Vận dụng dạy học hợp tác trong dạy giải bài tập nguyên hàm tích phân bậc trung học phổ thông

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ LOAN VẬN DỤNG DẠY HỌC HỢP TÁC TRONG DẠY GIẢI BÀI TẬP NGUYÊN HÀM – TÍCH PHÂN BẬC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ LOAN

VẬN DỤNG DẠY HỌC HỢP TÁC TRONG DẠY GIẢI BÀI TẬP NGUYÊN HÀM – TÍCH PHÂN BẬC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ LOAN

VẬN DỤNG DẠY HỌC HỢP TÁC TRONG DẠY GIẢI BÀI TẬP NGUYÊN HÀM – TÍCH PHÂN BẬC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN TOÁN)

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Minh Tuấn

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian học tập và nghiên cứu tại trường Đại Học Giáo Dục – Đại Học Quốc Gia Hà Nội, tác giả đã hoàn thành luận văn Thạc sỹ sư phạm Toán với đề tài “Vận dụng dạy học hợp tác trong dạy giải bài tập Nguyên hàm – Tích phân bậc Trung học phổ thông”

Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu cùng toàn thể các thầy cô giáo giảng dạy tại trường Đại Học Giáo Dục – Đại Học Quốc Gia Hà Nội đã giúp đỡ, chỉ dẫn tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới PGS TS Nguyễn Minh Tuấn người thầy đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Tác giả xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo, các em học sinh trường THPT Tây Đô – Hà Nội đã nhiệt tình giúp đỡ tác giả hoàn thành thực nghiệm sư phạm tại trường

Cuối cùng tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình và bạn vè đã luôn động viên và giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này

Mặc dù có nhiều cố gắng, tuy nhiên luận văn vẫn không tránh khỏi những sai sót Tác giả mong được nhận những ý kiến đóng góp quý báu của các thầy cô và bạn bè

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 15 tháng 11 năm 2015

Tác giả

Nguyễn Thị Loan

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục chữ viết tắt ii

Mục lục iii

Danh mục bảng v

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄNError! Bookmark not defined

1.1 Phương pháp dạy học hợp tác Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm dạy học hợp tác Error! Bookmark not defined

1.1.2 Quy trình tổ chức bài học hợp tác Error! Bookmark not defined

1.1.3 Ưu điểm, hạn chế của dạy học hợp tác theo nhómError! Bookmark not defined

1.2 Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học hợp tác nhóm trong dạy học

hiện nay Error! Bookmark not defined

1.2.1 Mục đích điều tra Error! Bookmark not defined

1.2.2 Đối tượng điều tra Error! Bookmark not defined

1.2.3 Kết quả điều tra Error! Bookmark not defined

1.3 Dạy học giải bài tập Nguyên hàm – Tích phân trong môn ToánError! Bookmark not defined 1.3.1 Mục tiêu của bài tập Nguyên hàm – Tích phânError! Bookmark not defined

1.3.2 Nội dung dạy học chương nguyên hàm – tích phân và ứng dụngError! Bookmark not defined

1.3.3 Thuận lợi và khó khăn khi dạy học giải bài tập Nguyên hàm – Tích

phân bậc trung học phổ thông Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ MỘT SỐ TÌNH HUỐNG DẠY HỌCError! Bookmark not defined 2.1 Một số phương pháp giải bài tập nguyên hàm – tích phânError! Bookmark not defined

2.1.1 Các phương pháp tính nguyên hàm Error! Bookmark not defined

2.1.2.Các phương pháp tính tích phân Error! Bookmark not defined

2.2 Thiết kế tình huống dạy học hợp tác trong dạy học giải bài tập nguyên

hàm – tích phân Error! Bookmark not defined

2.2.1 Tình huống dạy học giải bài tập nguyên hàmError! Bookmark not defined

2.2.2.Tình huống dạy học giải bài tập tích phânError! Bookmark not defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM Error! Bookmark not defined

3.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined

3.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm Error! Bookmark not defined

3.3 Đối tượng thực nghiệm Error! Bookmark not defined

3.4 Phương pháp thực nghiệm Error! Bookmark not defined

3.5 Tổ chức thực nghiệm Error! Bookmark not defined

3.5.1 Thời gian thực nghiệm Error! Bookmark not defined

3.5.2 Nội dung thực nghiệm Error! Bookmark not defined

3.5.3 Tiến hành thực nghiệm Error! Bookmark not defined

3.6 Kết quả thực nghiệm Error! Bookmark not defined

3.6.1 Đánh giá định lượng về mặt kiến thức của học sinhError! Bookmark not defined 3.6.2 Đánh giá về mặt kĩ năng hợp tác Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 4

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Số lượng phiếu thăm dò thống kê theo thâm niên giảng dạy Error! Bookmark not defined Bảng 1.2 Mức độ hiểu biết của giáo viên về PPDH hợp tác nhóm Error! Bookmark not defined

Bảng 1.3 Mức độ sử dụng các hình thức hoạt động có vận dụng PPDH hợp

tác nhóm của giáo viên Error! Bookmark not defined

Bảng 1.4 Ý kiến của giáo viên về phương pháp dạy học theo nhóm Error! Bookmark not defined Bảng 1.5 Ý kiến của giáo viên về tổ chức hoạt động nhóm Error! Bookmark not defined

Bảng 3.1 Kết quả phân loại điểm của học sinh qua kiểm tra giữa học kì II

trước thực nghiệm Error! Bookmark not defined

Bảng 3.2 Kết quả phân loại điểm của học sinh sau thực nghiệm Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ XXI do UNESCO xác định là: “học để biết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học để chung sống”, có ý nghĩa rất quan trọng trong sự thành công của mỗi cá nhân, góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp cho toàn xã hội Như vậy mục tiêu giáo dục của thế giới cho thấy rõ giáo dục không chỉ cung cấp kiến thức mà còn phải hình thành cho người học những kĩ năng, thái độ để họ có thể sống và làm việc trong xã hội luôn thay đổi khi hoàn thành giáo dục phổ thông

Ở Việt Nam, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển người học, giáo dục phổ thông đã và đang được đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột giáo dục của thế kỉ XXI Cốt lõi của đổi mới giáo dục là đổi mới PPDH theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, tăng cường kĩ năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn Đổi mới phương pháp dạy học là một việc làm đã và đang được toàn ngành giáo dục hưởng ứng và đã có một số kết quả đáng ghi nhận, nhưng nhìn chung chưa đáp ứng được hết nhu cầu đào tạo con người theo yêu cầu phát triển của xã hội hiện tại

Trong số các phương pháp dạy học tích cực thì “dạy học hợp tác” đã được nhiều nhà giáo dục quan tâm bởi đặc điểm của dạy học hợp tác là thông qua hoạt động học tập, học sinh được hình thành và phát triển các kĩ năng xã hội như: giao tiếp, ngôn ngữ, khả năng hợp tác, làm việc cùng nhau, chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức…từ đó phát triển tư duy, khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề, đồng thời lĩnh hội được kiến thức bài học và kiến thức xã hội

Đó chính là nền tảng cho việc hình thành, phát triển và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh

Toán học nói chung và nội dung Nguyên hàm – Tích phân lớp 12 nói riêng có tính trừu tượng cao Nguyên hàm – Tích phân chiếm một vị trí quan trọng trong chương trình toán học phổ thông và trong thực tiễn Nội dung nguyên hàm – tích phân là một nội dung khó đối với các em học sinh lớp 12, các em lại không được làm quen từ lớp dưới Vì thế nếu giáo viên không thiết

kế những hoạt động làm tích cực hóa người học giúp các em chủ động, tự giác, tích cực trong việc chiếm lĩnh tri thức thì việc học tập nội dung này đối với học sinh càng khó khăn hơn

Với những lý do trên tác giả chọn đề tài: “Vận dụng dạy học hợp tác trong dạy giải bài tập Nguyên hàm – Tích phân bậc Trung học phổ thông”

2 Mục đích nghiên cứu

Vận dụng phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm trong dạy học giải bài tập Nguyên hàm – Tích phân nhằm nâng cao chất lượng dạy học, rèn luyện kỹ năng hợp tác, phát huy tính tích cực, sáng tạo trong học tập và bồi dưỡng năng lực xã hội cho học sinh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của dạy học hợp tác theo nhóm

- Nghiên cứu nội dung phần bài tập Nguyên hàm – Tích phân bậc THPT

- Thiết kế tình huống DHHT nhóm về bài tập Nguyên hàm – Tích phân

- Thiết kế giáo án vận dụng DHHT nhóm trong dạy học giải bài tập Nguyên hàm – Tích phân lớp 12 ban cơ bản

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm về tính khả thi và hiệu quả của đề tài

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu của đề tài

- Khách thể nghiên cứu: Hoạt động dạy học bộ môn Toán ở trường

THPT

- Đối tượng nghiên cứu: Quá trình dạy học phần bài tập Nguyên hàm –

Tích phân lớp 12 ban cơ bản bằng phương pháp dạy học hợp tác nhóm

5 Vấn đề nghiên cứu của đề tài

Vận dụng phương pháp dạy học hợp tác nhóm vào dạy học giải bài tập Nguyên hàm – Tích phân lớp 12 ban cơ bản như thế nào để đạt được hiệu quả cao?

6 Giả thuyết khoa học

Nếu vận dụng một cách phù hợp DHHT trong dạy học giải bài tập nguyên hàm – tích phân thì không những nâng cao chất lượng hiệu quả dạy học nội dung này ở trường phổ thông mà còn rèn luyện kỹ năng hợp tác và kỹ năng giao tiếp xã hội cho học sinh

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về thời gian: Từ tháng 12 năm 2014 đến tháng 10 năm

2015

- Phạm vi về nội dung: Hoạt động dạy học Nguyên hàm – Tích phân lớp 12 ban cơ bản

- Khảo sát tại trường THPT Tây Đô – Bắc Từ Liêm – Hà Nội

8 Phương pháp nghiên cứu

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận : nghiên cứu, phân tích, tổng

hợp các tài liệu về giải bài tập nguyên hàm – tích phân và PPDH hợp tác

- Nhóm phương pháp điều tra, quan sát:

+ Điều tra việc sử dụng PPDH hợp tác nhóm trong dạy học + Quan sát các giờ dạy học giải bài tập nguyên hàm – tích phân

- Nhóm phương pháp xử lý thông tin : Thống kê và phân tích thống kê

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn

dự kiến được trình bày theo ba chương :

Chương 1 : Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 2 : Thiết kế một số tình huống dạy học

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2010), Giải tích 12 (ban cơ bản), Nhà xuất bản

Giáo Dục Việt Nam

[2] Nguyễn Hữu Châu (2004), Những vấn đề cơ bản về chương trình và quá

trình dạy học, Nhà xuất bản Giáo Dục

[3] Ngô Thị Thu Dung (2001), Mô hình tổ chức học theo nhóm trong giờ học

trên lớp, tạp chí giáo dục (5), Tr.21-22

[4] Nguyễn Huy Đoan (2008), Bài tập giải tích 12 nâng cao, Nhà xuất bản

Giáo Dục

[5] Trần Bá Hoành (2007), Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và

sách giáo khoa, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Hà Nội

[6] Đặng Thành Hưng (2002), Dạy học hiện đại, Nhà xuất bản Đại học Quốc

Gia Hà Nội

[7] Nguyễn Bá Kim, Bùi Huy Ngọc (2010), Phương pháp dạy học đại cương

môn Toán, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm

[8] Hoàng Lê Minh (2014), Hợp tác trong dạy học môn Toán, Nhà xuất bản

Đại học Sư Phạm

[9] Hoàng Lê Minh (2007), Tổ chức dạy học trong môn Toán ở trường trung

học phổ thông, Luận án tiến sỹ giáo dục học, trường Đại học Sư phạm Hà

Nội

[10] Hoàng Lê Minh(2011), Phát triển năng lực giải bài tập toán học cho học

sinh thông qua phương pháp dạy học hợp tác, kỷ yếu hội thảo Quốc Gia về

giáo dục Toán học ở trường phổ thông, Nhà xuất bản Giáo Dục Việt Nam

[11] Hoàng Văn Minh (2012), Phương pháp ôn luyện thi môn Toán theo chủ

đề, Nhà xuất bản Đại học Sư Phạm

[12] Nguyễn Văn Phước (2011), Giải toán trọng tâm giải tích 12, Nhà xuất

bản Đại học Sư phạm

[13] Trần Phương (2010), Tuyển tập các chuyên đề và kỹ thuật tính tích phân,

Nhà xuất bản Đại học Quốc Gia Hà Nội

[14] Thái Duy Tuyên (2008), Phương pháp dạy học truyền thống và hiện đại,

Nhà xuất bản Giáo Dục

[15] Trần Xuân Tiếp, Phan Hoàng Ngân (2012), Tuyển tập các chuyên đề tích

phân và số phức, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm