Phong cách giáo dục của cha mẹ đối với con từ 3 đến 6 tuổi tại trường quốc tế koala house

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ ĐỐI VỚI CON TỪ 3 ĐẾN 6 TUỔI TẠI TRƯỜNG MẦM NON QUỐC TẾ KOALA HOUSE .... Tổng quan một vài công trình nghiên cứu về phong cách giáo dục của

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

VŨ THỊ TỐ UYÊN

PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ ĐỐI VỚI CON

TỪ 3 ĐẾN 6 TUỔI TẠI TRƯỜNG QUỐC TẾ KOALA HOUSE

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

VŨ THỊ TỐ UYÊN

PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ ĐỐI VỚI CON

TỪ 3 ĐẾN 6 TUỔI TẠI TRƯỜNG QUỐC TẾ KOALA HOUSE

Chuyên ngành: Tâm lý học

Mã số: 60 31 04 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Trịnh Thị Linh

Hà Nội – 2015

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Sau đại học

Trung học phổ thông

SĐH THPT

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu mà tôi đã thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS Trịnh Thị Linh Các trích dẫn và tài liệu sử dụng trong luận văn đều được dẫn nguồn và có độ tin cậy cao về mặt khoa học Số liệu và kết quả nghiên cứu của luận văn hoàn toàn trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Hà Nội Ngày 12 tháng 7 năm 2015

Người cam đoan

Vũ Thị Tố Uyên

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình giảng dạy em trong suốt quá trình học tập

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Cô giáo Trịnh Thị Linh, người

đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, động viên và cổ vũ cho em trong quá trình thực hiện luận văn

Tôi xin cảm ơn tập thể thầy cô giáo và phụ huynh các em học sinh trường Quốc tế Koala – House đã hợp tác với tôi trong quá trình điều tra thực tiễn

Tôi cũng xin cảm ơn gia đình và bạn bè đã giúp đỡ, động viên, tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận văn này

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 12 tháng 7 năm 2015

Tác giả

Vũ Thị Tố Uyên

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ ĐỐI VỚI CON TỪ 3 ĐẾN 6 TUỔI TẠI TRƯỜNG MẦM NON QUỐC TẾ KOALA HOUSE Error! Bookmark not defined

1.1 Tổng quan một vài công trình nghiên cứu về phong cách giáo dục của

cha mẹ đối với con từ 3 đến 6 tuổi Error! Bookmark not defined 1.1.1 Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Error! Bookmark not defined

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước Error! Bookmark not defined

1.2 Một số vấn đề lý luận về phong cách giáo dục của cha mẹ đối với trẻ

mẫu giáo Error! Bookmark not defined 1.2.1 Lý luận về phong cách giáo dục của cha mẹ Error! Bookmark not defined

1.2.2 Lý luận về trẻ mẫu giáo Error! Bookmark not defined

1.2.3 Phong cách giáo dục của cha mẹ đối với con từ 3 đến 6 tuổi tại

trường mầm non Quốc tế Koala House Error! Bookmark not defined

1.2.4 Phong cách giáo dục của cha mẹ và sự phát triển tâm lý của trẻ

Error! Bookmark not defined 1.2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến phong cách giáo dục của cha mẹ Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương1 Error! Bookmark not defined Chương 2 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

2.1 Vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứuError! Bookmark not defined

2.1.1 Vài nét về địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.2 Vài nét về khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2 Tổ chức nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2.1 Tổ chức nghiên cứu về mặt lý luận Error! Bookmark not defined

2.2.2 Tổ chức nghiên cứu thực tiễn Error! Bookmark not defined 2.3 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.3.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu Error! Bookmark not defined 2.3.2 Phương pháp chuyên gia Error! Bookmark not defined 2.3.3 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi Error! Bookmark not defined

2.3.4 Phương pháp phỏng vấn sâu Error! Bookmark not defined 2.3.5 Phương pháp phân tích chân dung tâm lý Error! Bookmark not defined

2.3.6 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

3.1 Thực trạng phong cách giáo dục của cha mẹ đối với con từ 3 đến 6

tuổi tại trường Quốc tế Koala House Error! Bookmark not defined 3.1.1 Phong cách giáo dục của cha mẹ nói chung Error! Bookmark not defined

3.1.2 Phong cách giáo dục của cha mẹ trong từng lĩnh vực giáo dục

gia đình Error! Bookmark not defined

3.1.3 Mối liên hệ giữa PCGD của cha mẹ và tự đánh giá của cha mẹ về

vai trò của họ trong giáo dục trẻ Error! Bookmark not defined

3.2 Mối liên hệ giữa phong cách giáo dục của cha mẹ và sự phát triển tâm

lý của trẻ Error! Bookmark not defined

3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến phong cách giáo dục của cha mẹ Error!

Bookmark not defined

3.3.1 Yếu tố nghề nghiệp của cha mẹ Error! Bookmark not defined

3.3.2 Yếu tố thu nhập của cha mẹ Error! Bookmark not defined

3.3.3 Yếu tố giới tính của trẻ Error! Bookmark not defined

3.4 Phân tích chân dung tâm lý Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined

PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Bảng 1.1 Phong cách giáo dục của cha mẹ đối với conError! Bookmark not defined

Bảng 2.1 Mẫu khách thể nghiên cứu theo nghề nghiệp và trình độ học vấnError! Bookmark not defined

Bảng 2.2 Mẫu khách thể nghiên cứu theo giới tính, độ tuổi và số con trong

gia đình Error! Bookmark not defined

Bảng 2.3 Độ tin cậy của bảng hỏi về phong cách giáo dục của cha mẹError! Bookmark not defined Bảng 3.1 Sự tương đồng trong PCGD của từng cặp bố mẹError! Bookmark not defined

Bảng 3.2 PCGD của cha mẹ trong từng lĩnh vực giáo dục gia đìnhError! Bookmark not defined

Bảng 3.3 Phong cách giáo dục của cha mẹ và nhận định về vai trò của họ

trong giáo dục trẻ Error! Bookmark not defined

Bảng 3.4 PCGD và nhận định của cha mẹ về trách nhiệm của các bên liên

quan khi trẻ có lỗi Error! Bookmark not defined

Bảng 3.5 PCGD của cha mẹ và thái độ nhận lỗi của trẻ khi mắc sai phạmError! Bookmark not defined Bảng 3.6 PCGD của cha mẹ và việc chia sẻ khó khăn của trẻ với họError! Bookmark not defined Bảng 3.7 PCGD của cha mẹ và sự tự tin ở trẻ Error! Bookmark not defined

Bảng 3.8 Phong cách giáo dục của cha mẹ và khả năng tự lập của trẻError! Bookmark not defined

Bảng 3.9 Dự báo tác động của PCGD mà cha mẹ sử dụng với sự phát triển

của con Error! Bookmark not defined

Bảng 3.10 Phong cách giáo dục của cha mẹ với nghề nghiệp của họError! Bookmark not defined Bảng 3.11 PCGD và thu nhập của cha mẹ trong gia đìnhError! Bookmark not defined

Bảng 3.12 PCGD của cha mẹ và giới tính của conError! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.1 Phong cách giáo dục của cha mẹ nói chungError! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.2 Phong cách giáo dục của bố và phong cách giáo dục của mẹError! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.3 Phong cách giáo dục của bố và phong cách giáo dục của mẹ

trong từng lĩnh vực giáo dục gia đình 56

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

"Con người muốn trở thành con người cần phải có giáo dục” [2] Điều đó đã được đúc kết trong suốt lịch sử phát triển của nhân loại Thực tế đã cho thấy nếu trẻ không được sống, không được giáo dục trong môi trường gia đình và xã hội thì khi lớn lên họ chẳng khác mấy các loài động vật Kinh nghiệm giáo dục truyền thống của cha ông ta cũng khẳng định:

Uốn cây từ thuở còn non Dạy con từ thuở con còn trẻ thơ

Có thể nói, quá trình nuôi dưỡng, giáo dục trẻ bắt đầu ngay từ khi trẻ vẫn còn trong bào thai của mẹ Khi trẻ cất tiếng khóc chào đời, thì chính môi trường gia đình, đặc biệt bố mẹ là người đầu tiên thực hiện vai trò, trách nhiệm cao cả đó

Có thể khẳng định rằng, gia đình là “trường học” đầu tiên và cha mẹ là những nhà giáo dục đặt nền móng quan trọng đối với cuộc đời mỗi người Đúng như những gì

mà nhà giáo dục A.X Macarencô đã nhận định: “Những gì mà bố mẹ đã làm cho con trước 5 tuổi, đó là 90% kết quả của quá trình giáo dục Nói cách khác là những phẩm chất đạo đức, tính cách, cũng như những năng lực chuyên biệt của bố mẹ thường ảnh hưởng rất lớn đối với con cái trong gia đình” [2] Giáo dục gia đình, như vậy không những có tác dụng mạnh mẽ, có ý nghĩa sâu sắc đối với tuổi trẻ thơ,

mà còn có ý nghĩa đối với cả cuộc đời của mỗi người Nhiều công trình nghiên cứu trên thế giới đã cho thấy tác động to lớn từ các kiểu phong cách giáo dục của cha

mẹ đối với sự phát triển tâm sinh lý của trẻ Các tác giả cũng khẳng định rằng, những gì mà trẻ trải qua thời thơ ấu sẽ để lại dấu ấn không nhỏ cho chính họ trong việc gia nhập vào các mối quan hệ sau này

Ở Việt Nam, thực tế những năm gần đây, cho phép chúng tôi ghi nhận rằng tình trạng bạo lực học đường cũng như vi phạm pháp luật của trẻ thành niên có xu hướng gia tăng Bên cạnh những vấn đề về giáo dục học đường, giáo dục gia đình

cũng được nhìn nhận như là một trong những yếu tố có tác động không nhỏ đến thực trạng này Không ít các bậc phụ huynh vì mải chăm lo cho “công cuộc mưu sinh” mà “quên” đi trách nhiệm làm cha, làm mẹ của mình Khi trẻ còn nhỏ, họ tin tưởng người giúp việc và các cô giáo mầm non, rồi phó thác con em mình cho họ Khi lớn lên, với lý do rằng mình không có kiến thức để dạy con học, họ lại tìm đến các giáo viên bộ môn cũng như các lớp học thêm để các thầy cô kèm cặp và bảo ban con em họ Thời gian mà các ông bố, bà mẹ này dành cho con theo đó cũng giảm đi đáng kể

Ngược lại, không ít các ông bố, bà mẹ do thiếu kiến thức về sự phát triển tâm- sinh lý của trẻ, thiếu hiểu biết về các phương pháp giáo dục con nên lại rất khắt khe, cứng nhắc, thậm chí còn đánh đập con trẻ một cách tàn bạo, làm ảnh hưởng không nhỏ tới sự phát triển tâm lý của trẻ Từng có thời gian làm việc ở trường mầm non Quốc tế Koala House, khi gặp gỡ các bậc phụ huynh có con ở độ tuổi này, chúng tôi nhận thấy rằng, không ít trong số họ đang rất băn khoăn, về việc “dạy dỗ” con em mình, thậm chí có người còn tỏ ra vô cùng hoang mang, lo lắng Vì vậy, họ tìm đến các lớp học “làm bạn với con”, “dạy con không trừng phạt”, “kỷ luật không nước mắt”… với mong muốn tìm được cách thức giáo dục con hiệu quả nhất Điều này khiến chúng tôi rất trăn trở Bởi lẽ, theo ghi nhận chủ quan của chúng tôi cũng như của các cô giáo ở đây thì trẻ ở trường Quốc tế Koala House nhìn chung khá nhanh nhẹn và thông minh so với trẻ cùng lứa tuổi Trong khi đó, các bậc phụ huynh vẫn còn nhiều băn khoăn, lo lắng về cách thức dạy con của họ Vậy thì, họ hiện đang sử dụng các phong cách giáo dục gì đối với trẻ? Phong cách đó có thể chịu sự chi phối của những yếu tố nào? Và liệu có sự khác biệt hay không giữa phong cách giáo dục của cha và mẹ đối với trẻ? Tất cả những

điều này đã thúc đẩy chúng tôi lựa chọn đề tài: “Phong cách giáo dục của cha mẹ

đối với con từ 3 đến 6 tuổi tại trường Quốc tế Koala House” để thực hiện trong

khuôn khổ của luận văn Thạc sĩ Tâm lý học

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tiếng Việt

1 A.V Petrovski (1982), Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học Sư phạm, Tập I, NXB

Giáo dục

2 Phạm Khắc Chương (1998), Giáo dục gia đình, NXB Giáo dục

3 Vũ Dũng (2008), Từ điển tâm lý học, Nxb Từ điển Bách khoa

4 Vũ Kim Dung (2004), Bước đầu nghiên cứu thử ứng dụng trắc nghiệm Denver

II đánh giá sự phát triển tâm vân động của trẻ em từ 2,5- 6 tuổi, Luận văn Thạc sĩ

5 Hồ Ngọc Đại (1991), Giải Pháp giáo dục, Nxb Giáo dục

6 Nguyễn Văn Đồng (2012), Tâm lý học phát triển, Nxb Chính trị Quốc gia - Sự

thật

7 Grace J.Craig, Don Baucum (Prentice Hall, 2001), Tâm lý học phát triển , (Bản

dịch từ tiếng Nga), Nxb Đại học Quốc Gia Hà Nội

8 Trương Thị Khánh Hà (2011), “Phong cách giáo dục của cha mẹ”, Tạp chí khoa

học ĐHQG Hà Nội (số 27), tr.162- 169

9 Trương Thị Khánh Hà (2013), Tâm lý học phát triển, Nxb ĐHQG Hà Nội

10 Vũ Hạnh, Đỗ Quảng, Trần Truyền (1975), Bàn tay người mẹ - kinh nghiệm

giáo dục gia đình, Nxb Kim Đồng

11 Ngô Công Hoàn (1993), Tâm lý học gia đình, Nxb Trường ĐHSP Hà Nội

12 Ngô Công Hoàn (1995), Tâm lí học trẻ em, Nxb Giáo dục

13 Ngô Công Hoàn (2006), Giá trị đạo đức và giáo dục giá trị đạo đức cho trẻ em

lứa tuổi mầm non, Nxb Đại học Sư Phạm

14 Ngô Công Hoàn (2011), Tâm lý học khác biệt, Nxb Đại học Quốc Gia Hà

Nội

15 Lê Tiến Hùng (1993), Quyền uy và việc sử dụng quyền uy của cha mẹ trong

giáo dục gia đình, Luận án Phó Tiến Sĩ

16 Phạm Trường Khang – Hoàng Lê Minh (2009), Từ điển Văn hóa gia đình, Nxb

Văn hóa Thông tin

17 Kimura Kyuichi (2012), Thiên tài và sự giáo dục từ sớm, Nxb Tổng hợp TP Hồ

Chí Minh

18 Khoa Tâm lý học (4/2014), Kỷ yếu hội thảo Việt Pháp về Tâm lý học,

19 Hồ Lê (2009), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Thanh Niên

20 Vũ Thị Khánh Linh (2007), “Thực trạng về phong cách giáo dục của cha mẹ

học sinh trường Trung học cơ sở Trần Đăng Ninh - Thành phố Nam Định”, Tạp chí

Tâm lý học (số 12), tr.17- 23

21 Vũ Thị Khánh Linh (2012), Mối tương quan giữa phong cách giáo dục của cha

mẹ và tính tích cực giao tiếp với cha mẹ của thiếu niên, Luận án Tiến sĩ

22 Trịnh Thị Linh (2010), Practiques éducatives parentables, estime de soi et

mobilization scolaire de éadolescent Vietnamien La dynamique de la représentation par éadolescent de laccompagnement scolaire parental, Luận án

Tiến Sĩ

23 Hà Thị Mai (2013), Giáo dục học đại cương, Đại học Đà Lạt

24 Hồ Chí Minh (1990), Về vấn đề giáo dục, Bài nói tại Đại hội liên hoan phụ nữ

“năm tốt” ngày 30/4/1996, Nxb Giáo dục

25 Phạm Thành Nghị (2011), Tâm lý học đại cương, Nxb ĐHQGHN

26 Vũ Thị Nho (2008), Tâm lý học phát triển, Nxb Đại học QGHN

27 Trần Thị Tuyết Oanh (2011), Giáo trình Giáo dục học, Nxb Đại học Sư

phạm

28 Hoàng Phê (2000), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng

29 Thomas Gordon (2013), Giáo dục không trừng phạt, Nxb Tri Thức

30 Trần Thị Bích Trà (2012), “Thực trạng giáo dục gia đình đối với trẻ mầm non”,

Tạp chí Khoa học Giáo dục (số 76), tr.20- 37

31 Trung tâm nghiên cứu Khoa học về Gia đình và Phụ nữ (1994), Gia đình và

vấn đề giáo dục gia đình, Đề tài KX 07- 09

32 Trần Anh Tuấn (2009), Giáo dục học đại cương, Nxb Đại học QGHN

33 Nguyễn Ánh Tuyết – Nguyễn Thị Như Mai (2011), Sự phát triển tâm lý trẻ em

lứa tuổi mầm non, Nxb Giáo dục Việt Nam

34 Nguyễn Quang Uẩn (1997), Bài giảng về phong cách lãnh đạo, lớp cao học

Quản lý giáo dục thành phố Hồ Chí Minh

35 Nguyễn Quang Uẩn (2013), Tâm lý học đại cương, Nxb ĐHQG Hà Nội

36 Lê Ngọc Văn (2006), Nghiên cứu gia đình, lý thuyết nữ quyền, quan điểm giới,

Nxb Khoa học Xã hội

37 Lê Ngọc Văn (2011), Gia đình và biến đổi gia đình ở Việt Nam, Nxb Khoa học

Xã hội

38 Nguyễn Khắc Viện (1993), Bàn về Tâm lý gia đình, Nxb Kim Đồng

39 Phạm Viết Vượng (2000), Giáo dục học, Nxb ĐHQG Hà Nội

40 Vietlex, Trung tâm Từ điển học (2014), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng

41 Xecmiajcơ, E.I (1991), 142 tình huống giáo dục gia đình, (Phạm Khắc Chương

dịch) Nxb Giáo dục

Tiếng Anh

42 Adam Winsler, Amy L.Madigan, Sally A.Aquilino (2005), “Correspondence

between maternal and paternal parenting styles in early childhood”, Early childhood

research quarterly (20), p.1-12

43 Chao.R K (1994), Beyond parental control and authoritarian parenting style:

Understanding Chinese parenting through the cultural notion of training, Child

Development (65), p.1111-1119

44 Chao.R K (2001), Extending research on the consequences of parenting style

for Chinese Americans and European Americans, Child Development (72),

p.1832- 1843