Tổ chức học sinh tự học phần 6tiến hóa sinh học 12 trung học phổ thông

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới toàn thể các thầy giáo, cô giáo đã giúp đỡ, đóng góp nhiều ý kiến quý báu và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN TRUNG HIỆU

TỔ CHỨC HỌC SINH TỰ HỌC

“PHẦN 6: TIẾN HÓA” - SINH HỌC 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC

Chuyên nga ̀nh: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN SINH HỌC)

Mã số: 60140111

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN TRUNG HIỆU

TỔ CHỨC HỌC SINH TỰ HỌC

“PHẦN 6: TIẾN HÓA” - SINH HỌC 12

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN SINH HỌC)

Mã số: 60140111

Người hướng dẫn khoa học: TS PHAN THỊ THANH HỘI

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS Phan Thị Thanh Hội, người đã hết sức tận tâm trong việc định hướng, chỉ đạo và giúp đỡ về mặt chuyên môn để tôi có thể hoàn thành được luận văn này

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới toàn thể các thầy giáo, cô giáo đã giúp đỡ, đóng góp nhiều ý kiến quý báu và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu tại trường

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban giám hiệu, các thầy giáo, cô giáo

và các em học sinh các trường THPT trên đi ̣a bàn huyê ̣n Hải Hậu , tỉnh Nam

Đi ̣nh đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi điều tra , tiến hành thực nghiệm trong quá trình nghiên cứu luận văn

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình và bạn bè đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện đề tài này

Hà Nội, tháng 06 năm 2015

Tác giả

Nguyễn Trung Hiê ̣u

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Phân biệt một số dạng trò chơi 21 Bảng 1.2 Kết quả điều tra thực trạng dạy học sinh tự học 22 Bảng 2.1 Nô ̣i dung chương I chương trình sinh ho ̣c 12 28 Bảng 2.2 Nô ̣i dung chương II trong chương trình sinh ho ̣c 12 29 Bảng 2.3 Bảng mô tả các yêu cầu cần đạt của chuyên đề 38 Bảng 2.4 Bằng chứng giải phẫu so sánh 42 Bảng 2.5 TL% các axit amin sai khác nhau trongchuỗi pôlipeptit α của phân

tử Hb ở một số loài động vật có xương sống 44 Bảng 2.6 Phân biê ̣t cơ quan tương đồng và cơ quan tương tự 47 Bảng 2.7 Bảng mô tả các mức độ mục tiêu của chuyên đề 2 52 Bảng 2.8 Bộ câu hỏi ô chữ bài “Học thuyết tiến hóa của Đacuyn” 56 Bảng 2.9 Phân biê ̣t nô ̣i dung cơ bản tiến lớn và tiến hóa nhỏ 57

Bảng 2.11 Đặc điểm các nhân tố tiến hóa 58 Bảng 2.12 Phân biê ̣t sự khác nhau về CLTN theo quan niê ̣m của Đacuyn với

Bảng 2.13 Các cơ chế cách li sinh sản 63 Bảng 2.14 Các hoạt động dạy học dự án 63 Bảng 2.15 Phân biê ̣t phân li tính tra ̣ng với đồng quy tính tra ̣ng 68 Bảng 2.16 Bảng ma trận các yêu cầu của chuyên đề 72 Bảng 2.17 Mức đô ̣ đa ̣t được của các tiêu chí tự ho ̣c 79 Bảng 3.1 Kết quả mức đô ̣ đa ̣t được về kĩ năng thiết kế kế hoa ̣ch tự ho ̣c trước

và sau khi tổ chức tự học ở lớp TN 83 Bảng 3.2 Kết quả phân bố điểm bài kiểm tra số 2 84 Bảng 3.3 Kết quả mức đô ̣ đa ̣t được về kĩ năng đọc sách, tham khảo tài liệu,

quan sát tranh hình thu nhận và xử lí thông tin 84 Bảng 3.4 Kết quả mức đô ̣ đa ̣t được về các kĩ năng tự KT, ĐG trước và sau

khi tổ chức tự học ở lớp TN 85

Bảng 3.5 Bảng tổng kết điểm bài kiểm tra số 1 86 Bảng 3.6 Bảng so sánh các tham số đặc trưng giữa các lớp ĐC và TN của bài

Bảng 3.7 Bảng tần suất (fi%) số học sinh đạt điểm xi của bài KT số 1 87 Bảng 3.8 Bảng tần suất hội tụ tiến (số % học sinh đạt điểm xi trở lên điểm bài

Bảng 3.9 Bảng tổng kết điểm bài kiểm tra số 2 89 Bảng 3.10 Bảng so sánh các tham số đặc trưng giữa các lớp ĐC và TN của bài

Bảng 3.11 Bảng tần suất (fi%) số học sinh đạt điểm xi của bài kiểm tra số 2 89 Bảng 3.12 Bảng tần suất hội tụ tiến (số % đạt điểm xi trở lên bài kiểm tra 2) 90 Bảng 3.13 Bảng tổng kết điểm bài kiểm tra số 3 91 Bảng 3.14 Bảng so sánh các tham số đặc trưng giữa các lớp ĐC và TN của bài

Bảng 3.15 Bảng tần suất (fi%) số học sinh đạt điểm xi

Bảng 3.16 Bảng tần suất hội tụ tiến

(số % học sinh đạt điểm xi trở lên điểm bài kiểm tra số 3) 93 Bảng 3.17 Kiểm định giả thuyết thống kê số trung bình cộng điểm các bài

kiểm tra bằng giả thuyết H0

94

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1 Sơ đồ quy trình thiết kế các hoạt động tự học 31 Hình 2.2 Xương chi trước của một số loài động vật có xương sống 40 Hình 2.3 Các cơ quan thoái hóa ở người 41 Hình 2.4 Gai của cây hoa hồng và gai của cây hoàng liên 42 Hình 2.5 So sánh quá trình phát triển phôi của mô ̣t số loài 43 Hình 2.6 Hóa thạch bộ xương khủng long 45 Hình 2.7 Xác định mẫu vật là hóa thạch 47 Hình 2.8 Sự hình thành hươu cao cổ theo quan niê ̣m của Lamac 55 Hình 2.9 Ô chữ bài “Học thuyết tiến hóa của Đacuyn” 56 Hình 2.10 Đặc điểm thích nghi của sâu sồi 59 Hình 2.11 Vi khuẩn tu ̣ cầu vàng gây bê ̣nh cho người 60 Hình 2.12 Sự hình thành vi khuẩn kháng thuốc 60 Hình 2.13 Thí nghiệm sự hình thành đặc điểm thích nghi 61 Hình 2.14 Lai giữa lừa và ngựa sinh con la bất thu ̣ 63 Hình 2.15 Sự hình thành loài bằng con đường đi ̣a lí 66 Hình 2.16 Sơ đồ phân li tính tra ̣ng và sự hình thành các nhóm phân loại 67 Hình 2.17 Sơ đồ quá trình phát sinh sự sống 75 Hình 3.1 Biểu đồ mứ c đô ̣ đa ̣t đươ ̣c về kĩ năng thiết kế kế hoạch tự học trước

Hình 3.2 Biểu đồ mức đô ̣ đa ̣t được về kĩ năng đọc sách, tham khảo tài liệu,

quan sát tranh hình thu nhận và xử lí thông tin 84 Hình 3.3 Biểu đồ khảo sát kĩ năng tự KT, ĐG trước và sau

khi tổ chức tự mứ c đô ̣ đa ̣t đươ ̣c về học 85 Hình 3.4 Biểu đồ biểu diễn tần suất điểm số bài kiểm tra số 1 87 Hình 3.5 Đồ thị biểu diễn tần suất hội tụ tiến bài kiểm tra số 1 88

Hình 3.6 Biểu đồ biểu diễn tần suất điểm số bài kiểm tra số 2 90 Hình 3.7 Đồ thị biểu diễn tần suất hội tụ tiến bài kiểm tra số 2 91 Hình 3.8 Biểu đồ biểu diễn tần suất điểm số bài kiểm tra số 3 92 Hình 3.9 Đồ thị biểu diễn tần suất hội tụ tiến bài kiểm tra số 3 93

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ii

DANH MỤC CÁC BẢNG iii

DANH MỤC CÁC HÌNH v

MỤC LỤC vii

MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined

1 Lí do chọn đề tài Error! Bookmark not defined

2 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined

3 Nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

hướng tổ chức cho học sinh tự học Error! Bookmark not defined

5 Đối tượng và khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5.1 Đối tượng nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5.2 Khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Giả thuyết khoa học Error! Bookmark not defined

7 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

8 Những đóng góp mới của đề tài Error! Bookmark not defined

9 Cấu trúc đề cương nghiên cư ́ u Error! Bookmark not defined

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀIError! Bookmark not defined

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề tự học ở trường THPTError! Bookmark not defined

1.1.1 Trên thế giới Error! Bookmark not defined

1.1.2 Ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.2 Cơ sở lí luận Error! Bookmark not defined

1.2.1 Lý thuyết về tự học Error! Bookmark not defined

1.2.2 Lý thuyết về kĩ năng tự học Error! Bookmark not defined

1.2.4 Lý thuyết về các hoạt động học tập Error! Bookmark not defined

1.3 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined

1.3.1 Điều tra thực trạng dạy tự học môn Sinh học ở một số trường

THPT ở huyê ̣n Hải Hâ ̣u, Nam Đi ̣nh Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC CHO HỌC SINH TỰ HỌCError! Bookmark not defined

“PHẦN 6: TIẾN HÓA” – SINH HỌC 12 THPTError! Bookmark not defined

2.1 Phân tích cấu trúc , nội dung “Phần 6: Tiến ho ́ a” – Sinh ho ̣c 12

THPT… Error! Bookmark not defined

2.1.1 Mục tiêu phần Tiến hóa Error! Bookmark not defined

2.1.2 Phân tích nội dung phần tiến hóa và xác định các chuyên đề

dạy học Error! Bookmark not defined

2.2 Thiết kế các chuyên đề dạy học phần Tiến hóaError! Bookmark not defined

2.2.2 Quy trình thiết kế các hoạt động học tập theo hướng tự họcError! Bookmark not defined

Chuyên đề 1: BẰNG CHỨNG TIẾN HÓAError! Bookmark not defined

Chuyên đề 2: NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ TIẾN HÓAError! Bookmark not defined Chuyên đề 3: SỰ PHÁT SINH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA SỰ SỐNG

TRÊN TRÁI ĐẤT Error! Bookmark not defined

2.4 Mư ́ c đô ̣ đa ̣t đươ ̣c của các tiêu chí tự ho ̣cError! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM Error! Bookmark not defined

3.1 Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm.Error! Bookmark not defined

3.1.1 Mục đích Error! Bookmark not defined

3.1.2 Nhiệm vụ Error! Bookmark not defined

3.2 Nội dung và phương pháp thực nghiệm sư phạmError! Bookmark not defined

3.2.1 Nội dung Error! Bookmark not defined

3.2.2 Các chỉ tiêu đo thực nghiê ̣m Error! Bookmark not defined

3.2.3 Phương pháp Error! Bookmark not defined

3.3 Kết quả thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined

1 Kết luận Error! Bookmark not defined

2 Kiến nghị Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 1 PHỤ LỤC 1 Error! Bookmark not defined PHỤ LỤC 2 Error! Bookmark not defined PHỤ LỤC 3 Error! Bookmark not defined PHỤ LỤC 4 Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Hồ Sỹ Anh (9/2013), “Tìm hiểu về kiểm tra đánh giá và đổi mới kiểm tra đánh giá

theo hướng tiếp cận năng lực”, Tạp chí Khoa học số 50 Trường Đại học Sư phạm

Thành phố Hồ Chí Minh

[2] Bộ giáo dục và đào tạo (2014), “Dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

theo định hướng phát triển năng lực học sinh”, môn Sinh học, cấp Trung học phổ

thông

[3] Nguyễn Thị Thu Ba, TTNC Giáo dục phổ thông - Viện Nghiên cứu Giáo dục,

[4] Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành(2000), “Lý luận dạy học Sinh học (Phần đại

cương)” Nxb Giáo dục, Hà Nội

[5] Phan Đức Duy (2014), “Hoạt động hóa người học trong dạy học Sinh học” (giáo

trình) Trường Đại học Huế

lường và ĐG trong giáo dục”, Nxb ĐHQG HN 2009

[7] Nguyễn Thành Đạt (Tổng chủ biên), Phạm Văn Lập(Chủ biên), Đặng Hữu Lanh,

Mai Sỹ Tuấn(2009), “Sinh học 12- Sách giáo khoa” Nxb Giáo dục

[8] Nguyễn Thành Đạt(Tổng chủ biên), Phạm Văn Lập(Chủ biên), Đặng Hữu Lanh,

Mai Sỹ Tuấn(2009), “Sinh học 12- Sách giáo viên” Nxb Giáo dục

[9] Nguyễn Thị Châu Giang (2014), “Rèn luyện cho học sinh kỹ năng tự học bằng việc

sử dụng phiếu học tập trong dạy học Chương thành phần hóa học của tế bào và

Chương cấu trúc của tế bào - sinh học 10 Trung học phổ thông”, Luận văn Thạc sĩ

Khoa học giáo dục, Trường Đại học Quốc gia Hà Nội

[10] Huỳnh Thị Thu Hằng, Nguyễn Văn Hoan, “Tìm hiểu việc bồi dưỡng kĩ năng cho

sinh viên Đại học sư phạm”, Tạp chí khoa học và công nghệ Đại học Đà Nẵng, Số 2 -

năm 2003, trang 52

[11] Trần Bá Hoành (2006), “Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách

giáo khoa”, Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội

[13] Trần Bá Hoành (1993), “Kỹ thuật dạy học sinh học (Tài liệu BDTX chu kì

1993-1996 cho GV THPT)”, Nxb Giáo dục

[14] Trần bá Hoành – Trịnh Nguyên Giao, “Phát triển các phương pháp học tập tích

[16] Lê Văn Hồng, Lê Ngọc Lan, Nguyễn Văn Thành (2007), “Tâm lý học lứa tuổi và

tâm lý học sư phạm”, Nxb Giáo dục, Hà Nội

[17] Phan Thị Thanh Hội, Lê Thanh Oai (2015), “Thiết kế chuyên đề dạy học Sinh học

8 ở trường THCS”, Tạp chí Giáo dục, sô 365 trang 54-56

[18] Dương Thị Thanh Huyền, “Quá trình tự học và phương pháp tự học cho sinh

viên”, Bộ môn Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại học Nha Trang Nguồn:

http://www.ier.edu.vn/ content/view/644/160/ cập nhâ ̣t ngày 22/10/2014

Sinh học ở Trường THPT” (Kỉ yếu Hội thảo quốc gia về giảng dạy sinh học ở trường

phổ thông Viê ̣t Nam), NXB Giáo du ̣c 2012

[20] Mai Văn Hưng, Trần Thị Loan (2013), “Sinh lí học thần kinh cấp cao và giác

quan” Nxb Đai học Sư phạm Hà Nội

(2008),“Hướng dẫn thực hiê ̣n chương trình SGK 12 môn Sinh học”, Nxb Giáo du ̣c

[22] Ngô Văn Hưng(chủ biên), Lê Hồng Điệp, Nguyễn Thị Hồng Liên (2009),

“Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trình giáo dục phổ thông

môn sinh học lớp 12”, Nxb Giáo dục, Hà Nội

trong giáo du ̣c, Nxb Đa ̣i ho ̣c sư pha ̣m (2014)

[24] Nguyễn Hiến Lê (2003), “Tự học một nhu cầu thời đại”, NXB Văn hóa Thông

tin, Hà Nội

HN

[27] Nguyễn Đình Nhâm (2012), “Lí luận dạy sinh học học hiện đại” (giáo trình)

Trường Đại Học Vinh

[28] Văn Thị Thanh Nhung (2012), “Xây dựng và sử dụng trò chơi trong dạy học Sinh

học theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh”, Trường Đại học Sư

phạm Huế

[29] Hoàng Phê (chủ biên), “Từ điển tiếng Việt”, Nxb Đà Nẵng, năm 2000

[30] Nguyễn Cảnh Toàn (chủ biên), Nguyễn Kỳ, Lê Khánh Bằng, Vũ Văn Tảo

(2002), “Học và dạy cách học”, NXB Đại học Sư phạm

[31] Nguyễn Cảnh Toàn (chủ biên), Nguyễn Kỳ, Vũ Văn Táo, Bùi Tường (1997),

Quá trình dạy - tự học, NXB Giáo dục, Hà Nội

[32] Nguyễn Cảnh Toàn (1999), “Quá trình dạy tự học”, Nxb Giáo dục

[33] Cao Huy Thuần (11/2006), “Kiến thức: Văn hóa và chuyên môn”, Tạp chí Thời

đại mới, số 9

[34] Thái Duy Tuyên (2003), “Dạy tự học cho sinh viên trong các nhà trường Cao

đẳng Đại học chuyên nghiệp”, Chuyên đề Phương pháp dạy học cho học viên Cao

học, Đại học Huế

[35] Nguyễn Quang Uẩn, Nguyễn Văn Lũy, Đinh Văn Vang (2007), “Giáo trình Tâm

lý học đại cương”, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội

[37] Nguyễn Quang Vinh, Trần Văn Kiên (2014), “Bồi dưỡng học sinh giỏi Sinh học

Trung học phổ thông, Sinh lí học động vật”, Nxb Giáo dục Việt Nam

Chu Văn Mẫn, Vũ Trung Tạng, Sinh ho ̣c 12 nâng cao, Nxb Giáo du ̣c (2008)

[39] Geoffrey Petty, “Dạy học ngày nay”, Nxb Stanley Thornes 1998 (bản dịch của

dự án Việt - Bỉ “Đào tạo giáo viên các trường sư phạm 7 tỉnh miền núi phía Bắc VN”, 2003)

[40] Wilbert J McKeachie (2002), “Những thủ thuật trong dạy học”, Tài liệu dịch

Dayhoctuonglai.edu vn

[41] Yu Dan, “Khổng tử tinh hoa”, dịch giả Hoàng Phú Phương – Mai Sơn, Nxb Trẻ,

năm 2010