Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học sinh học 8, trung học cơ sở

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC PHẠM THỊ THANH VÂN VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 8, TRUNG HỌC CƠ SỞ LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM THỊ THANH VÂN

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 8, TRUNG HỌC CƠ SỞ

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM THỊ THANH VÂN

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 8, TRUNG HỌC CƠ SỞ

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN SINH HỌC)

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Mai Văn Hưng

HÀ NỘI – 2015

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và thành kính tới Thầy giáo PGS

TS Mai Văn Hưng đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin trân trọng cảm ơn các Thầy, các Cô giáo trong khoa sau Đại học, trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, cùng toàn thể các Thầy cô giáo đã tham gia giảng dạy, giúp đỡ tôi trưởng thành trong thời gian tôi học tập tại trường, đã tạo điều kiện và đóng góp ý kiến quý báu giúp tôi hoàn thành luận văn

Tôi xin gửi lời chân thành cảm ơn tới Ban Giám hiệu, các Thầy, Cô giáo giảng dạy bộ môn Sinh học tại trường PTQT Kinh Bắc – Bắc Ninh, cùng các Thầy Cô giáo tham gia cộng tác đã nhiệt tình tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực nghiệm sư phạm

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn tới các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình tôi đã luôn tạo điều kiện, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và thực hiện đề tài

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả luận văn

Phạm Thị Thanh Vân

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ĐC Đối chứng

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục chữ viết tắt ii

Mục lục iii

Danh mu ̣c bảng v

Danh mu ̣c hình v

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Error! Bookmark not defined

1.1 Cơ sở lý luận Error! Bookmark not defined 1.1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.1.2 Một số vấn đề về dạy học theo dự án Error! Bookmark not defined 1.2 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined 1.2.1 Phương pháp xác định: Error! Bookmark not defined Điều tra bằng phiếu hỏi ( Xin xem phần phụ lục)Error! Bookmark not defined

1.2.2 Thực trạng về năng lực học tập của học sinh ở một số trường THCS

hiện nay Error! Bookmark not defined

1.2.3 Thực trạng việc vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy

học sinh học ở một số trường THCS Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2:VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁNTRONG THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆNDẠY HỌC SINH HỌC 8 – THCS” Error! Bookmark not defined 2.1 Phân tích chương trình và nội dung sinh học 8 – THCS Error! Bookmark not defined

2.1.1 Vị trí của môn sinh học 8 trong chương trình sinh học ở trường THCS:

Error! Bookmark not defined 2.1.2 Mục tiêu của môn sinh học 8 – THCS Error! Bookmark not defined

2.1.3 Nội dung và cấu trúc chương trình sinh học 8- THCS Error! Bookmark not defined

2.2 Thiết kế và tổ chức dạy học theo dự án Sinh học 8 - THCS Error! Bookmark not defined

2.2.1 Đặc điểm tâm lý lứa tuổi của học sinh lớp 8Error! Bookmark not defined

2.2.2 Nguyên tắc thiết kế dự án Error! Bookmark not defined 2.2.3 Quy trình tổ chức dạy học theo dự án: Error! Bookmark not defined 2.2.4.Tổ chức dạy học theo dự án Error! Bookmark not defined 2.2.5 Đánh giá dự án Error! Bookmark not defined 2.2.6 Một số dự án cụ thể phần Sinh học 8 THCS.Error! Bookmark not defined

2.2.6 Đánh giá các dự án đã thiết kế Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 : THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM Error! Bookmark not defined 3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.2 Nhiệm vụ của TNSP Error! Bookmark not defined 3.3 Đối tượng thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4 Thời điểm thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.6 Nội dung thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.6.1 Các bài thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.6.2 Các tiêu chí đánh giá trong thực nghiệmError! Bookmark not defined

3.7 Kết quả và biện luận Error! Bookmark not defined 3.7.1 Kết quả định tính Error! Bookmark not defined 3.4.2 Kết quả định lượng Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

1 Kết luận Error! Bookmark not defined

2 Khuyến nghị Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 4 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Kết quả đánh giá các dự án đã thiết kế của GVError! Bookmark not defined

Bảng 3.1 Các nội dung đánh giá sản phẩm của học sinhError! Bookmark not defined

Bảng 3.2 Các tiêu chí đánh giá sản phẩm của học sinhError! Bookmark not defined

Bảng 3.3 Kết quả thực hiện dự án 1 của các nhómError! Bookmark not defined

Bảng 3.4 Kết quả thực hiện dự án 2 của các nhómError! Bookmark not defined

Bảng 3.5 Bảng thống kê điểm số (Xi) của bài kiểm traError! Bookmark not defined

Bảng 3.6 Kết quả xử lý tính tham số Error! Bookmark not defined Bảng 3.7 Các tham số thống kê Error! Bookmark not defined Bảng 3.8 Bảng tần suất và tần suất lũy tích Error! Bookmark not defined

DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ Hình 1.1 Đặc điểm của dạy học dự án Error! Bookmark not defined

Đồ thị 3.1 Phân bố tần suất nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng Error! Bookmark not defined

Đồ thị 3.2 Phân bố tần suất tích lũy nhóm thực nghiệm và đối chứng Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trước xu thế hội nhập và yêu cầu của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ngày càng đòi hỏi một lực lượng lao động không những có kiến thức chuyên môn mà còn cần phải thành thạo các kỹ năng, có khả năng phối hợp và làm việc theo nhóm một cách có hiệu quả Vì vậy, giáo dục nói chung, dạy học sinh học nói riêng phải có những sự thay đổi về nội dung, chương trình và phương pháp sao cho phù hợp và đáp ứng các yêu cầu trên

Quyết định số 16/2006/QĐ – BGDĐT ngày 5/5/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo

dục và Đào tạo đã nêu rõ: “Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,

sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặctrưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinhphương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tácđộng đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh”

Như vậy có thể thấy cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, học sinh là trung tâm, chống lại thói quen học tập thụ động

Từ đầu thế kỷ XX, các sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lý luận cho mô hình dạy học theo dự án (PBL – Project Based Learning) và coi đây là phương pháp dạy học quan trọng để thực hiện dạy học hướng vào người học nhằm khắc phục nhược điểm của dạy học truyền thống Dạy học theo dự án được hiểu là một phương pháp hay hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, thực hành Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực caotrong quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện được

Tuy nhiên, không phải nội dung kiến thức sinh học nào cũng có thể áp dụng thành công mô hình DHDA Nội dung chương trình Sinh học 8 -THCS có nhiều vấn đề liên quan đến thực tế, nhiều ứng dụng thực tiễn, trong khi đó

việc tổ chức hoạt động học tập theo tiến trình SGK hay các tiến trình dạy học theo PPDH truyền thống không thể làm nổi bật mảng ứng dụng này

Xuất phát từ những lý do nói trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Vận dụng Phương pháp dạy học dự án vào dạy học Sinh học 8 – THCS”

2.Mục đích nghiên cứu

Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong thiết kế, tổ chức dạy học sinh học 8-THCS nhằm phát huy tính tích cực, chủ động trong hoạt động nhận thức của học sinh, đặc biệt là phát triển tư duy, nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cho học sinh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của dạy học dự án

- Điều tra thực trạng việc dạy học bộ môn sinh học (đặc biệt là môn sinh học 8) ở một số trường THCS Đặc biệt về dạy học dự án

- Phân tích chương trình và nội dung kiến thức trong SGK sinh học 8 THCS

- Thiết kế một số dự án cho chương trình sinh học 8

- Tiến hành thực nghiệm để đánh giá tính khả thi của dự án, qua đó sửa đổi bổ

sung hoàn thiện để có thể vận dụng vào thực tiễn dạy học

4 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Phương pháp dạy học dự án trong dạy học sinh học 8-THCS

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học sinh học 8 ở THCS

5 Giả thuyết khoa học

Nếu vận dụng tốt phương pháp dạy học dự án trong quá trình thiết kế

và tổ chức dạy học sinh học 8 – THCS sẽ nâng cao chất lượng học tập sinh học 8 của học sinh THCS

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Thiết kế và tổ chức dạy học thông qua một số dự án áp dụng cho chương trình sinh học lớp 8- THCS

7 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: nghiên cứu cơ sở lí luận có liên quan đến

đề tài Nghiên cứu các tài liệu về PPDHDA Sử dụng phối hợp các phương pháp phân tích, đánh giá, tổng hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá trong nghiên cứu các tài liệu có liên quan tới việc đổi mới PPDH, PPDHDA

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: điều tra, quan sát, phỏng vấn…

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: triển khai thực nghiệm ở 2 lớp 8 được

chọn mẫu tại Trường Phổ thông có nhiều cấp học tư thục Quốc tế Kinh Bắcvà

áp dụng phương pháp thống kê toán học trong khoa học giáo dục để xử lí kết quả, đánh giá chất lượng, tính khả thi của đề tài

- Thiết kế nghiên cứu:Thiết kế kiểm tra trước và sau tác động với các nhóm

tương đương

- Phương pháp chọn mẫu: chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống phân tầng

8 Đóng góp mới của đề tài :

-Phát triển lí luận và làm phong phú phương pháp dạy học sinh học nói

chung, dạy học sinh học 8 nói riêng

-Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án, xây dựng được các dự án mẫu để

giúp đồng nghiệp có thể vận dụng trong quá trình giảng dạy

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo luận văn gồm ba chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2:Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong thiết kế và tổ chức thực hiện dạy học sinh học 8 - THCS

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành (2001), Lý luận dạy học sinh học

(phần đại cương) Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội

2 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2009), Những vấn đề chung về đổi mới Giáo

dục Trung học phổ thông môn Sinh học Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội

3 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Dự án Việt Bỉ (2010), Dạy và học tích cực –

Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học Nhà xuất bản Đại học Sư phạm

4 Trịnh Văn Biền, Phan Đồng Châu Thủy, Trịnh Lê Hồng Phương, Dạy học

dự án – Từ lí luận đến thực tiễn, Tạp chí KH ĐHSP TPHCM, số 28 năm

2011

5 Nguyễn Hữu Châu, Nguyễn Văn Cường, Trần Bá Hoành, Nguyễn Bá

Kim, Lâm Quang Thiệp (2007), Đổi mới nội dung và phương pháp đào

tạo giáo viên trung học cơ sở theo chương trình cao đẳng sư phạm mới

Dự án đào tạo giáo viên Trung học cơ sở, khoản vay 1781 – Vie (SF), Hà Nội

6 Hoàng Chúng (1983), Phương pháp thống kê toán học trong khoa học

giáo dục Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội

7 Nguyễn Văn Cường, Bern Meir (2010),Một số vấn đề chung về đổi mới

phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông Dự án phát triển

giáo dục THPT

8 Vũ Dũng (2008), Từ điển tâm lý học Nhà xuất bản từ điển Bách khoa

9 Vũ Cao Đàm (1997), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học Nhà xuất

bản Khoa học kỹ thuật, Hà Nội

10 Nguyễn Thành Đạt – Nguyễn Đức Thành – Nguyễn Xuân Viết (2006),

Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên giáo viên trung học phổ thông chu kì III (2004 – 2007) Nhà xuất bản đại học sư phạm

11 Trần Kiều- Ngọc Anh (2006), Một số vấn đề về Đánh giá trong giáo

dục Nhà xuất bản Đại học Sư phạm

12 Nguyễn Thị Phương Hoa – Võ Thị Bảo Ngọc (2004), “Tình hình vận

dụng phương pháp project trong dạy học ở trường Đại học Ngoại ngữ-

Đại học Quốc gia Hà Nội” Tạp chí chuyên san ngoại ngữ(4)

13 Trần Bá Hoành (2006), Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và

sách giáo khao Nhà xuất bản đại học sư phạm

14 Nguyễn Thế Hưng (2009), Tài liệu tập huân giáo viên trung học phổ

thông Đại học Giáo dục – Đại học quốc gia Hà Nội

15 Nguyễn Thị Hường (2012), Tổ chức dạy học theo dự án phần sinh thái

học sinh học lớp 12 – THPT Luận văn thạc sỹ, Đại học Giáo dục – Đại

học Quốc gia Hà Nội

16 Nguyễn Thị Ngân (2013),Hình thành năng lực học tập Sinh học 10-

THPT, thông qua rèn luyện kỹ năng lập sơ đồ hệ thống hóa kiến thức

Luận văn thạc sỹ, Đại học Sư phạm Hà Nội

17 Nguyễn Thị Diệu Thảo (2003), Vận dụng dạy học theo dự án nhằm cải

tiến việc thực hiện niên luận, khóa luận của sinh viên ngành KTGD.Nhà

xuất bản Giáo dục

18 Nguyễn Thị Diệu Thảo – Nguyễn Văn Cường (2004), “Dạy học theo dự

án- một phương pháp có chức năng kép trong đào tạo giáo viên”, Tạp chí

giáo dục (80), tr 17-18

19 Nguyễn Cảnh Toàn (2004), Học và dạy cách học Nhà xuất bản Đại học

Sư phạm

20 Đỗ Hương Trà (2007), “Dạy học dự án và tiến trình thực hiện”, Tạp chí

giáo dục (157), tr 30-32

21 Thái Duy Tuyên (2010), Phương pháp giáo dục truyền thống và đôi mới

Nhà xuất bản Giáo dục

22 Nguyễn Quang Vinh – Trần Đăng Cát – Đỗ Mạnh Hùng (2004), Sách

giáo khoa Sinh học 8 Nhà xuất bản Giáo dục

23 Nguyễn Quang Vinh – Trần Đăng Cát – Đỗ Mạnh Hùng (2004), Sách

giáo viên Sinh học 8 Nhà xuất bản Giáo dục

24 Buck institule for education ( 2002), project based learning

25 Douglas s.Flerning, A Teacher’S guide to project based learning, ALE, InC

26 San Mateo cuontry office of Education (1999), Project based learning with multimedia

27 Xavier Roegiers (1996), Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát

triển các năng lực ở nhà trường Nhà xuất bản Giáo dục

28 Website: https://www.google.com.vn/

29 Website: http://kienthucsinhhoc.com/

30 Website: http://www.sinhhocvietnam.com/forum/index

31 Website: http://www.sinhk33.com/

32 Website: http://www.thuviensinhhoc.com/