Xây dựng và sử dụng ebook hỗ trợ hoạt động tự học trong dạy học vật lí ở trường phổ thông phần dòng điện xoay chiều vật lí 12

Trong bối cảnh đó, nếu muốn nền giáo phổ thông đáp ứng được đòi hỏi cấp thiết của công nghiệp công cuộc hóa, hiện đại hóa đất nước, nếu muốn việc dạy học theo kịp cuộc sống, chúng ta nhấ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

-& -

NGUYỄN THỊ HƯỜNG

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG EBOOK HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC

TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

PHẦN DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU – VẬT LÍ 12

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM VẬT LÍ

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

-& -

NGUYỄN THỊ HƯỜNG

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG EBOOK HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC

TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

PHẦN DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU – VẬT LÍ 12

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM VẬT LÍ Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí

Mã số : 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: TS Phạm Kim Chung

Hà Nội- 2015

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục chữ viết tắt 1

Mục lục iii

Danh mục bảng vi

Danh mục hình vii

MỞ ĐẦU 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 8

1.1 Lịch sử ngiên cứu của đề tài 8

1.2.Cơ sở lý luận về hoạt động tự học của HS 9

1.2.1 Quan niệm về tự học 9

1.2.2 Vai trò của tự học [10] 9

1.2.3 Các hình thức tự học [18] 9

1.2.4 Chu trình của tự học [7] 9

1.2.5 Những nhân tố ảnh hưởng đề quá trình tự học[23] 9

1.2.6 Tự học trong nhà trường phổ thông [10] 9

1.3.Tài liệu hướng dẫn tự học [11] 9

1.3.1 Một số định hướng xây dựng tài liệu hướng dẫn tự học 9

1.3.2 Cấu trúc sách hướng dẫn tự học 9

1.4.Ứng dụng CNTT trong dạy học vật lí [1] 9

1.4.1 Vai trò của CNTT trong dạy học vật lí 9

1.4.2 Một số hướng ứng dụng CNTT trong dạy học môn Vật lý 9

1.5 Cơ sở lí luận về Ebook 9

1.5.1 Khái niệm về Ebook 9

1.5.2 Ưu nhược điểm của Ebook [17] 9

1.5.3 Quy trình thiết kế Ebook [17] 9

1.5.4 Yêu cầu cơ bản khi thiết kế Ebook [17] 9

1.6 Lựa chọn phần mềm thiết kế 9

1.6.1 Yêu cầu về phương diện công cụ 9

1.6.2 Một số công cụ xây dựng E-Book 9

1.6.3 Sử dụng Flip PDF Professional tạo sách điện tử [24] 9

1.7.Thực trạng dạy học chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 ở trường THPT

Thành Đông 9

1.7.1 Mục đích tìm hiểu 9

1.7.2 Đối tượng tìm hiểu 9

1.7.3 Phương pháp điều tra 9

1.7.4 Kết quả điều tra 9

CHƯƠNG 2 : XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG EBOOK PHẦN:“DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU” –VẬT LÍ 12 11

2.1 Giới thiệu khái quát chương “Dòng điện xoay chiều SGK vật lí 12 11

2.1.1 Vị trí, vai trò và đặc điểm của chương “Dòng điện xoay chiều” – Vật lí 12 11

2.1.2 Cấu trúc nội dung chương “Dòng điện xoay chiều” 11

2.1.3 Phân tích nội dung kiến thức chương “ Dòng điện xoay chiều”- vật lí 12 11

2.2 Mục tiêu dạy học chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lí 12 11

2.2.1 Mục tiêu kiến thức và cấp độ nhận thức 11

2.2.2 Mục tiêu kĩ năng 11

2.2.3 Mục tiêu tình cảm, thái độ 11

2.3 Thiết kế và hướng dẫn sử dụng Ebook chương “Dòng điện không đổi” Vật lí 12…… 11

2.3.1 Ý tưởng sư phạm của việc thiết kế Ebook chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 THPT 11

2.3.2 Xây dựng một bài học trong Ebook theo tiếp cận hoạt động 11

2.3.3 Trình bày một hoạt động trong một bài học trên Ebook 11

2.4 Xây dựng Ebook chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 THPT- ví dụ một bài học cụ thể 11

Kết luận chương 2 11

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 11

3.1 Mục đích, đối tượng, phương thức thực nghiệm sư phạm 11

3.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 11

3.1.2 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 11

3.1.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 11

3.2 Chuẩn bị thực nghiệm sư phạm 11

3.3 Thời gian thực nghiệm 11

3.4 Phương thức đánh giá kết quả thực nghiệm 11

3.4.1 Tiêu chí đánh giá 11

3.4.2 Đánh giá hiệu quả của việc tự học có sử dụng Ebook chương “ Dòng điện xoay chiều” vật lí 12 11

3.5 Kết quả thực nghiệm 11

3.5.1 Phân tích kết quả thực nghiệm 11

3.5.2 Đánh giá kết quả thực nghiệm 11

3.5.3 Kiểm định giả thuyết thống kê 11

Kết luận chương 3 11

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

PHỤ LỤC 12

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự bùng nổ của Công nghệ thông tin nói riêng và của khoa học công nghệ nói chung đang tác động mạnh mẽ vào sự phát triển của tất cả các ngành trong đời sống xã hội Trong bối cảnh đó, nếu muốn nền giáo phổ thông đáp ứng được đòi hỏi cấp thiết của công nghiệp công cuộc hóa, hiện đại hóa đất nước, nếu muốn việc dạy học theo kịp cuộc sống, chúng ta nhất thiết phải cải cách phương pháp dạy học theo hướng vận dụng CNTT và các thiết bị dạy học hiện đại phát huy mạnh mẽ tư duy sáng tạo, kỹ năng thực hành và hứng thú học tập của học sinh để nâng cao chất lượng đào tạo

Bộ giáo dục và đào tạo đã cụ thể hóa tinh thần này bằng chỉ thị số 29/2001/CT-BGD&ĐT của bộ trưởng bộ giáo dục và đào tạo về việc tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng công nghệ thông tin Một trong bốn mục tiêu đạt ra là:” Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác giáo dục và đào tạo ở các cấp học, bậc học và ngành học theo xu hướng công nghệ thông tin như là một công cụ hỗ trợ đắc lực nhất cho đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập ở tất cả các môn học” [2]

Nhờ vào các phần mềm chuyên dụng mà việc trình bày các kiến thức không chỉ thể hiện bằng sách vở khô khan mà còn được thiết kế trên những chiếc máy tính tạo nên những quyển sách điện tử ( Ebook) để người đọc có thể dễ dàng tìm kiếm được bằng Internet và lĩnh hội một cách trực quan sinh động Hiện nay việc lĩnh hội kiến thức đã trở nên rất linh động, và thông qua hệ thống e-learning thì các Ebook đang được phổ biến rộng rãi Người học có thể học bất cứ lúc nào, bất cứ lúc nào và

ở bất kì đâu, với bất kì ai, học những vấn đề mà người học quan tâm, phù hợp với năng lực sở thích của họ mà chỉ cần có máy tính và mạng Internet

Để đổi mới phương pháp dạy học, người ta tìm những “phương pháp làm tăng giá trị lượng tin, trao đổi thông tin nhanh hơn, nhiều hơn và hiệu quả hơn” Phát huy vai trò của người thầy, trong quá trình sử dụng công nghệ thông tin không

“ thủ tiêu” vai trò của người thầy mà trái lại còn phát huy hiệu quả hoạt động của thầy trong quá trình dạy học.Trong các phương pháp thì cốt lõi là phương pháp tự

học Nếu rèn luyện cho người học có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý thức

tự học, thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi người,kết quả học tập sẽ được nâng lên gấp bội.Vì vậy người ta nhấn mạnh mặt hoạt động trong quá trình dạy học, nỗ lực tạo ra chuyển biến từ học tập thụ động, sang tự học chủ động, đặt vấn đề phát triển tự học ngay từ trong trường phổ thông

Sách giáo khoa điện tử là một trong những tài liệu hỗ trợ việc tự học của học sinh, đó là nguồn cung cấp tri thức quan trọng, nguồn tư liệu cốt lõi, cơ bản để tra cứu, tìm tòi Do đó trong quá trình làm việc vớiEbook, học sinh không những nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện thao tác tư duy hình thành kĩ năng, kĩ sảo đọc sách

Trong chương trình Vật lý lớp 12 Trung học phổ thông, phần “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 là chương rất quan trọng kiến thức của chương có ứng dụng rất nhiều trong thực tế cuộc sống và kỹ thuật Nhưng thực tế, khi giảng dạy chương

“Dòng điện xoay chiều” trong các trường phổ thông giáo viên đều dạy theo phương pháp truyền thống, đó là phương pháp thuyết trình Vì vậy, học sinh tiếp thu kiến thức rất hạn chế, đa phần học sinh chỉ nắm được kiến thức cơ bản về lý thuyết mà không biết cách vận dụng linh hoạt vào giải quyết các tình huống trong thực tế Mong muốn xây dựng một nguồn tư liệu phục vụ cho việc giảng dạy được thuận lợi và nâng cao tự học của học sinh trong dạy học Vật lý đặc biệt là phần

“Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 là cần thiết Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã chọn đề tài:“Xây dựng và sử dụng Ebook hỗ trợhoạt động tự học trong dạy học Vật

lí ở trường phổ thông phầndòng điện xoay chiều - Vật lí 12”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Thiết kếEbook hỗ trợ hoạt động tự học của học sinh chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 nhằm nâng cao chất lượng dạy học vật lí ở trường THPT

3.Phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Phần Dòng điện xoay chiều Vật lí 12

- Thiết kế Ebook hỗ trợ tự học

4.Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Quá trình dạy học vật lí ở trường THPT

-Khách thể nghiên cứu: học sinh lớp 12 trường THPT……

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lí luận về thiết kếEbook hướng dẫn tự học trong dạy học vật lí

ở trường THPT

- Nghiên cứu chương trình, nội dung, phương pháp dạy học phần dòng điện xoay chiểu, Vật lí lớp 12

- Xây dựng và hướng dẫn học sinh sử dụng Ebook tự học

- Thực nghiệm sư phạm

6.Giả thuyết khoa học

Nếu thiết kế Ebook phần dòng điện xoay chiều, vật lí lớp 12, đảm bảo các nguyên tắc cả về mặt sư phạm và kĩ thuật tin học sẽ hỗ trợ hướng dẫn học sinh tự học, kích thích được hứng thú học tập, của học sinh trong dạy học vật lí ở trường phổ thông

7.Phương pháp nghiên cứu

*Nghiên cứu lí luận:

- Nghiên cứu các tài liệu lí luận dạy học, tài liệu về ứng dụng CNTT trong dạy học đặc biệt là thiết kế Ebook hướng dẫn tự học, tổng hợp các quan điểm, lý luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu

+ Nghiên cứu cách thức xây dựng Ebook hướng dẫn tự học

+ Nghiên cứu chương trình, nội dung kiến thức, phân phối chương trình, sách giáo viên, tài liệu tham khảo, các chuyên đề liên quan về Dòng điện xoay chiều – Vật lí 12 – THPT

*Phương pháp điều tra:

- Tìm hiểu thực tiễn giảng dạy tại một số trường THPT bằng phiếu hỏi, trao đổi với giáo viên,tham vấn chuyên gia

*Thực nghiệm

+ Thực hiện giảng dạy một số giáo án đã thiết kế tại trường THPT Thành Đông tỉnh Hải Dương.+ Kiểm tra thí điểm, điều tra, đánh giá và chỉnh sửa Ebook

8.Đóng góp của đề tài

+ Về lí luận:

Phát triển lí luận về quan điểm về thiết kế, sử dụng Ebook hỗ trợ tự học của học sinh trong dạy học vật lí

+ Về thực tiễn:

- Xây dựngEbook hướng dẫn tự học phần Dòng điện xoay chiều – Vật lý 12 -Đề xuất cách sử dụng Ebook hướng dẫn tự học

9.Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, luận văn dự kiến được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2: Xây dựng và sử dụng Ebook chương “ Dòng điện xoay chiều”-

Vật lí 12

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Lịch sử ngiên cứu của đề tài

Ý tưởng số hóa sách in thành sách điện tử (Ebook) được xuất hiện đầu tiên vào năm 1971 trong dự án của Gutenberg do Michael Hartbắt đầu năm 1971 Ebook là từ viết tắt của electronic book ( sách điện tử), có thể dùng các công cụ máy tính để xem Ebook có những lợi thế mà sách in thông thường không có được: rất gọn nhẹ, có thể tinh chỉnh về cỡ chữ, màu sắc, và các thao tác cá nhân hóa tùy theo sở thích của người đọc.Ebook có khả năng tích hợp văn bản, âm thanh, hình ảnh tĩnh, hình ảnh động, phim thí nghiệm, video,…, trong đó có tương tác giữa người học và máy thông qua hệ thống câu hỏi Sách được chép trên một đĩa CD- ROM hoặc chép và cài thẳng vào máy tính [25]

Sự phát triển mạnh mẽ của CNTT và truyền thông (Information and Communication Technology - ICT) trong những năm gần đây đã tác động và làm thay đổi rất lớn đến giáo dục ICT đã mở ra triển vọng to lớn trong việc đổi mới các phương pháp và hình thức dạy học Cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ

và mạng internet, học tập trực tuyến (E-learning), học tập bằng sách điện tử (Ebook)

đã và đang thu hút được đông đảo người học và dần trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho hoạt động tự học của mỗi người học So với sách in Ebook có nhiều ưu điểm vượt trội: thông tin mà Ebook đưa đến người đọc không chỉ ở dạng văn bản (text) mà còn có các ứng dụng đa truyền thông như hình ảnh, video, hiệu ứng hoạt hình… Ebook rất gọn nhẹ, có khả năng lưu trữ hệ thống thông tin đồ sộ, có thể sử dụng mọi lúc, mọi nơi, tạo được tương tác giữa người học và máy, có tính tái sử dụng rất cao.[18]

Về các tài liệu hướng dẫn tự họcđã có các luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục của các tác giả sau: Đoàn Thu Huyền, “Thiết kế sách điện tử (Ebook) chương “Dao động cơ” – Vật lí 12 nâng cao” [4]; Phạm Thị Nụ, Thiết kế sách điện tử (Ebook) chương “Động lực học chất điểm”- Vật lí 10 [14]; “Trần Thanh Hiếu, Thiết kế Ebook chương “ Lượng tử ánh sáng” – Vật lí 12” [17]; Dương Hương Ly, „Thiết kế Ebook hỗ trợ dạy học chương “ Dòng điện trong các môi trường” – Vật lí 11 THPT nâng cao theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh” [5]…

Những Ebook trên qua phần thực nghiệm sư phạm đã chứng tỏ tính khả thi, hiệu quả nâng cao chất lượng dạy học vật lí, góp phần đổi mới PPDH, hỗ trợ hoạt động tự học của HS Tuy nhiên hiện chưa có luận văn về Ebook chương “Dòng điện xoay chiều”-Vật lí 12 thiết kế theo hướng hỗ trợ hoạt động tự học của HS

1.2 Cơ sở lý luận về hoạt động tự học của HS

1.2.1 Quan niệm về tự học

Khái niệm tự học (Self-Directed Learning - SDL) là một vấn đề mà các nhà giáo dục nghiên cứu và tranh luận sôi nổi trong nhiều năm

Tự học bắt nguồn từ giáo dục cho người trưởng thành, là một giải pháp thực hiện bởi học viên người lớn ở tiểu học và trung học Hiện nay việc định nghĩa tự học đã có nhiều thay đổi, nhưng tựu chung có một số quan điểm sau:

Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng về tự học Người cho rằng: “

Tự học tự động” và “ phải biết tự động học tập”, tức là học tập mợt cách hoàn toàn

tự giác, tự chủ, không đợi ai nhắc nhở, không chờ ai giao nhiệm vụ mà tự mình chủ động vạch kế hoạch chủ động cho mình rồi tự mình triển khai, thực hiện kế hoạch

đó một cách tự giác, tự mình làm chủ thời gian để học và tự mình kiểm tra đánh giá việc học của mình

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn đào tạo, GS TS Nguyễn Cảnh Toàn – một tấm gương lớn về tự học mà dẫn tới thành công cho rằng: “ Tự học- là

tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp…) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ ) cùng các sản phản của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (như tính trung thực, khách quan, có trí tiến thủ, không ngại khó, ngại khổ, kiên trì, nhẫn nại, long say mê khoa học, ý muốn thi đỗ, biến khó khăn thành thuận lợi…) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình” [7]

Còn theo cố GS Nguyễn Văn Đạo (đại học Quốc gia Hà Nội) đã có một vài suy nghĩ chung về vấn đề tự học: “ Tự học là công việc suốt cả cuộc đời mỗi người

Số thời gian dành cho việc học với sự giúp đỡ của thầy là rất ít, chỉ chiếm khoảng 1/4 của một đời người Thời gian còn lại chủ yếu là dành cho việc tự học, cho lao động sang tạo Ngay cả trong giai đoạn đi học, việc tự học luôn luôn có vai trò