Dạy học truyện ngắn sau năm 1975 trong chương trình ngữ văn lớp 12 theo hướng tiếp cận liên văn bản (tt)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ CHÂM DẠY HỌC TRUYỆN NGẮN SAU NĂM 1975 TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 12 THEO HƯỚNG TIẾP CẬN LIÊN VĂN BẢN LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ CHÂM

DẠY HỌC TRUYỆN NGẮN SAU NĂM 1975 TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 12 THEO HƯỚNG TIẾP CẬN LIÊN VĂN BẢN

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ CHÂM

DẠY HỌC TRUYỆN NGẮN SAU NĂM 1975 TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 12 THEO HƯỚNG TIẾP CẬN LIÊN VĂN BẢN

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN NGỮ VĂN)

MÃ SỐ: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Thời Tân

HÀ NỘI – 2015

LỜI CẢM ƠN

Qua thời gian nghiên cứu nghiêm túc, cuốn luận văn của tôi đã hoàn thành Bên cạnh sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc đến

PGS.TS Lê Thời Tân, người thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi

hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo và cán bộ nhân viên

các phòng chức năng của Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc Gia Hà

Nội và các thầy cô của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tận tình giảng

dạy, hướng dẫn, giúp đỡ chúng tôi trong 2 năm học tập và nghiên cứu tại trường

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, các thầy cô giáo

và các em học sinh của trường THPT Yên Phong số 1- Bắc Ninh đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình triển khai đề tài

Qua đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn gia đình, người thân và bạn bè

đã dành cho tôi sự quan tâm khích lệ và chia sẻ trong suốt thời gian học tập

và nghiên cứu

Mặc dù đã cố gắng, nhưng luận văn khó tránh khỏi thiếu sót Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp quý báu từ phía thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 11 năm 2015

Tác giả

Nguyễn Thị Châm

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục chữ viết tắt ii

Mục lục iii

Danh mục bảng vi

Danh mục biểu đồ vii

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Error!

Bookmark not defined

1.1 Lí thuyết liên văn bản Error! Bookmark not defined 1.1.1 Nguồn gốc liên văn bản Error! Bookmark not defined 1.1.2 Khái niệm liên văn bản Error! Bookmark not defined 1.1.3 Đặc trưng của liên văn bản Error! Bookmark not defined 1.1.4 Hình thức và nhiệm vụ của liên văn bảnError! Bookmark not defined

1.2 Về thể loại truyện ngắn Error! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm truyện ngắn Error! Bookmark not defined 1.2.2 Đặc điểm truyện ngắn Error! Bookmark not defined 1.3 Thực tiễn truyện ngắn sau năm 1975 Error! Bookmark not defined.5 1.3.1 Bối cảnh lịch sử Error! Bookmark not defined.5 1.3.2 Diện mạo truyện ngắn sau năm 1975 Error! Bookmark not defined 1.3.3 Những thay đổi trong thi pháp truyện ngắn sau 1975Error! Bookmark not defined

1.3.3.1 Thay đổi về đề tài và cảm hứng nghệ thuậtError! Bookmark not defined

1.3.3.2 Thay đổi về kết cấu cốt truyện Error! Bookmark not defined 1.3.3.3 Thay đổi về nghệ thuật xây dựng nhân vậtError! Bookmark not defined

1.3.3.4 Thay đổi về nghệ thuật trần thuật Error! Bookmark not defined

1.4 Khái quát về các văn bản truyện ngắn trong Ngữ văn 12 Error! Bookmark not defined

1.4.1 Truyện Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu)Error! Bookmark not defined

1.4.2 Truyện Một người Hà Nội (Nguyễn Khải)Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1: Error! Bookmark not defined Chương 2 : THỰC TRẠNG DẠY HỌC PHẦN TRUYỆN NGẮN SAU NĂM 1975 ( NGỮ VĂN 12, TẬP 2) VÀ VẬN DỤNG HƯỚNG TIẾP CẬN LIÊN VĂN BẢN VÀO DẠY HỌC Error! Bookmark not defined

2.1 Thực trạng dạy học văn trong nhà trường THPT hiện nay nói chung và

truyện ngắn sau năm 1975 nói riêng Error! Bookmark not defined

2.1.1 Thực trạng dạy học văn trong nhà trường THPT hiện nay nói chung

Error! Bookmark not defined

2.1.2 Thực trạng dạy học truyện ngắn sau năm 1975 trong nhà trường THPT

hiện nay nói riêng Error! Bookmark not defined

2.2 Những yêu cầu của việc dạy học truyện ngắn sau năm 1975 (Ngữ văn 12,

tập 2 ) theo hướng tiếp cận liên văn bản Error! Bookmark not defined

2.2.1 Việc trích dẫn, so sánh, liên hệ trong dạy học Ngữ văn cần thực hiện theo hướng tiếp cận liên văn bản một cách có ý thức và khoa học hơn 49

2.2.2 Không để “khách” lấn át “chủ” Error! Bookmark not defined

2.2.3 Tạo sự liên kết giữa các văn bản hay các thành tố văn bản từng quen

thuộc với học sinh Error! Bookmark not defined

2.3 Một số giải pháp dạy học phần truyện ngắn sau năm 1975 (Ngữ văn 12,

tập 2 ) theo hướng tiếp cận liên văn bản Error! Bookmark not defined 2.3.1 Liên kết văn bản văn học với văn bản văn họcError! Bookmark not defined

2.3.2 Liên kết văn bản văn học với văn bản âm nhạc, hội họa, kịch bản điện

ảnh Error! Bookmark not defined

2.3.3 Liên kết văn bản văn học với đời sống văn hóa- Xã hội 59

Tiểu kết chương 2: Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 : THỰC NGHIỆM DẠY HỌC PHẦN TRUYỆN NGẮN SAU NĂM 1975 (NGỮ VĂN 12,TẬP 2) THEO HƯỚNG TIẾP CẬN LIÊN VĂN BẢN Error! Bookmark not defined

3.1 Những vấn đề chung của việc thực nghiệm dạy học phần truyện ngắn sau năm 1975 (Ngữ văn 12, tập 2 - Ban cơ bản) theo hướng tiếp cận liên văn bản

Error! Bookmark not defined 3.1.1 Mục đích thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.1.2 Đối tượng, địa bàn và thời gian thực nghiệmError! Bookmark not defined

3.1.3 Nội dung thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.2 Tiến trình và kết quả thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.2.1 Tiến trình thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.2.2 Kết quả thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.3 Thiết kế giáo án thực nghiệm Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

1 Kết luận Error! Bookmark not defined

2 Khuyến nghị và đề xuất Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 2 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Thực trạng soạn giáo án của GV Error! Bookmark not defined Bảng 2.2 Thực trạng tổ chức giờ dạy của GV Error! Bookmark not defined Bảng 2.3 Thực trạng sử dụng cách tiếp cận liên văn bản vào dạy học Error! Bookmark not defined.

truyện ngắn sau năm 1975 ở lớp 12 Error! Bookmark not defined Bảng 2.4 Thực trạng soạn bài ở nhà của HS Error! Bookmark not defined Bảng 2.5 Thái độ của HS trong giờ học Error! Bookmark not defined Bảng 2.6 Kết quả học tập tiết học truyện ngắn sau năm 1975: Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.1 Tổng hợp kết quả (tính ra %) của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Biểu đồ so sánh kết quả kiểm tra 15 phút Error! Bookmark not defined.

Biểu đồ 3.2: Biểu đồ so sánh kết quả kiểm tra 60 phút Error! Bookmark not defined.

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học

Nhiệm vụ quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học là làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy và học Định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được xác định trong Nghị quyết Trung ương khóa VII và được cụ thể hóa ở luật giáo dục: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tư tưởng, tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [ 34, điều 28.2 ]

Đổi mới phương pháp dạy học là hướng tới hoạt động học tập chủ động,

sáng tạo, năng động, học sinh tự khám phá và giải quyết vấn đề Trong Những

định hướng đổi mới chương trình- sách giáo khoa phổ thông đã nêu rõ tập trung

đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện dạy học dựa vào hoạt động tích cực, chủ động, sáng tạo với sự tổ chức, hướng dẫn đúng mức của giáo viên, góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu tự học

Nằm trong xu thế đổi mới đó, phương pháp dạy học văn trong nhà trường phổ thông cũng có sự thay đổi đáng kể Tuy nhiên, thực trạng dạy và học trong nhà trường vẫn còn nhiều nan giải Vì vậy, để đạt được mục tiêu giáo dục đề ra giáo viên dạy Ngữ văn cần thực hiện đổi mới phương pháp dạy học một cách triệt để và toàn diện Ngữ văn là môn nghệ thuật mang tính khoa học nó phản ánh chân thực cuộc sống bằng hình tượng ngôn ngữ, là môn học xây dựng và gìn giữ đạo đức xã hội, tác động nhiều nhất đến nhân cách và tâm hồn góp phần hình thành các năng lực cho con người Đây là một bộ môn có đặc thù riêng, đòi hỏi cả giáo viên và học sinh phải có sự tìm tòi, sáng tạo dựa trên cơ sở năng lực

về lịch sử - xã hội, về văn học, về thẩm mĩ mới có thể hiểu được Tuy nhiên nhìn vào thực trạng dạy và học văn hiện nay chúng ta không thể không thừa

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Vũ Tuấn Anh Đổi mới văn học vì sự phát triển Tạp chí Văn học, (1995),

(4), trang 14-19

2 Vũ Tuấn Anh Văn học Việt Nam hiện đại-Nhận thức và thẩm định Nxb

Khoa học xã hội, Hà Nội, 2001

3 M Bakhtin Lý luận và thi pháp tiểu thuyết (Phạm Vĩnh Cư dịch) Nxb Hội

nhà văn, Hà Nội, 2003

4 M Bakhtin Những vấn đề thi pháp tiểu thuyết Doxtoiepxki Nxb Giáo dục,

Hà Nội, 1993

5 Nguyễn Thị Bình Những đổi mới văn xuôi nghệ thuật Việt Nam sau 1975 -

Khảo sát trên nét lớn, Luận án Phó tiến sĩ khoa học Ngữ văn Đại học Sư phạm

I, Hà Nội, 1996

6 Bộ giáo dục và đào tạo Ngữ văn 12, tập II Nxb Giáo dục, 2012

7 Nguyễn Minh Châu Đôi điều về truyện ngắn Tạp chí Văn nghệ quân đội,

số 822, 2015

8 Trần Cương Về một vài hướng tiếp cận với đề tài chiến tranh Tạp chí Văn

học, (3), 1986

9 Phan Cự Đệ Mấy vấn đề lí luận của văn học hiện nay.Tạp chí văn học, (5),

1986

10 Đảng Cộng sản Việt Nam Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI

Nxb Chính trị quốc gia – sự thật, Hà Nội, 2011

11 Hà Minh Đức Lí luận văn học NXBGD, Hà Nội, 2001

12 Trần Thị Minh Đức Tâm lí học đại cương Nxb Giáo dục,1995

13 TS Nguyễn Văn Đường Thiết kế bài giảng Ngữ Văn 12, tập2 Nxb Hà

Nội, 2009

14 Lê Thị Hường Những đặc điểm cơ bản của truyện ngắn Việt nam giai

đoạn 1975 -1995, Luận án Phó tiến sĩ khoa học Ngữ văn, Đại học Tổng hợp Hà

Nội, 1995

15 Nguyễn Trọng Hoàn Tuyển chọn Nguyễn Minh Châu, tác giả và tác phẩm.

Nxb Giáo dục, 2002

16 Nguyễn Thị Thanh Hương Phương pháp tiếp cận văn học ở trường PTTH

Nxb Giáo dục Hà Nội, 1998

17.Võ Thị Hảo có bài Yếu tố liên văn bản trong tiểu thuyết lịch sử giàn thiêu

Tạp chí khoa học- Đại học Huế

18 Trần Bá Hoành Đổi mới phương pháp dạy học – chương trình và sách

giáo khoa Nxb Đại học Sư phạm, 2006

19 Lê Văn Hồng, Lê Ngọc Lan Tâm lí học lứa tuổi và tâm lí học sư phạm

Nxb Giáo dục, 1998

20 GS.Phan Trọng Luận Thiết kế bài học tác phẩm văn chương ở nhà trường

phổ thông, tập 2 Nxb Giáo dục, 1998

21 GS.Phan Trọng Luận Thiết kế bài học ngữ văn 12 tập 2 Nxb Giáo dục Hà

Nội, 2009

22 Phan Trọng Luận Xã hội – văn học – nhà trường Nxb Đại học Quốc gia

Hà Nội, 1998

23 TS Nguyễn Nam (Viện Harvard - Yenching) có buổi thuyết trình về Lý

thuyết liên văn bản trong nghiên cứu văn học và Hán Nôm tại khoa Văn học,

Đại học KHXH &NV,2009

24 Phùng Phương Nga có bài viết Liên văn bản và vấn đề đối thoại của tư

tưởng trong văn xuôi đương đại Văn nghệ trẻ số 3 (741) và số 13 (754)

25 Nhikonxki Phương pháp giảng dạy văn học ở trường phổ thông, tập 1

Nxb Giáo dục, 1978

26 Đỗ Ngọc Thống Tìm hiểu chương trình và sách giáo khoa Ngữ Văn trung

học phổ thông Nxb Giáo dục, 2006

27 Nguyễn Văn Thuấn với đề tài Liên văn bản trong sáng tác của nguyễn Huy

Thiệp Luận án đã nghiên cứu nguồn gốc của lý thuyết liên văn bản và định

hướng những cách tiếp cận mới về sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp, 2003

28 Thái Duy Tuyên Những vấn đề cơ bản của giáo dục học hiện đại Nxb

Giáo dục, 1999

29 Nguyễn Văn Kha Đổi mới quan niệm về con người trong truyện Việt nam

1975- 2000 Nxb Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, 2006

30 Nguyễn Kim Phong (chủ biên) Kĩ năng đọc hiểu văn bản Ngữ văn 12 Nxb

Giáo dục, Hà Nội, 2009

31 Phạm Thị Bích Phƣợng Luận văn thạc sĩ với đề tài Vận dụng lý

thuyết liên văn bản vào dạy học các tác phẩm Thơ mới trong chương trình Ngữ Văn 11- Trung học phổ thông Trường ĐH Giáo dục- khóa (2012 –

2014)

32 Lê Trí Viễn Những bài giảng văn ở PTTH Nxb Giáo dục,1993

33 Trần Đình Sử Từ điển thuật ngữ văn học, NXBGD, 1992

34 Luật giáo dục 2005