Nghề nghiệp tác động đến mức độ hài lòng về đời sống hôn nhân của người dân nông thôn và đô thị trong quá trình đô thị hóa hiện nay.Error!. Anh hưởng tích cực và tiêu cực của quá trình
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
==================
ĐỖ THỊ LAN
MỨC ĐỘ HÀI LÕNG VỀ ĐỜI SỐNG HÔN NHÂN: KHÁC BIỆT GIỮA NÔNG THÔN VÀ ĐÔ THỊ TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Xã hội học
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
==================
ĐỖ THỊ LAN
MỨC ĐỘ HÀI LÕNG VỀ ĐỜI SỐNG HÔN NHÂN: KHÁC BIỆT GIỮA NÔNG THÔN VÀ ĐÔ THỊ TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA HIỆN NAY
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Xã hội học
Mã số: 60.31.03.01
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Hoàng Bá Thịnh
Hà Nội - 2015
Trang 3MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG 4
DANH MỤC BIỂU 6
MỞ ĐẦU 7
1 Tính cấp thiết 7
2 Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn 8
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 9
4 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined
6 Phương pháp nghiên cứu: Error! Bookmark not defined
7 Khung lý thuyết Error! Bookmark not defined
8 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬNVÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀIError! Bookmark not defined
1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.Error! Bookmark not defined
1.2 Khái niệm liên quan Error! Bookmark not defined
1.2.1 Hôn nhân Error! Bookmark not defined
1.2.2 Gia đình Error! Bookmark not defined
1.2.3 Nông thôn Error! Bookmark not defined
1.2.4 Đô thị Error! Bookmark not defined
1.2.5 Đô thị hóa Error! Bookmark not defined
1.2.6 Hài lòng Error! Bookmark not defined
1.2.7 Mức độ hài lòng Error! Bookmark not defined
1.3 Lý thuyết áp dụng Error! Bookmark not defined
1.3.1 Lý thuyết hành động xã hội Error! Bookmark not defined
1.3.2 Lý thuyết biến đổi xã hội Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2: MỨC ĐỘ HÀI LÕNG VỀ ĐỜI SỐNG HÔN NHÂN: KHÁC BIỆT GIỮA NÔNG THÔN VÀ ĐÔ THỊ Error! Bookmark not defined
Trang 42.1 Khái quát về quá trình đô thị hóa hiện nayError! Bookmark not defined
2.2 Thực trạng mức độ hài lòng về đời sống hôn nhânError! Bookmark not
defined
2.2.1 Mức độ hài lòng về người bạn đời (vợ/chồng)Error! Bookmark not defined
2.2.2 Mức độ hài lòng về con cái Error! Bookmark not defined
2.2.3 Mức độ hài lòng về kinh tế gia đình Error! Bookmark not defined
2.2.4 Mức độ hài lòng về đời sống tinh thần trong gia đìnhError! Bookmark not
defined
CHƯƠNG III: YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ HÀI LÕNG VỀ ĐỜI SỐN G HÔN NHÂN Error! Bookmark not defined
3.1 Trình độ học vấn Error! Bookmark not defined
3.2 Nghề nghiệp tác động đến mức độ hài lòng về đời sống hôn nhân của người
dân nông thôn và đô thị trong quá trình đô thị hóa hiện nay.Error! Bookmark
not defined
3.3 Anh hưởng tích cực và tiêu cực của quá trình đô thị hóa đến mức độ hài lòng về đời sống hôn nhân trong gia đình nông thôn và đô thị hiện nayError! Bookmark not
defined
3.3.1 Ảnh hưởng tích cực của quá trình đô thị hóa đến mức độ hài lòng về đời sống
hôn nhân trong gia đình nông thôn và đô thị hiện nay Error! Bookmark not
defined
3.3.2 Ảnh hưởng tiêu cực của quá trình đô thị hóa đến mức độ hài lòng về đời sống
hôn nhân trong gia đình nông thôn và đô thị hiện nay Error! Bookmark not
defined
3.3.3 Nhận xét chung Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 6DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Mức độ hài lòng về các khía cạnh cuộc sống (Tỷ lệ %)Error! Bookmark
not defined.
Bảng 2.2: Tương quan giữa khu vực với mức độ hài lòng về hôn nhân của người dân
(Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Bảng 2.3: Tương quan giữa khu vực với mức độ hài lòng về số con mong muốn (Tỷ
lệ %) Error! Bookmark not defined
Bảng 2.4: Tương quan giữa khu vực với mức độ hài lòng về sức khỏe của con (Tỷ lệ
%) Error! Bookmark not defined
Bảng 2.5: Tương quan giữa khu vực với mức độ hài lòng về học tập của con (Tỷ lệ
%) Error! Bookmark not defined
Bảng 2.6: Tương quan giữa khu vực với mức độ hài lòng về thu nhập của người dân
(Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Bảng 2.7: Tương quan giữa khu vực với mức độ hài lòng về chi tiêu của người dân
(Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Bảng 2.8: Tương quan giữa khu vực với mức độ hài lòng về quan hệ cha mẹ - con
cái (Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Bảng 2.9: Tương quan giữa khu vực với mức độ hài lòng về cơ sở hạ tầng tỉnh/thành
phố (Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Bảng 3.1: Tương quan giữa trình độ học vấn với mức độ hài lòng về học vấn của con
(Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Bảng 3.2: Tương quan giữa trình độ học vấn với mức độ hài lòng về công ăn, việc
làm của con (Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Bảng 3.3: Tương quan giữa trình độ học vấn với mức độ hài lòng về hôn nhân, gia
đình của con (***) (Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Bảng 3.4: Tương quan giữa trình độ học vấn với mức độ hài lòng về thu nhập của
người dân (Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Bảng 3.5: Tương quan giữa trình độ học vấn với mức độ hài lòng về đời sống tinh
thần của người dân (Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Trang 7Bảng 3.6: Tương quan giữa nghề nghiêp với mức độ hài lòng về hôn nhân của người
dân (Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Bảng 3.7: Tương quan giữa nghề nghiệp với mức độ hài lòng về công ăn, việc làm
của con (Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Bảng 3.8: Tương quan giữa nghề nghiêp với mức độ hài lòng về tiện nghi gia đình
(Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Bảng 3.9: Tương quan giữa nghề nghiệp với mức độ hài lòng đời sống tinh thần của
người dân (Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Trang 8DANH MỤC BIỂU
Biểu 2.1: Mức độ hài lòng của người dân về số con (Tỷ lệ %)Error! Bookmark not
defined.
Biểu 2.2: Mức độ hài lòng về sức khỏe của con (Tỷ lệ %)Error! Bookmark not defined Biểu 2.3: Mức độ hài lòng về học tập của con (Tỷ lệ %)Error! Bookmark not defined Biểu 2.4: Mức độ hài lòng về công ăn, việc làm của con (Tỷ lệ %)Error! Bookmark not
defined.
Biểu 2.5: Mức độ hài lòng về hôn nhân - gia đình của con (Tỷ lệ %)Error! Bookmark
not defined.
Biểu 2.6: Đánh giá về kinh tế gia đình (Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Biểu 2.7: Nguồn thu nhập chính của gia đình hiện nay ( Tỷ lệ %)Error! Bookmark not
defined.
Biểu 2.8: Mức độ hài lòng về việc làm của người dân theo vùng miền khác nhau (Tỷ lệ
%) Error! Bookmark not defined
Biểu 2.9: Mức độ hài lòng về đời sống tinh thần của người dân (Tỷ lệ %)Error! Bookmark
not defined.
Biểu 2.10: Mức độ hài lòng về quan hệ cha mẹ - con cái (Tỷ lệ %)Error! Bookmark not
defined.
Biểu 2.11: Mức độ hài lòng về quan hệ hàng xóm, láng giềng của người dân ở các khu
vực (Tỷ lệ %) Error! Bookmark not defined
Trang 9MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết
Gia đình là nền tảng của xã hội,là một bộ phận không thể thiếu của xã hội con người và khó lòng hình dung xã hội con người sẽ vận hành ra sao nếu thiếu gia đình Sự
ổn định và phát triển trong đời sống hôn nhân có vị trí, vai trò hết sức quan trọng đối với
sự ổn định và phát triển trong hạnh phúc gia đình Gia đình là một trong những nhân tố đóng vai trò đặc biệt quan trọng đến sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, nhất là trong thời kỳ đẩy mạnh công nhiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước với chuẩn mực chung
là “ ấm no, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, bền vững”.Gia đình luôn gắn kết chặt chẽ với
xã hội và xã hội lành mạnh tạo điều kiện cho gia đình tiến bộ, gia đình hạnh phúc góp phần cho sự phát triển hài hoà của xã hội
Đô thị hóa là quá trình chuyển đổi từ xã hội nông thôn truyền thống sang xã hội đô thị hiện đại, làm thay đổi không những yếu tố vật chất, mà còn chuyển biến những khuôn mẫu trong đời sống xã hội Tác động của nó thể hiện cả đối với khu vực nông thôn và đô thị Trong quá trình đô thị hóa, mặc dù mức độ hài lòng về hôn nhân chia sẻ nhiều điểm chung song các mẫu hình về hôn nhân gia đình là đa dạng, thuộc nhiều nhóm dân tộc khác nhau với đặc trưng quan hệ, sắc thái riêng biệt và chịu ảnh hưởng của các yếu tố khác nhau, cả trong và bên ngoài hôn nhân gia đình Nhiều yếu tố áp lực (điều kiện cấu trúc kinh tế, nhân khẩu, tư tưởng, nhận thức, văn hóa, lối sống, đặc điểm cá nhân)…tác động tới mức độ hài lòng về đời sống hôn nhân cũng như sự gắn kết trong quan hệ gia đình
Theo thống kê của Toàn án nhân dân tối cao năm 2005, số lượng vụ ly hôn tăng lên theo năm và chưa có xu hướng giảm Cụ thể năm 2003: 58.707 cặp vợ/chồng ly hôn, năm 2004 là 65.336 và năm 2005 là 65.829 Thêm vào đó, tỷ lệ trẻ em hư trong các gia đình cũng đang tăng lên Theo số liệu của Ban Khoa giáo trung ương năm 2007 cho thấy hàng năm xảy ra trung bình trên 10.000 vụ tội phạm lứa tuổi vị thành niên với khoảng 10.000 trẻ em tham gia vi phạm Riêng năm 2005 có 8.984 vụ với sự tham gia của 14.082
em [4] Số liệu này cho thấy nguy cơ ảnh hưởng đến đời sống hôn nhân, gia đình đang ngày càng gia tăng Đây cũng là thách thức lớn đối với việc duy trì, củng cố độ bền vững
Trang 10trong quan hệ hôn nhân nói riêng, chất lượng sống và an toàn của các thành viên trong gia đình nói chung
Mỗi sự thay đổi và tổn thương trong đời sống gia đình đều có ảnh hưởng nhất định đến các mặt liên đới của xã hội Chính vì vậy, sự hòa hợp, yên ấm trong mỗi gia đình đều
có ý nghĩa rất quan trọng đối với ổn định xã hội, tuy nhiên thực hiện điều đó không phải đơn giản vì có vô vàn yếu tố nội sinh cũng như ngoại sinh ảnh hưởng đến chất lượng đời sống hôn nhân gia đình Trong đó, đời sống hôn nhân của người dân là một trong những mảng cần quan tâm bởi còn có nhiều hạn chế trong nhận thức của họ về các vấn đề đời sống gia đình
Nghiên cứu về mức độ hòa hợp trong đời sống hôn nhân sẽ giúp chúng ta có cái nhìn khách quan, chân thật hơn về thực trạng đời sống hôn nhân cũng như có những giải pháp thiết thực nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống gia đình Sự hài lòng là một khái niệm hẹp hơn hạnh phúc - thường được khảo sát như một trong ba chỉ số chính khi nghiên cứu về hạnh phúc Những nghiên cứu mới nhất về yếu tố này ở Việt Nam cho thấy người dân chủ yếu hài lòng về gia đình, con cái và mức độ hài lòng cũng dựa trên những tiêu chí rất cụ thể của mức sống, điều kiện sống
Qua đó cho thấy, việc tìm hiểu thực trạng về đời sống hôn nhân có mang lại sự hài lòng cho người dân hay không trong quá trình đô thị hóa và các yếu tố khách quan, chủ
quan nào tác động đến là rất cần thiết Chính vì vậy mà tác giả quyết định chọn đề tài “ Mức
độ hài lòng trong đời sống hôn nhân: Khác biệt giữa nông thôn và đô thị trong quá trình đô thị hóa hiện nay” nhằm tìm hiểu thực trạng hài lòng của người dân trong đời sống hôn nhân
hiện nay, yếu tố tác động và một số giải pháp thiết thực góp phần xây dựng chính sách hôn nhân bền vững
2 Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn
2.1 Ý nghĩa lý luận:
Ở từng giai đoạn phát triển của lịch sử xã hội khác nhau thì các tư tưởng, quan niệm, nhận thức, nhu cầu của con người cũng khác nhau Do vậy mà mức độ hài lòng của con người về nghề nghiệp, thu nhập và chi tiêu hay sự hài lòng của người dân về đời sống hôn nhân gia đình của trong các thời kỳ, giai đoạn phát triển xã hội cũng có sự khác nhau
Trang 11Nghiên cứu tìm hiểu về mức độ hài lòng về đời sống hôn nhân của người dân nông thôn và đô thị hiện nay góp phần đánh giá được phần nào về thực trạng đời sống hôn nhân gia đình của người dân nông thôn và đô thị hiện nay
Để duy trì và phát triển cuộc sống gia đình bền vững thì đáp ứng nhu cầu kinh tế,
sự thỏa mãn về công việc, thu nhập, chi tiêu… là các yếu tố vô cùng quan trọng đối với đời sống hôn nhân của cá nhân, gia đình và xã hội Mức độ hài lòng của người dân về đời sống hôn nhân gia đình càng cao, tích cực đó là sự biểu hiện của cuộc sống gia đình ngày càng ổn định và phát triển theo chiều hướng tích cực
2.2 Ý nghĩa thực tiễn:
Qua nghiên cứu tìm hiểu nhận thức cũng như yếu tố tác động về đời sống hôn nhân nhằm áp dụng và kiểm chứng các lý thuyết đã học vào thực tế đồng thời nghiên cứu góp phần giúp cho các nhà truyền thông, quản lý hoạch định chính sách có cái nhìn toàn diện hơn, nhận tức tốt hơn về đời sống gia đình, sinh hoạt của các hộ gia đình từ đó có giải pháp thiết thực nhằm nâng cao chất lượng đời sống gia đình
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
- Tìm hiểu thực trạng mức độ hài lòng về đời sống hôn nhân giữa gia đình nông thôn và đô thị hiện nay
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới mức độ hài lòng về đời sống hôn nhân (nhấn mạnh các yếu tố cá nhân, gia đình, quan hệ xã hội)
- Đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống gia đình và đề xuất một
số khuyến nghị nhằm hoàn thiện hơn chính sách của Đảng, Nhà nước đến đời sống hôn nhân, gia đình hiện nay
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Thao tác hóa các khái niệm có liên quan đến đề tài nghiên cứu
Trang 12DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu tham khảo trong nước
1 Lê Ngọc Anh Vấn đề giáo dục đạo đức và nếp sống văn hóa gia đình truyền thống trong nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay Tạp chí Triết học
2 Mai Huy Bích, 2003 Xã hội học gia đình.Nxb.Khoa học xã hội, Hà Nội
3 Trịnh Hòa Bình 6/2006.Về sự biến đổi của khuôn mẫu gia đình Việt Nam hiện nay Tạp chí hoạt động khoa học
4 Ban KGTW, 2007 Số liệu điều tra về trẻ em phạm tội hiện nay
5 Bộ VH, TT&DL và các cơ quan khác, 2008; Nguyễn Hữu Minh, 1999; Lê Ngọc Văn, 2007
6 Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2006 Giáo trình Chủ nghĩa xã hội Khoa học; tr 246
7 Khuất Thu Hồng 1994 Sự hình thành gia đình nông thôn trong hoàn cảnh kinh tế
xã hội mới Tạp chí xã hội học, số 2 (46)
8 Tô Duy Hợp V Staroverou, 1990:214 T.Nga; 1997:398)
9 Vũ Tuấn Huy 2003 Mâu thuẫn vợ chồng trong gia đình và những yếu tố ảnh hưởng H.Nxb.KHXH
10 phan Mai Hương,2008 Vấn đề việc làm trong chiến lược sống của người nông dân vùng ven đô dưới tác động của đô thị hóa, Tạp chí Xã hội học số 1 (101)
11 Lê Ngọc Hùng, 2009, Lịch sử và lý thuyết xã hội học, Nxb ĐHQGHN
12 PGS.TS Đặng Cảnh Khanh,6/2006 " Về các chức năng của gia đình","Gia đình và
trẻ em", tạp chí nghiên cứu và lý luận của uỷ ban dân số, gia đình và trẻ em kỳ I tháng
13 Hà Thị Minh Khương 2006 “Sự hài lòng về cuộc sống gia đình sau hôn nhân và quan điểm về một gia đình hạnh phúc” trong Kỉ yếu khoa học-Kết quả nghiên cứu
khảo sát 2005-2007 Dự án nghiên cứu liên ngành “Gia đình nông thôn Việt Nam trong chuyển đổi” (VIE-RDE-05).H Nxb.KHXH
14 Trịnh Duy Luân (chủ biên), 2011 “Gia đình nông thôn Đồng bằng Bắc bộ trong chuyển đổi”(Nghiên cứu trường hợp tại tỉnh Hà Nam), Nxb Khoa học Xã Hội, Hà
Nội