Sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC ĐẶNG THỊ HUẾ SỬ DỤNG TƯ LIỆU VỀ CHỦ QUYỀN BIỂN ĐẢO TỔ QUỐC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐẶNG THỊ HUẾ

SỬ DỤNG TƯ LIỆU VỀ CHỦ QUYỀN BIỂN ĐẢO TỔ QUỐC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐẶNG THỊ HUẾ

SỬ DỤNG TƯ LIỆU VỀ CHỦ QUYỀN BIỂN ĐẢO TỔ QUỐC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN LỊCH SỬ)

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN VĂN NINH

HÀ NỘI – 2015

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin trân trọng cảm ơn TS Nguyễn Văn Ninh – người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm luận văn, cung cấp những tài liệu cần thiết để phục vụ cho việc nghiên cứu

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của Ban lãnh đạo trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội, cảm ơn sự góp ý của các thầy cô đã trực tiếp giảng dạy tôi trong quá trình tôi học tập, nghiên cứu tại trường

Xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo, các em học sinh các trường THPT Cẩm Giàng I, THPT Cẩm Giàng II, THPT Tuệ Tĩnh – Cẩm Giàng – Hải Dương đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã động viên và tạo điều kiện cho tôi hoàn thành khóa học cũng như luận văn này

Hà Nội, tháng 10 năm 2015

Tác giả

Đặng Thị Huế

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i Mục lục ii

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TƯ TIỆU VỀ CHỦ QUYỀN BIỂN, ĐẢO TỔ QUỐC TRONG DẠY HỌC LỊCH

SỬ Ở TRƯỜNG THPT Error! Bookmark not defined

1.1 Cơ sở lí luận Error! Bookmark not defined 1.1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ Error! Bookmark not defined

1.1.2 Cơ sở xuất phát của việc sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong

dạy học lịch sử ở trường THPT Error! Bookmark not defined

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tư liệu về chủ quyền biển, đảo tổ quốc trong

dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông Error! Bookmark not defined 1.2 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined

1.2.1 Thực trạng sử dụng tư liệu về chủ quyền biển, đảo tổ quốc trong dạy học lịch

sử ở trường trung học phổ thông Error! Bookmark not defined 1.2.2 Những vấn đề đặt ra cần giải quyết Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: CÁC HÌNH THỨC VÀ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TƯ LIỆU VỀ CHỦ QUYỀN BIỂN, ĐẢO TỔ QUỐC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Error! Bookmark not defined

2.1 Các loại tư liệu chủ yếu về chủ quyền biển đảo tổ quốc có thể khai thác, sử

dụng trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông.Error! Bookmark not

defined

2.2 Những yêu cầu cơ bản khi sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ trong dạy

học lịch sử ở trường trung học phổ thông Error! Bookmark not defined 2.2.1 Yêu cầu về tư liệu Error! Bookmark not defined

2.2.2 Yêu cầu khi xác định các biện pháp sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ

quốc trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông.Error! Bookmark not

defined

2.3 Những nội dung lịch sử liên quan, có thể khai thác, sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong chương trình sách giáo khoa lịch sử trung học phổ

thông Error! Bookmark not defined

2.4 Các biện pháp sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong dạy học lịch

sử ở trường THPT Error! Bookmark not defined

2.4.1 Các biện pháp sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong giờ học

nội khóa Error! Bookmark not defined

2.4.2 Sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong các hoạt động ngoại

khóa Error! Bookmark not defined 2.5 Thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 2.5.1 Mục đích thực nghiệm Error! Bookmark not defined 2.5.2 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm Error! Bookmark not defined 2.5.3 Nội dung và phương pháp thực nghiệm: Error! Bookmark not defined 2.5.4 Kết quả thực nghiệm: Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 6 PHỤ LỤC: Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá rất cao vai trò của thanh niên đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Người cho rằng: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà” Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do các thanh niên” [9, tr 185] Trước lúc đi xa người cũng không quên căn dặn Đảng ta “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc làm rất quan trọng và cần thiết” [10, tr 510]

Lời di huấn của chủ tịch Hồ Chí Minh, trở thành tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước ta Nghị quyết lần thứ tư, Ban chấp hành trung ương khóa VII (1993) đã khẳng định: “Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩa hay không, phần lớn tùy thuộc vào lực lượng thanh niên” [ 8, tr 82] Hiện nay, giáo dục thanh niên trở thành những người vừa có tài, vừa có đức, để gìn giữ thành quả cách mạng, xây dựng và phát triển tương lai của đất nước, vẫn luôn được xác định là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của ngành giáo dục

Bộ môn lịch sử có vai trò vô cùng to lớn trong việc giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, trân trọng những truyền thống tốt đẹp của dân tộc Đặc biệt trong

xu thế hội nhập hiện nay thì việc giáo dục cho thế hệ trẻ thấm nhuần những giá trị truyền thống, những phẩm chất cao quý tốt đẹp của dân tộc càng trở nên có ý nghĩa hơn bao giờ hết Một trong những truyền thống quý báu của dân tộc Việt nam mà thế hệ trẻ cần trân trọng, kế thừa và phát huy đó là truyền thống yêu nước, đánh giặc, bảo vệ toàn vẹn vùng đất, vùng trời, vùng biển của tổ quốc

Trong lịch sử chiều dài hàng ngàn năm lịch sử, Việt Nam luôn khẳng định là một quốc gia biển với quá trình khai phá lãnh thổ, mở mang bờ cõi hướng biển Việt

Nam có quyền lợi “sống còn” đối với việc khẳng định chủ quyền ở biển Đông Biển

Đông đóng một vai trò tối quan trọng, là một trong những yếu tố hàng đầu tạo nên

vị thế của Việt Nam ở khu vực và trên thế giới Biển Đông không chỉ là lãnh thổ, chủ quyền quốc gia thiêng liêng của Việt Nam mà còn là nơi có tiềm năng kinh tế khổng lồ, nhất là dầu khí và nguồn thủy sản, giúp cho Việt Nam có thể khẳng định được sức mạnh kinh tế của mình ở khu vực Hơn thế nữa, biển Đông có một vị trí

đặc biệt quan trọng đối với việc mở rộng giao lưu hợp tác quốc tế và an ninh quốc gia của Việt Nam Tuy nhiên, hiện nay vấn đề bảo vệ chủ quyền quốc gia trên biển đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức, gần đây nhất là việc Trung Quốc hạ đặt dàn khoan trái phép, xâm phạm chủ quyền biển đảo của nước ta Trước những diễn biến phức tạp của tình hình Biển Đông thì việc tuyên truyền, giáo dục ý thức

về chủ quyền biển đảo tổ quốc cho thế hệ trẻ là một nhiệm vụ cần thiết và mang tính chiến lược

Biển đảo Việt Nam là một phần lãnh thổ thiêng liêng không thể tách rời của

Tổ quốc Trách nhiệm của mỗi người dân Việt Nam là ra sức gìn giữ sự toàn vẹn phần lãnh thổ này như lời Bác Hồ năm xưa đã dặn “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ nước” Để học sinh - những chủ nhân tương lai của đất nước, ý thức sâu sắc trách nhiệm công dân trong việc bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của tổ quốc nói chung và chủ quyền biển đảo tổ quốc nói riêng, thì đòi hỏi người giáo viên lịch sử phải cố gắng, nỗ lực nhiều hơn trong công tác giáo dục của mình

Hiện nay có nhiều cách thức, nhiều phương pháp để giáo dục ý thức chủ quyền biển đảo tổ quốc cho học sinh, nhưng làm thế nào để khắc sâu ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo? làm thế nào để thế hệ trẻ Việt Nam tự tin khẳng định với thế giới chủ quyền biển đảo của tổ quốc? thì đòi hỏi người giáo viên lịch sử phải biết lựa chọn và vận dụng linh hoạt các phương pháp sư phạm phù hợp, giúp học sinh nắm bắt và hiểu sâu sắc kiến thức về chủ quyền biển đảo, từ đó hình thành ở các em

ý thức công dân với việc bảo vệ chủ quyền biển đảo tổ quốc Ở các trường trung học phổ thông, đa số giáo viên lịch sử đã nhận thức được tầm quan trọng của việc đưa nội dung giáo dục ý thức chủ quyền biển đảo tổ quốc vào giảng dạy Tuy nội dung giáo dục chủ quyền biển đảo tổ quốc không có trong chương trình sách giáo khoa, nhưng các nguồn tư liệu về chủ quyền biển đảo thì rất phong phú, giáo viên

có thể dễ dàng sưu tầm và sử dụng trong công tác giảng dạy Gần đây Bộ giáo dục cũng đã kịp thời có kế hoạch bồi dưỡng, tập huấn về nội dung giáo dục chủ quyền biển đảo tổ quốc trong nhà trường, đây cũng là một thuận lợi đối với giáo viên lịch

sử trong việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục chủ quyền biển đảo Nhưng nhìn chung

là vẫn chưa có một tài liệu nào về giáo dục chủ quyền biển đảo được biên soạn chi

tiết về cả nội dung và phương pháp dành cho giáo viên Chính vì vậy để đạt hiệu quả cao trong giáo dục ý thức chủ quyền biển đảo tổ quốc cho học sinh, vẫn rất cần

ở người giáo viên lịch sử sự tận tâm với nghề Giáo viên cần không ngừng tìm tòi, nghiên cứu các phương pháp dạy học, vận dụng linh hoạt và sáng tạo các phương pháp dạy học khi sử dụng nguồn tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong dạy học lịch sử, nhất là dạy học lịch sử ở nhà trường trung học phổ thông

Xuất phát từ yêu cầu nâng cao hiệu quả giáo dục lịch sử nói chung và giáo dục ý thức chủ quyền biển đảo nói riêng trong các nhà trường trung học phổ thông,

chúng tôi chọn vấn đề : Sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong dạy

học lịch sử ở trường trung học phổ thông, làm đề tài luận văn thạc sỹ chuyên

ngành lí luận và phương pháp dạy học bộ môn lịch sử

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Dạy học Lịch sử nói chung và dạy học về vấn đề chủ quyền biển, đảo tổ quốc nói riêng ở trường trung học phổ thông đã và đang được các nhà lý luận dạy học, các chuyên gia, các nhà sử học, cùng nhiều giáo viên trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu Dưới đây là một số tài liệu có liên quan đến đề tài mà chúng tôi tiếp cận

và sử dụng làm tài liệu tham khảo trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn:

2.1 Các công trình nghiên cứu, bài viết về chủ quyền biển, đảo Tổ quốc

- Sau khi Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư của Ban Chấp hành trung ương Đảng (khóa X) về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 ra đời, Trung tâm thông tin công tác tư tưởng phối hợp với Cục chính trị Quân chủng Hải quân biên soạn cuốn

“Biển và hải đảo Việt Nam” xuất bản tại Hà Nội, năm 2007 Những nội dung cơ bản của tài liệu đã làm rõ về quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc phấn đấu để nước ta trở thành một quốc gia mạnh về biển, giàu lên

từ biển, bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia trên biển Cuốn sách cũng đề cập nhiều tư liệu quan trọng của Việt Nam và quốc tế là những chứng cứ khẳng định chủ quyền biển đảo tổ quốc

- Các tác giả Nguyễn Nhã- Nguyễn Đình Đầu- Lê Minh Nghĩa- Từ Đặng Minh Thu

- Vũ Quang Việt trong cuốn “ Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam” do Nhà xuất

bản trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh phát hành năm 2008 đã khẳng định đanh thép

Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam bằng việc đưa ra rất nhiều những dẫn chứng lịch sử cụ thể về chủ quyền Hoàng Sa và Trường Sa

- Trong “Những điều cần biết về Đất - Biển - Trời Việt Nam” của tác giả Lưu Văn Lợi (2010) đã khẳng định rằng: Trên chặng đường bốn mươi thế kỉ , dân tộc ta đã kiên trì và từng bước mở rộng ra Biển Đông, từ ven bờ tiến ra biển gần, rồi biển xa,

từ đất liền tiến vào các đảo ven bờ rồi các đảo xa hơn

- Nhìn ra biển khơi”là cuốn sách do tác giả Hà Minh Hồng (Chủ biên) và nhóm tác giả của Trung tâm nghiên cứu biển và đảo trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn – Đại học Quốc Gia thành phố Hồ Chí Minh – Nhóm khảo sử Nam Bộ biên soạn và phát hành năm 2012 Đây là cuốn sách có nội dung phong phú về biển đảo, được tiếp cận qua lăng kính lịch sử với nhiều tư liệu chính thống, được phổ biến trên những phương tiện thông tin đại chúng, nhằm cung cấp cho người muốn tìm hiểu và nghiên cứu một góc nhìn hệ thống về biển đảo Việt Nam ngày nay

- Tác giả Trần Công Trục (2011) trong cuốn “Dấu Ấn Việt Nam trên Biển Đông” đã nhấn mạnh vị trí vai trò của Biển Đông trong lịch sử dân tộc, đồng thờicung cấp thông tin chính xác về tình hình biển, đảo đến với người dân Cuốn sách còn chuyển tải những quan điểm, quy định đúng đắn, khách quan của nhà nước Việt Nam, phù hợp với Công ước Luật Biển của Liên Hợp Quốc 1982 về các vấn đề tranh chấp trên Biển Đông cũng như việc thực hiện nghĩa vụ của Nhà nước Việt Nam trước cộng đồng quốc tế

- Tiếp tục khẳng định về chủ quyền biển, đảo Việt Nam, “Người Việt với biển” của tác giả Nguyễn Văn Kim (2011) đã tập trung khai thác và lý giải mối quan hệ giữa đất nước Việt Nam, dân tộc Việt Nam với thế giới bên ngoài qua con đường biển Tác giả nhấn mạnh: Chủ quyền và an ninh biển là chủ đề được quan tâm xuyên suốt theo dòng chảy của lịch sử đất nước… Việc bảo vệ chủ quyền, giữ gìn an ninh, phát triển kinh tế biển là nhiệm vụ mang tính chiến lược lâu dài

- Bộ giáo dục và Đào tạo đã ban hành cuốn “Tài liệu hướng dẫn dạy học nội dung

giáo dục tài nguyên và môi trường biển, đảo cho học sinh Trung học phổ thông”(2011) nhằm bổ sung thêm thông tin và giáo dục cho học sinh những hiểu

biết cần thiết về tiềm năng của biển, về việc khai thác hợp lí tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường biển, đảo, đặc biệt là vấn đề bảo vệ chủ quyền biển,

đảo Tổ quốc Tài liệu cũng đưa ra những cách thức tổ chức hoạt động ngoại khóa

để giáo dục cho học sinh ý thức về chủ quyền biển, đảo Tổ quốc trong nhà trường phổ thông

- Vụ giáo dục quốc phòng và chương trình phát triển Giáo dục phổ đã ban hành cuốn “Tài liệu tập huấn giáo viên cốt cán giáo dục quốc phòng- an ninh” (2012) Các tác giả đã khẳng định về chủ quyền biển, đảo của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trên cơ sở những văn bản của Đảng, Nhà nước về biển, đảo và các các chứng cứ lịch sử chứng minh chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa

- Tháng 7/2013, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã giới thiệu tác phẩm “Những bằng chứng về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa” của tác giả Hãn Nguyên (Nguyễn Nhã) Cuốn sách này gồm có 6 chương Năm chương đầu, tác giả tập hợp và nghiên cứu có hệ thống các tư liệu liên quan đến việc khẳng định chủ quyền của Việt tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa Chương cuối đề cập tới vị trí, tầm quan trọng chiến lược của hai quần đảo này đối với việc phát triển kinh tế, an ninh quốc phòng của đất nước Nguồn tư liệu mà tác giả khảo cứu rất đa dạng, phong phú, không chỉ của người Việt Nam mà còn của người phương Tây, và của chính người Trung Quốc Cuốn sách này giúp người đọc hiểu thấu đáo hơn về chủ quyền biển, đảo của Việt Nam tại hai quần đảo Hoàng Sa

và Trường Sa

- Tháng 5/2014 Bộ Thông tin và Truyền thông tổ chức Lễ tiếp nhận và công

bố Bộ Atlas bản đồ thế giới của Philipe Vandemaelen xuất bản năm 1827, có giá trị quan trọng, khẳng định chủ quyền Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa Thứ trưởng Bộ Thông tin Truyền thông Trương Minh Tuấn nhấn mạnh:

“Bộ Atlas được nhiều nhà khoa học Pháp và Mỹ khẳng định là bằng chứng không thể chối cãi về chủ quyền Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam”

- Ở Khánh Hòa, Uỷ Ban Nhân Dân tỉnh đã cho xuất bản cuốn “Văn hóa biển đảo Khánh Hòa”(2012) Sách đã tập hợp những bài viết đề cập tới việc bảo tồn, giữ gìn

và phát huy tác dụng những di sản văn hóa liên quan đến quá trình xác lập, thực thi chủ quyền và xây dựng quần đảo Trường Sa Tài liệu này góp phần vào việc giáo dục truyền thống yêu nước, uống nước nhớ nguồn, ghi nhớ công lao của các bậc