việt Nam, Luận án tiến sĩ
19 Phạm Trung Lương (Chủ biên) và cộng sự (2002), Du lịch sinh thái, những vấn đề lý luận và thực tiễn phát triển ở Việt Nam, NXB Giáo dục
20 Nguyễn Văn Lưu (2006), Phát triển du lịch cộng đồng trong bối cảnh kinh tế thị trường, Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Bảo vệ môi trường du lịch với sự tham
gia của cộng đồng, Hà Nội
21 Trần Thị Mai (2005), Du lịch Cộng đồng – Du lịch Sinh thái, Định nghĩa, đặc trưng và những quan điểm phát triển
22 Sơn Nam (2014), Đình miếu và Lễ hội dân gian miền Nam, Nxb Trẻ
23 Sơn Nam (2014), Tìm hiểu Đất Hậu Giang và Lịch sử Đất An Giang, Nxb Trẻ
24 Nguyễn Hữu Nhân (2004), Phát triển cộng đồng, NXB ĐHQG Hà Nội
25 Huỳnh Ngọc Phương (2013) Phát triển du lịch cộng đồng tại các làng nghề truyền thống ở thành phố Nha Trang, Luận văn Cao học Du lịch – Khoa Du
lịch học – ĐHKHXH & NV – ĐHQG Hà Nội
26 Phạm Xuân Phú, Nghiên cứu phát triển du lịch dựa vào cộng đồng ở xã Mỹ Hòa Hưng, Thành phố Long Xuyên, Tỉnh An Giang, Đề tài nghiên cứu khoa
học cấp trường
27 Võ Quế (Chủ biên) (2006), Du lịch cộng đồng lý thuyết và vận dụng tập 1,
NXB Khoa học và Kỹ thuật
28 SNV Việt Nam, Bộ công cụ quản lý giám sát Du lịch Cộng Đồng Việt Nam,
29 Trần Đức Thanh (2005), Nhập môn khoa học du lịch, NXB ĐHQG Hà Nội
30 Trần Ngọc Thêm (2013), Văn hóa người Việt vùng Tây Nam Bộ, Nxb Văn hóa
văn nghệ
31 Ngô Đức Thịnh (2010), Khám phá ẩm thực truyền thống Việt Nam, Nxb Trẻ
32 Đỗ Quốc Thông (2002), Du lịch sinh thái - Những vấn đề về lý luận và thực tiễn phát triển du lịch sinh thái ở Việt Nam, Nxb Giáo dục
33 Vĩnh Thông (2015), An Giang núi rộng sông dài, Nxb Văn hóa – Văn nghệ
