Tổ chức dạy học phần 3sinh học vi sinh vật sinh học 10 trung học phổ thông bằng phương pháp dạy học theo góc

i LỜI CẢM ƠN Đề tài được hoàn thành với sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội, đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu s

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

- o0o  -

PHẠM THỊ VŨ HUẾ

TỔ CHỨC DẠY HỌC „„PHẦN 3: SINH HỌC VI SINH VẬT” – SINH HỌC 10, TRUNG HỌC PHỔ THÔNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP

DẠY HỌC THEO GÓC

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

- o0o  -

PHẠM THỊ VŨ HUẾ

TỔ CHỨC DẠY HỌC „„PHẦN 3: SINH HỌC VI SINH VẬT” – SINH HỌC 10, TRUNG HỌC PHỔ THÔNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP

DẠY HỌC THEO GÓC

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN SINH HỌC)

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Mai Văn Hưng

Hà Nội – 2015

i

LỜI CẢM ƠN

Đề tài được hoàn thành với sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội, đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới thầy giáo PGS.TS Mai Văn Hưng, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn

Tôi cũng xin chân thành cám ơn Ban giám hiệu, tập thể giáo viên và học sinh trường THPT Cẩm Giàng II, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương đã giúp

đỡ tôi trong quá trình thực nghiệm sư phạm để hoàn thành luận văn

Sau cùng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, bạn bè và những người thân đã luôn luôn quan tâm, động viên giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và hoàn thành luận văn

Trong quá trình hoàn thành luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin chân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 25 tháng 10 năm 2015

Tác giả

Phạm Thị Vũ Huế

ii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Dạy học theo góc

Đối chứng

Thực nghiệm

Giáo viên

Học sinh

Nhà xuất bản

Phương pháp dạy học

Sách giáo khoa

Trung học phổ thông

DHTG

ĐC

TN

GV

HS Nxb PPDH SGK THPT

iii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Số lượng điều tra bằng phiếu trả lời của giáo viên và học sinh Bảng 1.2 Tần suất sử dụng phương pháp dạy học của GV

Bảng 3.1 Số lượng học sinh lớp TN và lớp ĐC

Bảng 3.2 Thống kê kết quả kiểm tra (Bài kiểm tra 15 phút)

Bảng 3.3 Xử lí kết quả để tính các tham số (Bài kiểm tra 15 phút) Bảng 3.4 Các tham số đặc trưng (Bài kiểm tra 15 phút)

Bảng 3.5 Các giá trị phép thử khác (Bài kiểm tra 15 phút)

Bảng 3.6 Bảng phân phối (Bài kiểm tra 15 phút)

Bảng 3.7 Thống kê kết quả kiểm tra (Bài kiểm tra 45 phút)

Bảng 3.8 Xử lí kết quả để tính các tham số (Bài kiểm tra 45 phút) Bảng 3.9 Các tham số đặc trưng (Bài kiểm tra 45 phút)

Bảng 3.10 Các giá trị phép thử khác (Bài kiểm tra 45 phút)

Bảng 3.11 Bảng phân phối (Bài kiểm tra 45 phút)

iv

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1 Cấu trúc chương trình sinh học 10

Hình 3.1 HS đang tập trung nghiên cứu tài liệu và sgk tại góc phân tích 1

Hình 3.2 Đồ thị đường phân bố tần suất (Bài kiểm tra 15 phút)

Hình 3.3 Đồ thị đường phân bố tần suất lũy tích – hội tụ lùi (Bài kiểm tra 15 phút)

Hình 3.4 Đồ thị đường phân bố tần suất (Bài kiểm tra 45 phút)

Hình 3.5 Đồ thị đường phân bố tần suất lũy tích – hội tụ lùi (Bài kiểm tra 45 phút)

v

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục các chữ viết tắt ii

Danh mục các bảng iii

Danh mục các hình iV MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4.1 Khách thể nghiên cứu 2

4.2 Đối tượng nghiên cứu 3

5 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Vấn đề nghiên cứu 3

7 Giả thuyết khoa học 3

8 Phương pháp nghiên cứu 3

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận 3

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 4

8.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 4

9 Luận cứ 4

9.1 Luận cứ lý thuyết 4

9.2 Luận cứ thực tế 4

vi

10 Những đóng góp mới của luận văn 4

11 Cấu trúc của luận văn 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 6

1.1 Lịch sử nghiên cứu 6

1.2 Cơ sở lí luận của đề tài 7

1.2.1 Khái niệm dạy học theo góc 7

1.2.2 Cơ sở khoa học của dạy học theo góc 7

1.2.3 Bản chất của dạy học theo góc 10

1.2.4 Một số hình thức tổ chức dạy học theo góc 12

1.2.5 Quy trình của dạy học theo góc 13

1.2.6 Như ̃ng tiêu chí của dạy học theo góc 16

1.2.7 Vai tro ̀ của giáo viên và học sinh trong dạy học theo góc 18

1.2.8 Ưu và nhược điểm của dạy học theo góc 18

1.2.9 Tác dụng cu ̉ a dạy học theo góc trong viê ̣c đổi mới phương pháp dạy học hiện nay 21

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài 22

1.3.1 Mục đích điều tra 22

1.3.2 Phương pháp điều tra 22

1.3.3 Kết quả điều tra 23

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 26

CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC “PHẦN 3: SINH HỌC VI SINH VẬT” – SINH HỌC 10, TRUNG HỌC PHỔ THÔNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO GÓC 27

2.1 Phân ti ́ch cấu trúc chương trình và nô ̣i dung kiến thức phần Sinh ho ̣c tế bào (sinh ho ̣c 10) và các tài liê ̣u khoa ho ̣c liên quan 27

vii

2.1.1 Cấu tru ́ c chương trình sinh học 10 27

2.1.2 Mục tiêu chương trình sinh ho ̣c 10 27

2.1.2.1 Mục tiêu kiến thức 27

2.1.2.2 Mục tiêu kĩ năng 28

2.1.2.3 Mục tiêu thái độ, hành vi 28

2.1.3 Nô ̣i dung chương trình sinh học 10 28

2.1.4 Vị trí, cấu tru ́ c, mục tiêu, nội dung phần Sinh học vi sinh vật 29

2.1.4.1 Vị trí phần Sinh học vi sinh vật 29

2.1.4.2 Cấu tru ́ c, mục tiêu, nội dung phần Sinh học vi sinh vật 29

2.2 Thiết kế qui trình dạy học theo góc một số nội dung kiến thức phần Sinh học vi sinh vật (sinh ho ̣c 10) 30

2.2.1 Bài 29 +30: Cấu trúc các loại virut, sự nhân lên của virut trong tế bào chủ 30

2.2.2 Bài 32: Bệnh truyền nhiễm và miễn dịch 49

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 68

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 69

3.1 Mục đích thực nghiệm 69

3.2 Tổ chư ́ c thực nghiê ̣m 69

3.2.1 Phương pha ́ p thực nghiê ̣m 69

3.2.2 Đối tượng thực nghiệm và phạm vi thực nghiệm 69

3.2.3 Nô ̣i dung thực nghiê ̣m 70

3.2.4 Một số hình ảnh trong quá trình thực nghiệm 71

3.3 Đa ́ nh giá kết quả thực nghiê ̣m 73

3.3.1 Xây dựng tiêu chí để đánh giá 73

3.3.2 Phân ti ́ch đi ̣nh tính 72

3.3.3 Phân ti ́ch đi ̣nh lượng 77

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 89

viii

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 90 TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

PHỤ LỤC 94

1

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo du ̣c và Đào ta ̣o, (2005), Luật Giáo dục Nxb Tư pháp, Hà Nội

2 Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành, (2003), Lí luận dạy học sinh học

Nxb Giáo dục

3 Dự án Viê ̣t – Bỉ, (2007),Tài liệu tập huấn về 3 phương pháp dạy và học tích cực (Học theo hợp đồng, theo góc và theo dự án) Tài liệu tập huấn

4 Dự án Viê ̣t – Bỉ, (2009), Dạy và học tích cực: Một số phương pháp và kỹ thuật dạy học Nxb Đa ̣i ho ̣c Sư pha ̣m

5 Nguyễn Ngọc Bích, Tôn Quang Cường, Phạm Kim Chung, (2006), Bài giảng phương pháp và công nghệ dạy học Khoa sư pha ̣m Đa ̣i Ho ̣c Quốc Gia

Hà Nội

6 Nguyễn Lăng Bình, Nguyễn Phương Hồng, Cao Thi ̣ Thă ̣ng, Đỗ Hương Trà,

(2010), Dạy và dạy học tích cực một số phương pháp va ̀ kỹ thuật dạy học

Nxb Đa ̣i ho ̣c Sư Pha ̣m

7 Nguyễn Hữu Châu, (1996), Các phương pháp dạy học tích cực Tạp chí

khoa học xã hội

8 Nguyễn Đức Chính, Đinh Thị Kim Thoa, Đào Thị Hoa Mai, Lê Thái Hưng,

(2009), Đo lường và đánh giá trong giáo dục Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

9 Nguyễn Thành Đạt, (2008), Câu hỏi và bài tập vi sinh học Nxb Đại học Sư

phạm

10 Nguyễn Thành Đa ̣t, Phạm Văn Lập, Trần Du ̣ Chi, Trịnh Nguyên Giao,

Phạm Văn Ty, (2006), Sinh học 10 Nxb Giáo du ̣c

11 Nguyễn Thành Đa ̣t, Phạm Văn Lập, Trần Du ̣ Chi, Trịnh Nguyên Giao,

Phạm Văn Ty, (2006), Sách giáo viên sinh học 10 Nxb Giáo du ̣c

12 Vũ Cao Đàm, (2014), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học Nxb Giáo

dục

2

13 Phạm Văn Đồng, (1994), Phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh, một phương pháp vô cùng quý báu Tạp chí nghiên cứu giáo dục, (12),

tr.1-2

14 Nguyễn Thi ̣ Phương Hoa, (2010), Bài giảng cao học lý luận dạy học hiện đại Hà Nội

15 Phó Đức Hòa, Ngô Quang Sơn, (2008), Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học tích cực Nxb Giáo dục

16 Trần Bá Hoành, (1996), Kỹ thuật dạy học sinh học Nxb Giáo dục, Hà

Nội

17 Trần Bá Hoành, Trịnh Nguyên Giao, (2000), Phát triển các phương pháp học tập tích cực trong bộ môn sinh học Nxb Giáo dục

18 Trần Bá Hoành, (2002), Những đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực Tạp chí giáo dục, Hà Nội, số 32

19 Trần Bá Hoành, (2007), Đổi mới phương pháp dạy học và sách giáo khoa

Nxb ĐHSP Hà Nội

20 Đặng Thành Hưng , (2002), Dạy học hiện đại - biện pháp – kĩ thuật Nxb

ĐHQGHN

21 Ngô Văn Hưng, Lê Hồng Điệp, Nguyễn Thị Hồng Liên, (2009), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng trong chương trình giáo dục phổ thông môn Sinh học lớp 10 Nxb Giáo dục

22 Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2009), Tâm lý học giáo dục Nxb Đại học Quốc gia

Hà Nội

23 Nguyễn Hồng Nhung, (2013), Phát triển năng lực học tập cho học sinh bằng sử dụng dạy học dự án trong dạy học phần 3 sinh học vi sinh vật học - sinh học 10 THPT, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, ĐHGD- ĐHQG Hà

Nội

24 Phan Trọng Ngọ, (2005), Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội

3

25 Hà Thế Ngữ, (1992), Dạy học trong hoạt động và bằng hoạt động Nxb

Đại học sư phạm, Hà Nội

26 Đinh Thị Kim Thoa (Chủ biên), (2009), Tâm lý học phát triển Nxb Đại

học Quốc Gia Hà Nội

27 Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Kỳ, Vũ Văn Tảo, Bùi Tường, (2001), Quá trình dạy – tự học, Nxb Giáo dục

28 Lê Đình Trung, (2004), Chuyên đề câu hỏi, bài tập trong dạy học sinh học, Nxb Giáo dục, Hà Nội

29 Trần Văn Tính, (2013), Tâm lý học dạy học Hà Nội