ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC Lê Thị Hà Giang CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA BỘ CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC CẠNH TRANH ÁP DỤNG CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬN VĂN THẠC SĨ H
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC
Lê Thị Hà Giang
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA BỘ CHỈ SỐ
ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC CẠNH TRANH ÁP DỤNG
CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Hà Nội, 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC
Lê Thị Hà Giang
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA BỘ CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC CẠNH TRANH ÁP DỤNG
CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Đo lường và đánh giá trong giáo dục
Mã số: 60140120
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Quý Thanh
Hà Nội – 2015
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Tác giả xin chân thành cảm ơn Thầy giáo – PGS.TS Nguyễn Quý Thanh đã định hướng khoa học, tạo áp lực và động lực cũng như hướng dẫn tận tình, chu đáo trong suốt quá trình thực hiện luận văn.
Xin được bày tỏ lòng biết ơn đến:
Quý thầy cô giáo cùng các anh chị thuộc Viện đảm bảo chất lượng giáo dục –
ĐHQG Hà Nội và Trung tâm khảo thí và đánh giá chất lượng đào tạo – ĐHQG TP.Hồ
Chí Minh, đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt thời gian học tập tại trường.
Lãnh đạo và các đồng nghiệp, cá c em SV một số trường trường ĐH cùng các thí sinh, phụ huynh đã nhiệt tình hỗ trợ, hợp tác cùng tác giả trong quá trình thực hiện đề tài.
Xin đặc biệt cảm các cộng tác viên của Trung Tâm MG thuộc công ty TNHH
TMDV Du Lịch Sông Hiền và những người thân tron g gia đình đã luôn giúp đỡ,
động viên tác giả hoàn thành luận văn này !
Hà Nội, ngày 09 tháng 10 năm 2015
Trang 4LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn với tiêu đề “CSKH của bộ chỉ số đánh giá năng lực cạnh tranh áp dụng chung cho các trường đại học” hoàn toàn là kết quả nghiên
cứu của chính bản thân tôi và chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào của người khác Trong quá trình thực hiện luận văn, tôi đã thực hiện nghiêm túc các quy tắc đạo đức nghiên cứu; các kết quả trình bày trong luận văn là sản phẩm nghiên cứu, khảo sát của riêng cá nhân tôi; tất cả các tài liệu tham khảo sử dụng trong luận văn đều được trích dẫn tường minh, đúng theo quy định
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính trung thực của số liệu và các
nội dung khác trong luận văn của mình
Hà Nội, ngày 10 tháng 11 năm 2015
Lê Thị Hà Giang
Trang 5MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG BIỂU
MỞ ĐẦU 7
1 Lý do chọn đề tài 7
2 Mục đích, mục tiêu nghiên cứu của đề tài 12
3 Ý nghĩa của nghiên cứu 12
4 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 13
5 Câu hỏi nghiên cứu 14
6 Hướng tiếp cận nghiên cứu và khung lý thuyết nghiên cứu của đề tài 14
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC CẠNH TRANH 24
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề đánh giá NLCT của trường ĐH 24
1.1.1 Các công trình nghiên cứu về thị trường giáo dục ĐH Việt Nam trong nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế 24
1.1.2 Các công trình nghiên cứu về đánh giá năng lực cạnh tranh của tổ chức 24
1.1.3 Các công trình nghiên cứu yếu tố cạnh tranh của trường ĐH từ gốc nhìn của việc xếp hạng đại học 25
1.1.4 Các công trình nghiên cứu về các yếu tố ảnh hường đến NLCT của trường ĐH 31
1.1.4.1 Các công trình nghiên cứu về tác động của nguồn lực tới năng lực cạnh tranh của trường Đại học 31
1.1.4.2 Công trình nghiên cứu về tính cạnh tranh của các trang thông tin điện tử của các trường ĐH 33
1.1.4.3 Công trình nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của các trường ĐH trong lĩnh vực hợp tác quốc tế 33
1.1.5 Các công trình nghiên cứu về đánh giá năng lực cạnh tranh của các trường ĐH 34
Trang 61.2 Sơ lược về các khái niệm/quan điểm về đánh giá NLCT 35
1.2.1 Các quan niệm về cạnh tranh 35
1.2.2 Khái niệm về NLCT 36
1.2.3 Năng lực cạnh tranh của trường đại học ……….37
1.2.4 Khái niệm chỉ số 37
1.3 Các tiêu chí/chỉ số, cách thức và mô hình đánh giá NLCT của một tổ chức 39
1.3.1 Các tiêu chí/chỉ số, cách đánh giá NLCT của một tổ chức 39
1.3.2 Các mô hình đánh giá NLCT của một tổ chức 43
1.4 Những quan điểm/lý luận xem giáo dục ĐH là dịch vụ trong điều kiện kinh tế thị trường 46
1.4.1 Đặc điểm của thị trường hàng hóa dịch vụ giáo dục - đào tạo 46
1.4.2 Cơ chế thị trường cũng tạo ra sự cạnh tranh giữa các cơ sở giáo dục - đào tạo (cả công lập và ngoài công lập 49
1.4.3 Vai trò của cơ chế thị trường 50
CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG CHỈ BÁO CỦA BỘ CHỈ SỐ Đ ÁNH GIÁ NĂNG LỰC CẠNH TRANH ÁP DỤNG CHUNG CHO TRƯỜNG ĐẠI HỌC 54
2.1 Xác định các chỉ báo từ kết quả nghiên cứu định tính 54
2.1.1 Cơ sở khoa học của việc xây dựng chỉ báo Uy tín và thương hiệu của trường 55 2.1.1.1 Mô tả quá trình tiếp cận chỉ tiêu “ Uy tín và thương hiệu của trường” ……… 5
2.1.1.2 Mô hình xây dựng uy tín và thương hiệu của một trường ĐH: 57
2.1.1.3 Yếu tố năng lực để xây dựng uy tín và thương hiệu: 59
2.1.1.4 Yếu tố chất lượng để duy trì uy tín và thương hiệu: 59
2.1.1.5 Bảng tiêu chí khảo sát, đánh giá về tiêu chí uy tín và thương hiệu của trường ĐH: 60
2.1.2 Cơ sở khoa học của việc xây dựng chỉ báo Nguồn lực đầu tư của trường 60
2.1.2.1 Mô tả quá trình tiếp cận chỉ tiêu “Nguồn lực đầu tư của trường” 61
Trang 72.1.2.2 Mô hình xây dựng nguồn lực đầu tư của một trường ĐH 63
2.1.2.3 Yếu tố năng lực để xây dựng nguồn lực đầu tư của trường ĐH 65
2.1.2.4 Yếu tố chất lượng để duy trì nguồn lực đầu tư của trường 65
2.1.2.5 Bảng tiêu chí khảo sát, đánh giá về tiêu chí nguồn lực đầu tư của trường ĐH: 66
2.1.3 Cơ sở khoa học của việc xây dựng chỉ báo Chất lượng đội ngũ của trường 66
2.1.3.1 Mô tả quá trình tiếp cận chỉ tiêu “chất lượng đội ngũ của trường” 66
2.1.3.2 Mô hình xây dựng “chất lượng đội ngũ” của một trường ĐH 69
2.1.3.3 Yếu tố năng lực để xây dựng chất lượng đội ngũ 71
2.1.3.4 Yếu tố chất lượng để duy trì chất lượng đội ngũ 71
2.1.3.5 Bảng tiêu chí khảo sát, đánh giá về tiêu chí chất lượng đội ngũ của trường ĐH 72 2.1.4 Cơ sở khoa học của việc xây dựng chỉ báo Chất lượng đầu vào của trường 72
2.1.4.1 Mô tả quá trình tiếp cận chỉ tiêu “Chất lượng đầu vào của trường” 72
2.1.4.2 Mô hình nâng cao chất lượng đầu vào của một trường ĐH 74
2.1.4.3 Yếu tố năng lực để xây dựng chất lượng đầu vào của trường 75
2.1.4.4 Yếu tố chất lượng để duy trì và nâng cao chất lượng đầu vào của trường 76
2.1.4.5 Bảng tiêu chí khảo sát, đánh giá về chất lượng đầu vào của trường ĐH 76
2.1.5 Cơ sở khoa học của việc xây dựng chỉ báo Chất lượng đầu ra của trường 76
2.1.5.1 Mô tả quá trình tiếp c ận chỉ tiêu “Chất lượng đầu ra của trường” 76
2.1.5.2 Mô hình nâng cao chất lượng đầu ra của một trường ĐH 78
2.1.5.3 Yếu tố năng lực để xây dựng chất lượng đầu ra của trường 80
2.1.5.4 Yếu tố chất lượng để duy trì và nâng cao chất lượng đầu ra của trườ ng 81
2.1.5.5 Bảng tiêu chí khảo sát, đánh giá về chất lượng đầu ra của trường ĐH 81
2.1.6 Cơ sở khoa học của việc xây dựng chỉ báo Thị phần cung ứng dịch vụ giáo dục đào tạo của trường 82
2.1.6.1 Mô tả quá trình tiếp cận chỉ tiêu “Thị phần cung ứng dịc h vụ giáo dục đào tạo của trường” 82 2.1.6.2 Mô hình nâng cao thị phần cung ứng dịch vụ giáo dục – đào tạo của một
Trang 8trường ĐH 83
2.1.6.3 Yếu tố năng lực để xây dựng thị phần cung cấp dịch vụ giáo dục đào tạo của trường 85
2.1.6.4 Yếu tố chất lượng để duy trì và nâng cao thị phần cung cấp dịch vụ giáo dục đào tạo của trường 86
2.1.6.5 Bảng tiêu chí khảo sát, đánh giá về thị phần cung cấp dịch vụ giáo dục đào tạo của trường ĐH 86
2.2 Phân loại đánh giá trường ĐH và các bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng trường ĐH 87
CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT BỘ CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC CẠNH TRANH ÁP DỤNG CHUNG CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÀ CÁCH TÍNH ĐIỂM, THỬ NGHIỆM BỘ CHỈ SỐ 92
3.1 Xây dựng Bộ chỉ số đánh giá năng lực cạnh tranh cho trường đại học 92
3.2 Bộ công cụ đánh giá năng lực cạnh tranh của trường đại học 97
3.3 Thử nghiệm Bộ chỉ số và cánh tính điểm đánh giá năng lực cạnh tranh áp dụng chung cho các trường đại học 99
KẾT LUẬN 110
TÀI LIỆU THAM KHẢO 112
Phụ lục 1: Bảng số liệu thống kê các số liệu liên quan đến giáo dục Đại h ọc 115
Phụ lục 2: Bản dịch tài liệu nước ngoài 117
Phục lục 3: Nội dung phỏng vấn sâu cơ bản dành cho các đối tương 136
Phục lục 4: Một số kết quả về khảo sát Thương hiệu của trường đại học trong năng lực cạnh tranh chọn lộc từ cuộc khảo sát (thống kê mô tả ý kiến của phụ huynh và học sinh về chọn trường cho con dự thi) 140
Phụ lục 5 a: Bảng Khảo sát Bộ chỉ số đánh giá năng lực cạnh tranh của các trường đại học ……….144
Trang 9Phụ lục 5 b: Kết quả chạy thử ngiệm phiếu khảo sát đánh giá năng lực cạnh tranh
trường đại học ……….148
Phụ lục 5c: Kết quả chạy EFA của phiếu khảo sát đánh giá năng lực cạnh tranh
trường đại học ……… 168
Trang 101
Trang 11xếp loại các trường ĐH để từng bước đưa bộ chỉ số vào thực tế, giúp ích cho những tổ chức có liên quan
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Benchmarking Activities.
2 Đối sánh để cải thiện chất lượng giáo dục.
3 Vũ Thị Phương Anh (2011), Chỉ số và chỉ số hoạt động.
4 Đăng Nguyên - Hà Giang (2013), Chọn trường theo thương hiệu , Thanh niên.
5 GS.TS Lê Ngọc Hùng (2012), sile bài giảng môn Đánh giá năng lực và chất
lượng của một tổ chức
6 Stephen Hanney and Mourice Koghan Martin Cave (1988), The Use of
Trang 12Performance Indicators in Higher Education: The Challenge of the
7 Nghi quyết 142 của Bộ Chính Trị Đảng Cộng Sản Việt Nam (2012), Mục tiêu giáo
dục đại học.
8 Chính phủ (Số: 121/2007/QĐ-TTg), Phê duyệt Quy hoạch mạng lưới các trường
đại học và cao đẳng giai đoạn 2006 - 2020,.
9 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010), Quy định về việc xác định chỉ tiêu tuyển sinh, quy
trình đăng ký, thông báo chỉ tiêu tuyển sinh, kiểm tra và xử lý việc thực hiện các
quy định về xác định chỉ tiêu tuyển sinh sau đại học , đại học, cao đẳng và trung
cấp chuyên nghiệp , Số: 795/QĐ-BGDĐT.
10 Đại học Antwerp (2000), Sự tương tác khác biệt theo chiều dọc và chiều ngang
trong công khai tài trợ giữa hai trường đại học.
11 F John Reh (2012), Làm thế nào một tổ chức xác định v à các biện pháp tiến bộ
hướng tới mục tiêu của mình
12 Elena Del Rey (2003), Yếu tố quan trọng cho sự thành công của các chính sách
nhằm (1) tăng cường cạnh tranh trong lĩnh vực giáo dục đại học
13 Frans van Vught (2008), Tăng tính 2 mặt của việc cạnh tranh giữa các trường đại
học.
14 A.N.M Waheeduzzaman (2007), States, demographics and competitiveness of
America's best universities, Competitiveness Review.
15 CIEM phối hợp với Viện năng lực cạnh tranh Châu Á (2010), Báo cáo Năng lực
Cạnh tranh Việt Nam 2009 – 2010
16 Nguyễn Ngọc Tài - Trịnh Văn Anh (2010), Những suy nghĩ về đánh giá xếp hạng
các trường cao đẳng đại học hiện nay, Kỷ yếu hội thảo Đánh giá - xếp hạng giáo
dục Việt Nam
17 AUNQA (2009), Bộ tiêu chuẩn kiểm định chất lượng ch ương trình đào tạo
18 Ngô Cương (2001), Cơ sở đánh giá giáo dục hiện đại.
19 Võ Xuân Đàn (2010), Đánh giá - xếp hạng đại học Việt Nam là bước tiến của giáo
Trang 13dục đại học Việt Nam, Kỷ yếu hội thảo Đánh giá - xếp hạng giáo dục Việt Nam.
20 Vũ Cao Đàm (2007) Giáo trình Phương pháp luận nghiên cứu khoa học Nxb Giáo
dục
21 Phạm Thị Minh Hạnh (2010), Đánh giá - xếp hạng cơ sở giáo dục Việt Nam: lý
luận và thực tiễn dưới góc nhìn so sánh (Kỷ yếu hội thảo: Đánh giá - xếp hạng các
trường đai 5hoc5 cao đẳng Việt Nam)
22 Lê Ngọc Hùng (2006), Xã hội học giáo dục, Nhà xuất bản lý luận chính trị,
23 Nguyễn Thế Hùng (2009), Công trình nghiên cứu về Năng lực cạnh tranh của các
doanh nghiệp cơ khí Việt Nam.
24 Nguyễn Bách Khoa (2004), Phương pháp luận xác định năng lực cạnh tranh và
hội nhập kinh tế quốc tế của doanh nghiệp , Tạp chí Khoa học thương mại số 4 và
5, Hà Nội
25 TS Ngô Tự Lập (2013), Thương mại hóa trong giáo dục hiện nay và con đường đi
tới của Giáo dục Việt Nam.
26 web site Bộ Giáo dục và Đào tạo Mục thống kê (2013), Thống kê Giáo dục 2013
27 Nguyễn Phương Nga (2008), Xếp hạng các trường đại học: Xu thế toàn cầu và các
quan điểm.
28 Lê Đức Ngọc (2010), Xếp hạng trong giáo dục đại học: Bất cập và hoàn thiện ,
CAMEEQ-VIPUA
29 Ngọ Thị Hoa Nguyễn Chí Hòa (2010), xếp hạng đại học việt nam: một số vấn đề
và đề xuất, Trường Đại học Khoa học XH&NV- Đại học Quốc gia Hà Nội
30 Hà Phương (2013), Khẩn trương xây dựng Bộ chỉ số năng lực cạnh tranh quốc gia,
Báo Điện tử Chính phủ nước cộng hòa Xã hội chủ ngh ĩa Việt Nam
31 Phùng Rân (2010), Cần làm rõ tư duy đánh giá - xếp hạng trường đại học và cao
đẳng Việt Nam, Trường cao đẳng Viễn Đông Tp.Hồ Chí Minh.
32 Trung tâm khảo thí và đánh giá chất lượng đào tạo (2010), Tài liệu: Xếp hạng
trường đại học Việt Nam trong xu thế hội nhập toàn cầu , Nhà xuất bản Đại học
Trang 14Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
33 Nguyễn Ngọc Thạch (2010), Về việc xếp hạng trường đại học ở nước ngoài
34 Đỗ Văn Tính (2013), Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thành phồ
Đà Nẵng hiện nay.
35 PGS.TS Trần Quốc Toản (2012), Phát triển giáo dục trong điều kiện kinh tế thị
trường và hội nhập quốc tế , Nhà xuất bản chính trị quốc gia
36 Bùi Khánh Vân (2009), Một vài suy nghĩ về nâng cao năng lực cạnh tranh của
doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
37 György Losonczi (2012), ĐH Óbuda, Hungary xem xét tính cạnh tranh của các trang thông tin điện tử của các trường ĐH
38. Mambetkaziyev Yerezhep, Mambetkaziyev Aidar (2012), trường ĐH American
Free, Kazakhstan
Địa chỉ web site.
1 Website Bộ Giáo dục và Đào tạo
2 www.rmit.edu.vn/vi
vi#v=onepage&q&f=false
8 vi.wikipedia.org