Sử dụng kiểm tra đánh giá để bồi dưỡng học sinh giỏi môn lịch sử lớp 11 trường trung học phổ thông chu văn an hà nội

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ HOAN SỬ DỤNG KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ ĐỂ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN LỊCH SỬ LỚP 11 TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHU VĂN AN – HÀ NỘI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ HOAN

SỬ DỤNG KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ ĐỂ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN LỊCH SỬ LỚP 11 TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

CHU VĂN AN – HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ HOAN

SỬ DỤNG KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ ĐỂ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN LỊCH SỬ LỚP 11 TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

CHU VĂN AN – HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN LỊCH SỬ)

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Trịnh Đình Tùng

HÀ NỘI – 2015

LỜI CẢM ƠN

Với những tình cảm chân thành, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội, các thầy cô giáo khoa Sư phạm – trường Đại học Giáo dục đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Tôi xin trân trọng cảm ơn Sở giáo dục và đào tạo Hà Nội, Ban giám hiệu

và toàn thể giáo viên tổ Lịch sử, các em học sinh trường THPT Chu Văn An đã tạo mọi điều kiện cho tôi trong quá trình học tập cũng như quá trình chúng tôi tiến hành điều tra, thực nghiệm sư phạm phục vụ luận văn

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn tới thầy giáo – PGS.TS Trịnh Đình Tùng, người thầy đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ và trực tiếp hướng

dẫn cũng như đã hết lòng động viên và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu, tìm tòi tư liệu và viết luận văn

Cuối cùng, tôi xin gửi tất cả tình yêu thương, kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc tới những người thân trong gia đình nội - ngoại, bạn bè đã động viên giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn

Mặc dù bản thân đã rất nỗ lực, cố gắng song khó tránh khỏi những hạn chế thiếu sót Kính mong Quý thầy, cô giáo và những người quan tâm đóng góp

ý kiến để luận văn được hoàn thiện hơn

Một lần nữa tôi xin bày tỏ lòng tri ân đến Quý vị!

Hà Nội, tháng 11 năm 2015

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hoan

DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

- KT – ĐG : Kiểm tra – đánh giá

- TS : Tƣ sản

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ ix

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2.1 Tài liệu nước ngoài Error! Bookmark not defined 2.2 Tài liệu trong nước Error! Bookmark not defined

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứ u Error! Bookmark not defined

4 Mục đích, nhiệm vu ̣ nghiên cứu Error! Bookmark not defined 4.1 Mục đích Error! Bookmark not defined

4.2 Nhiệm vu ̣ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Cơ sở phương pháp luâ ̣n và phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5.1 Cơ sở phương pháp luâ ̣n Error! Bookmark not defined

5.2 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5.2.1 Nghiên cứ u lý thuyết Error! Bookmark not defined

5.2.2 Nghiên cứ u thực tiễn Error! Bookmark not defined

6 Giả thuyết khoa học Error! Bookmark not defined

8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Error! Bookmark not defined 8.1 Ý nghĩa khoa học Error! Bookmark not defined

8.2 Ý nghĩa thực tiễn Error! Bookmark not defined

9 Cấu trú c đề tài Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC KIỂM TRA – ĐÁNH GIÁ ĐỂ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN LỊCH SỬ Ở

TRƯỜNG THPT Error! Bookmark not defined 1.1 Cơ sở lí luận Error! Bookmark not defined 1.1.1 Các khái niệm cơ bản về kiểm tra – đánh giá Error! Bookmark not defined

1.1.2 Các hình thức kiểm tra - đánh giá Error! Bookmark not defined 1.1.3 Chức năng, nhiệm vụ của kiểm tra đánh giá Error! Bookmark not defined

1.1.4 Quan niệm về bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử Error! Bookmark not defined

1.1.5 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng kiểm tra, đánh giá đối với việc bồi

dưỡng học sinh giỏi Error! Bookmark not defined 1.2 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined 1.2.1 Thực trạng kiểm tra – đánh giá hiện nay Error! Bookmark not defined

1.2.2 Thực tiễn sử dụng kiểm tra, đánh giá đối với bồi dưỡng học sinh giỏi

Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: CÁC BIỆN PHÁP SỬ DỤNG KIỂM TRA – ĐÁNH GIÁ ĐỂ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN LỊCH SỬ LỚP 11 TRƯỜNG THPT CHU VĂN AN Error! Bookmark not defined

2.1 Một số yêu cầu khi sử dụng kiểm tra, đánh giá để bồi dưỡng học sinh giỏi

Error! Bookmark not defined

2.1.1 Có quan niệm đúng đắn về kiểm tra – đánh giá trong việc bồi dưỡng

học sinh giỏi Error! Bookmark not defined 2.1.2 Phải đảm bảo độ tin cậy về việc kiểm tra, đánh giá Error! Bookmark not defined

2.1.3 Đảm bảo tính giá trị Error! Bookmark not defined

2.1.4 Phải đảm bảo tính đầy đủ và toàn diện trong nội dung kiểm tra – đánh

giá Error! Bookmark not defined

2.1.5 Kiểm tra đánh giá phải phát huy được các năng lực khác nhau của học

sinh Error! Bookmark not defined

2.1.6 Phối hợp nhiều loại hình, phương pháp kiểm tra – đánh giá và đảm bảo

tính thường xuyên liên tục Error! Bookmark not defined 2.1.7 Kiểm tra, đánh giá phải đảm bảo tính khách quan Error! Bookmark not defined

2.2 Các biện pháp sử dụng kiểm tra – đánh giá để bồi dưỡng học sinh giỏi trong quá trình dạy học Lịch sử lớp 11 trường THPT Chu Văn An – Hà Nội

Error! Bookmark not defined

2.2.1 Xác định nội dung cần bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử lớp 11

Error! Bookmark not defined 2.2.2 Sử dụng phương pháp trao đổi đàm thoại Error! Bookmark not defined

2.2.3 Sử dụng kiểm tra viết để bồi dưỡng học sinh giỏi Error! Bookmark not defined

2.3 Thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 2.3.1 Mục đích của thực nghiệm Error! Bookmark not defined 2.3.2 Đối tượng, địa bàn thực nghiệm Error! Bookmark not defined 2.3.3 Nội dung thực nghiệm Error! Bookmark not defined 2.3.4 Phương pháp thực hiện Error! Bookmark not defined 2.3.5 Giáo án thực nghiệm Error! Bookmark not defined 2.3.6 Kết quả thực nghiệm Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 2 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Điểm kiểm tra của học sinh ở bài thực nghiệm và bài đối chứng 86 Bảng 2.2: Bảng tỉ lệ % điểm của bài thực nghiệm và bài đối chứng 86

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Biểu đồ so sánh kết quả giữa bài kiểm tra thực nghiệm và bài kiểm tra đối chứng 87

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chiến lược phát triển con người của Đảng và Nhà nước ta với mục tiêu:

“Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” đã được cụ thể hoá trong nhiều văn kiện của Đảng và Nhà nước Đặc biệt trong xu thế hội nhập

quốc tế mục tiêu “Bồi dưỡng nhân tài” càng được Đảng và Nhà nước quan

tâm Thực hiện mục tiêu đó, ngành Giáo dục đang cố gắng hướng đến sự phát triển tối đa những năng lực tiềm tàng trong mỗi học sinh

Hơn nữa công cuô ̣c xây dựng và bảo vê ̣ Đất nước hiện nay cũng đặt ra cho giáo du ̣c phổ thông mô ̣t tro ̣ng trách là phải đào ta ̣o những con người phát triển toàn diê ̣n như Luâ ̣t giáo du ̣c đã nêu :“Gia ́ o dục trung học phổ thông nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp , có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học Đại học, Cao đẳng, Trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” (Điều 27, mục 2, chương 2, Luâ ̣t giáo du ̣c

2005) Cùng vớ i tất cả các môn ho ̣c ở T rung ho ̣c phổ thông , viê ̣c da ̣y và ho ̣c Lịch sử góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo đã được xác định

Bên cạnh những nhiê ̣m vu ̣ trên , môn Li ̣ch sử còn có vai trò quan tro ̣ng trong viê ̣c hình thành cho ho ̣c sinh lòng yêu nước , niềm tự hào dân tô ̣c , biết phát huy những truyền th ống tốt đẹp của cha ông Hay nó i cách khác môn Lịch sử góp phần to lớn trong việc hoàn thiện nhân cách học sinh , đào ta ̣o ra những con người phát triển toàn diê ̣n cả đức lẫn tài Mă ̣c dù quan tro ̣ng là vậy song môn Lịch sử ở trườ ng phổ thông vẫn chưa có được vi ̣ trí xứng đáng, vẫn

bị coi là môn học phụ, môn ho ̣c không quan tro ̣ng Học sinh đang học Lịch sử phần nhi ều là dưới hình thức đối phó , chính điều này đã tạo nên những dư luâ ̣n trái chiều về vấn đề da ̣y và ho ̣c Lịch sử Viê ̣c nâng cao chất lượng da ̣y và học trong trường phổ thôn g nói chung và trong bô ̣ môn L ịch sử nói riêng là

mô ̣t nhiê ̣m vu ̣ hết sức cần thiết trong giai đoa ̣n đổi mới hiê ̣n nay của Đất

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Thi ̣ Quỳnh Anh (2004), Đổi mới việc kiểm tra , đánh giá kết quả

học tập của học sinh trong dạy học Lịch sử ở trường ph ổ thông (Qua ví dụ chương II “Khái quát tiến trình Lịch sử Việt Nam từ giữa thế kỉ XIX đến hết chiến tranh thế giới thứ nhất” ở lớp 11 trung học phổ thông ) Luâ ̣n văn tha ̣c

sĩ, Đa ̣i ho ̣c sƣ pha ̣m, Hà Nội

2 Ban tổ chức kì thi Olympic 30 – 4 (1999), Tuyển tập đề thi Olympic 30 – 4

Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội

3 Ban tổ chức kì thi Olympic 30 – 4 (2006), Tuyển tập đề thi Olympic 30 – 4

Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội

4 Ban tổ chức kì thi Olympic 30 – 4 (2012), Tuyển tập đề thi Olympic 30 – 4

Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội

5 Bộ giáo du ̣c và Đào ta ̣o (11/2006), Kỷ yếu hội thảo khoa học “Đổi mới

đẳng và đại học sư phạm” Nhà xuất bản Đại học sƣ phạm Hà Nô ̣i, Hà Nội

6 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Lịch sử

lớp 11 Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội

7 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2008), Sách giáo viên lịch sử lớp 11 Nhà xuất

bản Giáo dục, Hà Nội

8 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra,

đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh

9 Nguyễn Thi ̣ Bích (2009), Đổi mới kiểm tra , đánh giá kết quả học tập của

học sinh trong dạy học Lịch sử ở trường trung học cơ sở Luâ ̣n án Tiến sĩ giáo

dục học, Hà Nội

10 Đỗ Thanh Bình - Nguyễn Thị Côi - Trịnh Đình Tùng (2004), Hướng

dẫn trả lời câu hỏi và làm bài tập trong ôn thi Đại học và cao đẳng môn Lịch sử Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

11 Nguyễn Thanh Bình (2008), Giáo dục Việt Nam trong thời kì đổi mới

Nhà xuất bản Đại học sư phạm, Hà Nội

12 Nguyễn Thị Côi - Phạm Kim Anh (1994), Hướng dẫn học sinh làm bài

tập Lịch sử, Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục (số 6)

13 Nguyễn Thị Côi - Nguyễn Tiến Hỷ (1998), Hướng dẫn ôn tập và làm

bài thi môn Lịch sử, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

14 Nguyễn Thi ̣ Côi – Nguyễn Hữu Chí (1999), Bài học lịch sử và việc

kiểm tra, đánh giá kết quả học tập ở trường phổ thông Nhà xuất bản Giáo

dục, Hà Nội

15 Nguyễn Thị Côi (1999), Đổi mới việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

trong DHLS ở trường phổ thông (Tài liệu hội nghị đổi mới phương pháp

giảng dạy và học tập môn Lịch sử ở trường THCS và THPT), Hà Nội, tập 2

16 Nguyễn Thi ̣ Côi (2006) Các con đường , biê ̣n pháp nâng cao hiê ̣u quả

dạy học Lịch sử ở trường phổ thông Nhà xuất bản Đại học sư phạm, Hà Nội

17 Nguyễn Thị Côi (Cb) (2007), Hướng dẫn trả lời câu hỏi và bài tập Lịch

sử lớp 11 Nhà xuất bản Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, TP Hồ

Chí Minh

18 Nguyễn Thị Côi (Cb), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Mạnh Hưởng và các

tác giả, (2009), Rèn luyện kĩ năng nghiệp vụ sư phạm môn Lịch sử Nhà xuất

bản Đại học Sư phạm Hà Nội, Hà Nội

19 Nguyễn Thị Côi (CB) (2012), Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong sách

giáo khoa lịch sử lớp 10 Nhà xuất bản Đại học sư phạm, Hà Nội

20 Nguyễn Đức Chính (CB) (2009), Đo lường và đánh giá trong giáo dục

Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

21 Mạc Thị Chung (2006), Các biện pháp quản lý công tác phát hiện và bồi

dưỡng học sinh năng khiếu ở trường THPT Chuyên tỉnh Thái Nguyên Luận

án thạc sĩ chuyên ngành quản lí giáo dục, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội,

2006

22 N.G.Dari (1973), Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào?.Nhà xuất bản

Giáo dục

23 Nguyễn Thị Duyên (2001) Thiết kế và sử dụng câu hỏi trong dạy học

Lịch sử ở trường THPT Luận án thạc sĩ chuyên ngành phương pháp dạy học

Lịch sử, Đại học Sư Phạm Hà Nội

24 Đảng Cộng Sản Việt Nam (1997) Văn kiện Hội nghị lần 2, Ban chấp

hành Trung Ương khóa VIII (02/QG/HNTW,24/12/1996) Nhà xuất bản

Chính trị quốc gia, Hà Nội

25 Đảng Cộng Sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần IX Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

26 Đảng Cộng Sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần X Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

27 Hà Thị Đức (1995), Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở Đại học Tạp

chí Nghiên cứu Giáo dục, số 4/1995

28 Đặng Vũ Hoạt (1995), Một số vấn đề kiểm tra, đánh giá học sinh; Lý

luận dạy học tập 2 Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục, số 11/1995

29 Trần Bá Hoành (1998), Đánh giá trong giáo dục Nhà xuất bản Giáo

dục, Hà Nội

30 Hội giáo dục Lịch sử (1996), Đổi mới việc giáo dục Lịch sử “Lấy học

sinh làm trung tâm” Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

31 Hội giáo dục Lịch sử (2002), Các loại bài thi học sinh giỏi môn Lịch sử

Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Hà Nội, Hà Nội

32 Vũ Quang Hiển – Hoàng Thanh Tú (Đồng chủ biên ) (2014), Phương

pháp dạy học môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông Nhà xuất bản Đa ̣i

học Quốc gia Hà Nội

33 Nguyễn Công Khanh (Chủ biên) (2014), Kiểm tra đánh giá trong giáo

dục Nhà xuất bản Đại học sư phạm Hà Nội, Hà Nội

34 Đinh Xuân Lâm (Chủ biên), Nguyễn Văn Khanh, Nguyễn Đình Lễ

(2008), Đại cương Lịch sử Việt Nam - tập II Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội

35 Trang Thi ̣ Lân (1998), Viê ̣c kiểm tra , đánh giá kết quả học tập của học

sinh Tạp chí nghiên cứu giáo dục, 5/1998

36 Luật giáo dục (1998) Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

37 Phan Ngọc Liên (Chủ biên) - Trịnh Đình Tùng (2003), Phương pháp

luận sử học, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội

38 Phan Ngọc Liên (Chủ biên) (2008), Đổi mới nội dung và phương pháp

dạy học lịch sử ở trường phổ thông” Nhà xuất bản Đại học sư phạm, Hà Nội

39 Phan Ngọc Liên (Chủ biên) (2006), Sách giáo khoa lịch sử 11 Nhà xuất

bản Giáo du ̣c, Hà Nội

40 Phan Ngọc Liên (2008), Từ điển thuật ngữ Lịch sử phổ thông, Nhà xuất

bản Hà Nội, Hà Nội

41 Phan Ngọc Liên (Chủ biên), Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng

(2009), Phương pháp dạy học lịch sử, tập 1 Nhà xuất bản Đại học sư phạm,

Hà Nội

42 Phan Ngọc Liên (Chủ biên), Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng

(2009), Phương pháp dạy học lịch sử, tập 2 Nhà xuất bản Đại học sư phạm,

Hà Nội

43 Đức Minh (1975), Một số vấn đề lí luận về việc kiểm tra, đánh giá Tạp

chí Nghiên cứu Giáo dục, số 36/1975

44 Vũ Dương Ninh, Nguyễn Văn Hồng (2003), Lịch sử thế giới cận đại

Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội

45 Vũ Thị Phương (2008), Tổ chức hướng dẫn học sinh lĩnh hội chuẩn kiến

thức trong dạy học Lịch sử Việt Nam - Lớp 11 THPT (chương trình chuẩn)

Luận văn thạc sĩ khoa học, Đại học Sư Phạm Hà Nội

46 Sở giáo dục và đào tạo TP Hồ Chí Minh – Trường THPT chuyên Lê

Hồng Phong (2006), Tuyển tập 10 năm đề thi Olympic 30 tháng 4 Lịch sử 11

Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội

47 Đỗ Hương Trà (Chủ biên), Dạy học tích hợp phát triển năng lực học

sinh (Quyển Khoa học tự nhiên) Nhà xuất bản Đại học sư phạm, Hà Nội