Thiết kế và sử dụng bài tập theo hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trong dạy học lịch sử việt nam từ 1930 đến 1954, trường trung học phổ thông

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC CHU THỊ DÀNG THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM T

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

CHU THỊ DÀNG

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ 1930 ĐẾN 1954,TRƯỜNG

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

CHU THỊ DÀNG

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ 1930 ĐẾN 1954,TRƯỜNG

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ

Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học :PGS.TS Trịnh Đình Tùng

HÀ NỘI 2015

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin trân trọng cảm ơn PGS.TS Trịnh Đình Tùng đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo,cô giáo trong trường, khoa Lý luận

và phương pháp dạy học Lịch sử ,thư viện và phòng tư liệu Lịch sử trường Đại học giáo dục, Đại học quốc gia Hà Nội, phòng tư liệu Lịch sử trường Đại học sư phạm

đã cung cấp cho tôi nguồn tài liệu bổ ích, kiến thức, nghiệp vụ sư phạm trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu

Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận văn này

Mặc dù đã cố gắng song luận văn không tránh khỏi những hạn chế, thiếu xót Tôi rất mong nhận được sự chỉ bảo và đóng góp ý kiến chân thành của các thầy, cô giáo và bạn bè đồng nghiệp

Xin trân trọng cảm ơn !

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CM

CNXH

DHLS

GV

HS

LS

SLHS

SLGV

SGK

THPT

VN

Cách mạng Chủ nghĩa xã hội Dạy học lịch sử

Giáo viên

Học sinh Lịch sử

Số lượng học sinh

Số lượng giáo viên Sách giáo khoa Trung học phổ thông

Việt Nam

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT ii

DANH MỤC CÁC BẢNG vi

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề: Error! Bookmark not defined 2.1 Tài liệu nước ngoài Error! Bookmark not defined 2.2.Tài liệu trong nước Error! Bookmark not defined

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài Error! Bookmark not defined 3.1 Đối tượng nghiên cứu: Error! Bookmark not defined 3.2 Phạm vi nghiên cứu: Error! Bookmark not defined

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined 4.1 Mục đích: Error! Bookmark not defined 4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứuError! Bookmark not defined

5.1 Cơ sở phương pháp luận: Error! Bookmark not defined 5.2 Cơ sở phương pháp nghiên cứu: Error! Bookmark not defined

6 Giả thuyết khoa học Error! Bookmark not defined

7 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined

8 Cấu trúc của đề tài Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ

VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP LỊCH SỬ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG Error! Bookmark not defined

1.1 Cơ sở lí luận Error! Bookmark not defined

1.1.1.Quan niệm về bài tập nói chung và bài tập trong dạy học lịch sử nói

riêng Error! Bookmark not defined 1.1.2 Các loại bài tập trong dạy học lịch sử Error! Bookmark not defined 1.1.3 Quan niệm về năng lực nói chung Error! Bookmark not defined 1.1.4 Năng lực vận dụng kiến thức của học sinh.Error! Bookmark not defined

1.1.5 Ý nghĩa của việc sử dụng bài tập theo hướng phát triển năng lực vận

dụng kiến thức trong dạy học lịch sử Error! Bookmark not defined

1.2 Thực tiễn của việc thiết kế và sử dụng bài tập nói chung và bài tập theo hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trong dạy học lịch

sử ở trường THPT hiện nay Error! Bookmark not defined 1.2.1 Đối với giáo viên Error! Bookmark not defined 1.2.2 Đối với học sinh Error! Bookmark not defined 1.3.Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG II: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1930 ĐẾN NĂM

1954 Error! Bookmark not defined

2.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến

1954 Error! Bookmark not defined 2.1.1 Vị trí Error! Bookmark not defined 2.1.2 Mục tiêu Error! Bookmark not defined

2.1.3 Nội dung chủ yếu của lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1954.

Error! Bookmark not defined

2.2 Thiết kế bài tập theo hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho

học sinh Error! Bookmark not defined

2.2.1 Những yêu cầu chung khi thiết kế bài tập theo hướng phát triển năng

lực vận dụng kiến thức cho học sinh Error! Bookmark not defined

2.2.2 Hệ thống bài tập theo hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1954.

Error! Bookmark not defined

2.3 Sử dụng bài tập theo hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho

học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1954 Error! Bookmark not defined

2.3.1 Những yêu cầu chung khi sử dụng bài tập theo hướng phát triển năng

lực vận dụng kiến thức Error! Bookmark not defined

2.3.2 Các biện pháp sử dụng bài tập theo hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm

1954 Error! Bookmark not defined 2.4 Thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 2.4.1 Mục đích thực nghiệm Error! Bookmark not defined 2.4.2 Nội dung thực nghiệm Error! Bookmark not defined 2.4.3 Đối tượng và phương pháp thực nghiệm.Error! Bookmark not defined

2.4.4 Kết quả thực nghiệm Error! Bookmark not defined 2.5 Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 5 PHỤ LỤC 10

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Kết quả tổng hợp ý kiến thăm dò của giáo viên về việc sử dụng bài tập trong dạy học lịch sử ở trường THPT 42 Bảng 1.2 Kết quả tổng hợp ý kiến học sinh về việc sử dụng bài tập lịch sử ở trường THPT 44

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Kết quả điểm bài kiểm tra của học sinh lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 95

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong xã hội hiện đại khi khoa học - công nghệ không ngừng phát triển với tốc độ mau lẹ thì nền giáo dục cũng có nhiều thay đổi và đòi hỏi mới

Những biến đổi không ngừng của xã hội không cho phép giáo dục đứng ngoài vòng quay của nó.Vì thế, dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng cũng phải có những thay đổi để phù hợp với một hoàn cảnh mới, một thực tế mới

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã xác định: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và

học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng

kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi

nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”; “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố

cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”, “Đổi mới hình thức thi, phương pháp thi,kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục theo hướng đánh giá năng lực người học, kết hợp đánh giá cả quá trình với đánh giá cuối kì học, cuối năm học theo mô hình của các nước có nền giáo dục phát triển”

Luật giáo dục số 38/2005/QH11, Điều 28 quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Thực hiện đường lối đó, giáo dục phổ thông nước ta hiện nay đang chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu trong nước

1 Phạm Thị Kim Anh (1993), Một số vấn đề nội dung và phương pháp sử dụng

SGK lớp 12, Luận văn thạc sĩ chuyên nghành Phương pháp dạy học Lịch sử, Đại

học Sư phạm Hà Nộ

2 Ban chỉ đạo tổng kết chiến tranh-trực thuộc Bộ chính trị, “Tổng kết cuộc kháng

chiến chống Pháp thắng lợi và bài học”, Nxb Chính trị quốc gia

3 Đỗ Thanh Bình-Nguyễn Thị Côi-Trịnh Đình Tùng (2004), Hướng dẫn trả lời

câu hỏi và ôn thi đại học ,cao đẳng, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

4 Đỗ Thanh Bình-Nguyễn Thị Côi (2002), Câu hỏi và bài tập Lịch sử lớp 12, tập

1, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

5 Đỗ Thanh Bình-Nguyễn Thị Côi (2002), Câu hỏi và bài tập Lịch sử lớp 12, tập

2, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

6 Bộ giáo dục đào tạo (2009), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn

lịch sử lớp 12, Nxb Giáo dục, Hà Nội

7 Bộ giáo dục đào tạo (2012), Kỷ yếu hội thảo năng lực chung cốt lõi của học

sinh trong chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam, Hà nội

8 Bộ giáo dục đào tạo(2013), Sách giáo viên lịch sử 12, Nxb Giáo dục Việt Nam

9 Bộ giáo dục đào tạo (2013), Sách giáo khoa lịch sử 12, Nxb Giáo dục Việt Nam

10 Bộ giáo dục đào tạo, vụ giáo dục trung học (2014), Dạy học và kiểm tra, đánh

giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh- môn lịch sử cấp trung học cơ sở

11 Nguyễn Thị Côi- Phạm Thị Kim Anh (1994), Hướng dẫn học sinh làm bài tập

lịch sử, Nghiên cứu giáo dục ( 6)

12 Nguyễn Thị Côi (2008), Các con đường,biện pháp nâng cao hiệu quả bài học

13 Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng (1995), Rèn luyện kĩ năng nghiệp vụ sư

phạm môn lịch sử”, Nxb Đại học sư phạm Hà Nội

14 Nguyễn Văn Cường (2014), Lí luận dạy học hiện đại, Nxb Đại học sư phạm

15 Đảng cộng sản Việt Nam (2013), Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI

16 Lê Thị Hà, Cẩm nang ôn luyện thi đại học,cao đẳng môn Lịch sử, NXB Đại

học sư phạm Hà Nội

17.Vũ Quang Hiển-Hoàng Thanh Tú (2014 ), Phương pháp giảng dạy lịch sử,

Nxb Đại học quốc gia Hà Nội

18 Đặng Văn Hồ, Trần Quốc Tuấn (2005), Bài tập lịch sử ở trường phổ thông,

Nxb Giáo dục

19 Hội giáo dục lịch sử (2002), Các loại bài thi học sinh giỏi môn Lịch sử, Nxb

Đại học Sư phạm Hà Nội

20 Hội giáo dục lịch sử (1996), Đổi mới việc dạy học lịch sử lấy học sinh làm

trung tâm, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

21 Đặng Thành Hưng (2001), Lí luận dạy học hiện đại,Nxb Quốc gia Hà Nội

22 Bùi Tuyết Hương-Nguyễn Hồng Liên-Nguyễn Sĩ Quế, Câu hỏi và bài tập ôn

luyện kiến thức môn Lịch sử trung học phổ thông, Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam

23 Nguyễn Mạnh Hưởng, Nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ở trường

THPT với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, Luận án tiến sĩ chuyên ngành phương

pháp dạy học Lịch sử, trường Đại học sư phạm Hà Nội

24 Nguyễn Mạnh Hưởng (2012), Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học

môn Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay, Tạp chí Dạy và Học ngày nay

25 Nguyễn Thị Xuân Khang (2010 ), Sử dụng tài liệu lịch sử theo hướng phát huy

tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954, Lớp 12 THPT, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành phương pháp dạy học Lịch sử,trường Đại

học sư phạm Hà Nội

26 Trần Thị Phương Lan (2003), Thiết kế và sử dụng bài tập về nhà trong dạy

học lịch sử ở trường phổ thông, luận văn thạc sĩ chuyên ngành phương pháp dạy

học Lịch sử, trường Đại học sư phạm Hà Nội

27 Phan Ngọc Liên, Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng (2008), Phương pháp

day hoc lich sử - tâp 1, Nxb Đại học sư phạm Hà nội

28 Phan Ngọc Liên, Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng (2008), Phương pháp

day hoc lich sử - tâp 2, Nxb Đại học sư phạm Hà nội

29 Phan Ngọc Liên chủ biên (2008), Đổi mới nội dung và phương pháp dạy học

lịch sử ở trường phổ thông, Nxb Đại học sư phạm Hà Nội

30 Phan Ngọc Liên (1996), Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử lấy học sinh làm

trung tâm, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội

31 Phan Ngọc Liên-Trần Văn Trị (1997), Phương pháp dạy học lịch sử,Nxb

Giáo dục Hà Nội

32 Đinh Tường Linh (2010), Xây dựng và sử dụng bài tập trong dạy học lịch sử

Việt Nam lớp 12 trường THPT chuyên tỉnh Lạng Sơn, Luận văn thạc sĩ chuyên

ngành phương pháp dạy học Lịch sử, trường Đại học sư phạm Hà Nội

33 Luật giáo dục (2005)

34 Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt (1987), Giáo dục học,tập 1, Nxb Giáo dục, Hà

Nội

35 Nguyễn Sĩ Quế-Nguyễn Mai Anh-Vũ Ánh Tuyết, Bài tập lịch sử, Nhà xuất

bản Giáo dục Việt Nam

36 Nguyễn Trọng Sửu (2007), Dạy học nhóm - Phương pháp dạy học tích cực,

Tạp chí giáo dục số 171

37 Nguyễn Thị Hồng Thanh (2008), Sử dụng bài tập trong dạy học lịch sử ở

trường trung học phổ thông chuyên, Luận văn thạc sĩ chuyên nghành phương pháp

dạy học lịch sử, Trường Đại học sư phạm Hà Nội

38 Đỗ Thiện- Đinh Kim Khánh (1984), Tiếng sấm Điện Biên Phủ, Nxb Quân đội

nhân dân

39 Trương Ngọc Thơi (2014), Luyện giải trước kì thi đại học 3 miền Bắc- Trung-

Nam Lịch sử, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội

40 Trương Thị Thơi (2013 ), Bồi dưỡng học sinh giỏi lịch sử 12, Nxb Đại học

quốc gia Hà Nội

41 Khổng Thị Thu (2015), “Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

trong dạy học lịch sử Việt Nam(thế kỉ XV đến giữa thế kỉ XIX) ở trường THPT-

Chương trình chuẩn”, luận văn thạc sĩ giáo dục chuyên ngành lí luận và phương

pháp dạy học Lịch sử, trường Đại học sư phạm Hà Nội

42 Mai Thị Thủy (2012), Thiết kế và sử dụng bài tập nhằm phát huy tính tích cực

của học viên trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930-1945(lớp 12) ở trung tâm giáo dục thường xuyên tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu, luận văn thạc sĩ

43 Đặng Thanh Toán-Nguyễn Thị Huyền Sâm (đồng chủ biên), Hướng dẫn trả

lời câu hỏi và bài tập lịch sử 12, tập 2, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội thành phố Hồ

Chí Minh

44 Nguyễn Xuân Trường, Đổi mới phương pháp dạy học và những bài dạy minh

họa lịch sử 12, Nhà xuất bản giáo dục

45 Từ điển tiếng Việt (1997), Nxb Khoa học xã hội

46 Trần Quốc Tuấn (2000), Bài tập trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông,

Luận án tiến sĩ giáo dục, Trường Đại học sư phạm Hà Nội

47.Trịnh Đình Tùng (2012), Bài tập lịch sử lớp 12, tập 2, Nxb Đại học sư phạm

Hà Nội

48.Trịnh Đình Tùng (2013), Bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử, Nxb Đại học sư

phạm Hà Nội

49 Trịnh Đình Tùng (2006), Hệ thống các phương pháp dạy học lịch sử ở trường

trung học cơ sở, Nxb Đại học sư phạm Hà Nội

50.Trịnh Đình Tùng (1994 ), “Về biện pháp nâng cao chất lượng dạy học lịch sử”,

tạp chí giáo dục (5)

51 Trịnh Đình Tùng(2012), Về phương pháp dạy học lịch sư ở trường phổ thông:

Thực trạng và giải pháp, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia, Đà Nẵng

52 Trần Vĩnh Tường (2003), Hệ thống bài tập nhận thức trong dạy học lịch sử ở

trường phổ thông, Nxb Đại học quốc gia, Hà Nội

53 Thái Duy Tuyên (1976), Những vấn đề cơ bản của lí luận dạy học hiện đại,

Nxb Đại học quốc gia Hà Nội

54 Thái Duy Tuyên (1998), Những vấn đề cơ bản giáo dục hiện đại, Nxb Giáo

dục, Hà Nội