ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- NGUYỄN THỊ THU HÀ SỬ DỤNG THIẾT CHẾ TÀI CHÍNH ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG HÀNG HÓA SAU CÔNG BỐ CHẤT
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN THỊ THU HÀ
SỬ DỤNG THIẾT CHẾ TÀI CHÍNH ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG HÀNG HÓA SAU CÔNG BỐ CHẤT LƯỢNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT, KINH DOANH TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
Hà Nội, 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-NGUYỄN THỊ THU HÀ
SỬ DỤNG THIẾT CHẾ TÀI CHÍNH ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG HÀNG HÓA SAU CÔNG BỐ CHẤT LƯỢNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT, KINH DOANH TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
MÃ SỐ: 60.34.04.12
Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Ngọc Song
Hà Nội, 2015
Trang 3MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN 6
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU 7
MỞ ĐẦU 8
1 Lý do chọn đề tài 8
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 9
3 Mục tiêu nghiên cứu 11
4 Phạm vi nghiên cứu 11
5 Mẫu khảo sát Error! Bookmark not defined 6 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined 7 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined 8 Phương pháp nghiên cứu: Error! Bookmark not defined 9 Kết cấu của Luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HÌNH THÀNH THIẾT CHẾ TÀI CHÍNH ĐỂ KIỂM SOÁT CHẤT LƯỢNG HÀNG HÓA SAU CÔNG BỐ CHẤT LƯỢNG Error! Bookmark not defined 1.1 Hệ khái niệm Error! Bookmark not defined 1.1.1 Khái niệm thiết chế tài chính Error! Bookmark not defined 1.1.2 Hiệu quả quản lý của thiết chế tài chínhError! Bookmark not defined 1.1.3 Điều kiện áp dụng thiết chế tài chínhError! Bookmark not defined 1.1.4 Khái niệm về chất lượng hàng hóa Error! Bookmark not defined 1.1.5 Đặc điểm của chất lượng hàng hóa Error! Bookmark not defined 1.1.6 Vai trò của chất lượng hàng hóa Error! Bookmark not defined 1.2 Các lý thuyết về quản lý chất lượng Error! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm về quản lý Error! Bookmark not defined 1.2.2 Khái niệm về quản lý chất lượng Error! Bookmark not defined 1.2.3 Các trường phái quản lý chất lượngError! Bookmark not defined 1.2.4 Các nguyên tắc quản lý chất lượng Error! Bookmark not defined 1.3 Vai trò của các thiết chế tài chính trong việc quản lý chất lượng hàng hóa sau công bố chất lượng Error! Bookmark not defined 1.3.1 Vai trò bảo đảm pháp chế, kỷ cương trong quản lý chất lượngError! Bookmark not defined.1 1.3.2 Vai trò ngăn ngừa vi phạm Error! Bookmark not defined 1.3.3 Vai trò thúc đẩy bảo đảm chất lượngError! Bookmark not defined Kết luận chương 1 33
CHƯƠNG 2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CHẤT LƯỢNG HÀNG HÓA SAU CÔNG BỐ CHẤT LƯỢNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI Error! Bookmark not defined
Trang 42.1 Tình hình quản lý chất lượng ở Việt Nam hiện nayError! Bookmark not
defined
2.1.1 Khái quát chung về quản lý chất lượng ở Việt NamError! Bookmark
not defined
2.1.2 Cơ sở pháp lý cho hoạt động quản lý chất lượng hàng hóa Error!
Bookmark not defined
2.1.3 Hoạt động tiêu chuẩn và đánh giá sự phù hợp chất lượng tại Việt Nam
Error! Bookmark not defined
2.2 Thực trạng công bố chất lượng cho hàng hóa trên địa bàn thành phố Hà Nội
Error! Bookmark not defined
2.2.1 Sự phân công trên địa bàn và hoạt động của Chi cục Tiêu chuẩn, Đo
lường, Chất lượng Hà Nội Error! Bookmark not defined
2.2.2 Điều tra về hiệu quả quản lý chất lượng sau công bố tại Sở Khoa học và
Công nghệ Error! Bookmark not defined
2.2.3 Điều tra, khảo sát doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội về xây
dựng và công bố tiêu chuẩn Error! Bookmark not defined
2.3 Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân hạn chế kết quả quản lý nhà nước
sau công bố chất lượng 55
2.3.1 Những tồn tại và hạn chế Error! Bookmark not defined 2.3.2 Các nguyên nhân Error! Bookmark not defined
Kết luận chương 2 62
CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG THIẾT CHẾ TÀI CHÍNH ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG HÀNG HÓA SAU CÔNG BỐ CHẤT LƯỢNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT, KINH DOANH TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI Error! Bookmark not defined
3.1 Xây dựng thiết chế tài chính đối với các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh
hàng hóa có chất lượng không phù hợp với bản công bốError! Bookmark not
defined
3.1.1 Xây dựng thiết chế tăng cường mức xử phạt về tài chính đối với doanh
nghiệp vi phạm Error! Bookmark not defined
3.1.2 Thiết chế tài chính về khen thưởng, khuyến khích đối với người tiêu
dùng Error! Bookmark not defined
3.2 Điều kiện để thực hiện thiết chế tài chính nhằm nâng cao hiệu quả quản lý
chất lượng hàng hóa sau công bố Error! Bookmark not defined
3.2.1 Điều kiện đối với doanh nghiệp Error! Bookmark not defined 3.2.2 Điều kiện đối với chính sách quản lý nhà nướcError! Bookmark not
defined
Trang 53.3 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao công tác quản lý chất lượng hàng
hóa sau công chất lượng trong các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanhError!
Bookmark not defined
3.3.1 Hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật liên quan Error!
Bookmark not defined
3.3.2 Tăng cường năng lực tổ chức thực thi pháp luật và năng lực phối hợp
trong quản lý chất lượng hàng hóa sau công bố Error! Bookmark not
defined
3.3.3 Tăng cường năng lực hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước
Error! Bookmark not defined
3.3.4 Kiện toàn bộ máy Chi cục tiêu chuẩn đo lường chất lượng thành phố Hà
Nội Error! Bookmark not defined
3.3.5 Tăng cường kiểm soát chất lượng hàng hóa bằng các công cụ, biện pháp
cần thiết Error! Bookmark not defined
Kết luận chương 3 73
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 6LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Ngọc Song – Vụ trưởng Vụ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ - Người hướng dẫn khoa học, đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo để tôi có thể hoàn thành Luận văn này
Xin bày tỏ lòng biết ơn tới các Thầy - Cô tại Khoa Khoa học Quản lý - Đại học KHXHNV đã tận tình giảng dạy và truyền đạt kiến thức, phương pháp luận, kỹ năng, kinh nghiệm… trong suốt thời gian học tập tại Khoa
Xin trân trọng cảm ơn Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hà Nội, Chi cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thành phố Hà Nội, các cơ quan quản lý, các chuyên gia đã hợp tác, tiếp đón, cung cấp thông tin số liệu và tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình điều tra, phỏng vấn phục vụ nghiên cứu
Xin chân thành cám ơn các anh chị lớp Cao học Khóa QH-2012-X, về sự giúp đỡ, hỗ trợ và động viên trong học tập
Mặc dù đã nỗ lực và cố gắng rất nhiều nhưng do thời gian và năng lực của bản thân còn hạn chế nên Luận văn còn những thiếu sót nhất định Kính mong nhận được ý kiến đóng góp, chỉ bảo của Thầy - Cô để Luận văn có thể hoàn thiện hơn nữa
Xin trân trọng cảm ơn./
Trang 7DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
Bảng 1.1: Quan điểm về chất lượng……… trang 17 Bảng 1.2: So sánh quản lý chất lượng truyền thống và đương đại tổ
chức………trang 23
Bảng 2.1: Vai trò của quản lý chất lượng……… …trang 46 Bảng 2.2 Thực trạng quản lý nhà nước về chất lượng hàng hóa sau công
bố………trang 51
Trang 8MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Thời gian gần đây, thị trường và hoạt động thương mại ở nước ta đã có những bước phát triển tích cực, hàng hoá ngày càng đa dạng, phong phú, chất lượng ngày càng được nâng cao, đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng của nhân dân Tuy nhiên, công tác quản lý chất lượng hàng hoá, việc kiểm tra, kiểm soát, chấp hành các quy định về bảo đảm chất lượng hàng hoá sản xuất và lưu thông trên thị trường chưa được quan tâm đúng mức, hoạt động quản lý còn nhiều bất cập và hiệu quả quản lý còn hạn chế Hiện tượng buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng ngày càng có chiều hướng gia tăng, thậm chí có lúc, có nơi tình hình trở nên nghiêm trọng không những gây thiệt hại về quyền lợi, thậm chí làm ảnh hưởng tới sức khoẻ của người tiêu dùng, mà còn làm suy giảm uy tín và lợi ích kinh tế của những người kinh doanh chân chính, trung thực, đồng thời gây hậu quả xấu tới sản xuất, đời sống và sự phát triển lành mạnh của nền kinh tế, xã hội ở nước ta
Nguyên nhân của tình trạng trên trước hết thuộc về quản lý nhà nước Các
Bộ, Ngành và địa phương được giao trách nhiệm quản lý chất lượng hàng hoá chưa nhận thức một cách đầy đủ vai trò và trách nhiệm của mình trong việc tổ chức và phối hợp hoạt động nhằm thực hiện nghiêm túc, có hiệu quả việc quản lý chất lượng đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trên địa bàn
Những nội dung quy định hiện hành về chất lượng hàng hoá của Nhà nước hoặc không theo kịp yêu cầu và đòi hỏi của phương thức quản lý tự công bố tiêu chuẩn chất lượng, công bố phù hợp quy chuẩn, chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn, chứng nhận phù hợp quy chuẩn của doanh nghiệp sản xuất kinh doanh hoặc chậm được điều chỉnh, bổ sung, thay thế cho phù hợp với đặc điểm, yêu cầu của phương thức mới
Bộ máy tổ chức và lực lượng làm công tác kiểm tra, kiểm soát về chất lượng hàng hoá trong sản xuất và trong khâu lưu thông ở địa phương, ngay ở thành phố
Trang 9Hà Nội còn thiếu và yếu, hoạt động kém hiệu quả, chưa đáp ứng được yêu cầu và đòi hỏi của quản lý chất lượng sau công bố chất lượng của sự phát triển hàng hoá
và thị trường trong nền kinh tế thị trường như hiện nay
Một nguyên nhân chủ yếu nữa thuộc về các tổ chức doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, dịch vụ Trong quá trình hội nhập, hình thức quản lý chất lượng đã có
sự thay đổi căn bản từ bắt buộc đăng ký chất lượng sang tự nguyện công bố chất lượng, tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, doanh nghiệp sản xuất kinh doanh nhưng nhận thức, trách nhiệm, được quản lý và tham gia vào quá trình quản lý còn rất hạn chế, có phần đối phó, né tránh
Là một cán bộ đang công tác tại một cơ quan nhà nước thuộc thành phố Hà Nội quản lý về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, tôi nhận thấy việc quản lý chất lượng hàng hóa sau công bố chất lượng ở địa phương chưa thực sự đạt hiệu quả Chính vì vậy trong phạm vi luận văn Thạc sĩ, tôi đã tiến hành nghiên cứu với đề tài
“Sử dụng thiết chế tài chính để nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng hàng hóa
sau công bố chất lượng trong các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh trên địa bàn thành phố Hà Nội” nhằm góp phần khắc phục tình trạng yếu kém về quản lý
chất lượng hàng hoá sau công bố, để sớm đưa hoạt động sản xuất, kinh doanh nói chung, công tác quản lý chất lượng hàng hoá nói riêng vào nền nếp, đúng pháp luật, góp phần thúc đẩy và phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh trên địa bàn
Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Qua tìm hiểu các công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề quản lý nhà nước về chất lượng hàng hóa sau khi công bố chất lượng, có thể nhận thấy chưa có nhiều đề tài nghiên cứu về vấn đề này
Cuốn Quản lý chất lượng sản phẩm của Đặng Đức Dũng (chủ biên), NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2001 đã trình bày lý thuyết cơ bản về quản lý chất lượng sản phẩm, đảm bảo chất lượng, cải tiến và nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi
Trang 10phí trong sản xuất Các tác giả cũng đề xuất việc áp dụng các phương pháp thống
kê trong quản lý chất lượng sản phẩm
Tác giả Hà Duyên Tư trong cuốn sách Quản lý chất lượng trong công nghiệp thực phẩm, NXB Khoa học và Kỹ thuật, 2006 phân tích các kiến thức cơ
bản về chất lượng thực phẩm, nội dung các hoạt động quản lý và kiểm tra chất lượng, kĩ thuật lấy mẫu, kĩ thuật kiểm tra thống kê trong sản xuất, xử lý thống kê
số liệu và công tác tiêu chuẩn hoá
Tác giả Nguyễn Mạnh Dũng trong cuốn Quản lý chất lượng sản phẩm và vệ sinh an toàn thực phẩm trong chế biến nông lâm sản, NXB Nông nghiệp, 2008 đã đánh giá thực trạng nông sản chế biến trong thời kì hội nhập kinh tế quốc tế, chất lượng và quản lý chất lượng nông sản chế biến và một số giải pháp nâng cao chất lượng sản phẩm trong các doanh nghiệp chế biến nông sản thực phẩm
Tác giả Bùi Hồng Đăng trong bài viết Xây dựng mô hình quản lý chất lượng phù hợp trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ sản xuất hàng xuất khẩu tại Việt Nam, Tạp chí Kinh tế và phát triển số 130 (tháng 4 năm 2008) đã đề xuất các nội dung về
áp dụng mô hình quản lý chất lượng trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ với định hướng tập trung là áp dụng các tiêu chuẩn quản lý chất lượng ISO và quản lý chất lượng toàn diện (TQM)
Giáo trình Quản lý chất lượng của tác giả Ngô Phúc Hạnh, NXB Khoa học
và Kỹ thuật, 2011 đã trình bày các nội dung về chất lượng sản phẩm và dịch vụ, khách hàng và thị trường sản phẩm, chi phí chất lượng và năng suất, quản lý chất lượng trong các tổ chức và hệ thống quản lý chất lượng, các phương pháp, kỹ thuật quản lý chất lượng
Đi sâu nghiên cứu về thiết chế kiểm soát chất lượng hàng hóa, gần đây, tác
giả Phan Thanh Thôi đã nghiên cứu đề tài “Tăng cường các thiết chế kiểm soát chất lượng hàng hóa sau công bố tiêu chuẩn chất lượng trên địa bàn tỉnh Tây Ninh” Ở đề tài này, tác giả cũng đã nêu ra được những tồn tại, hạn chế trong việc
Trang 11quản lý chất lượng hàng hóa và cũng đã đưa ra được một số giải pháp để kiểm soát chất lượng hàng hóa sau công bố tiêu chuẩn chất lượng Tuy nhiên các giải pháp
đó chưa thực sự rõ ràng, cụ thể và phạm vi nghiên cứu chỉ giới hạn trên địa bàn tỉnh Tây Ninh
Đối với Hà Nội, đây cũng là một vấn đề cần được quan tâm, cần được nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện vì Hà Nội là trung tâm kinh tế của cả nước, có số lượng lớn các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh và số lượng hàng hóa lưu thông rất lớn Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện nay, chưa có một công trình khoa học nào đề cập đến vấn đề quản lý nhà nước về chất lượng hàng hóa sau công
bố tiêu chuẩn chất lượng trên địa bàn thành phố Hà Nội, và đặc biệt là sử dụng thiết chế để nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng hàng hóa
3 Mục tiêu nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Công tác quản lý chất lượng hàng hóa, hiệu quả quản lý
- Mục tiêu chung: Xây dựng thiết chế tài chính để nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng hàng hóa sau công bố chất lượng trong các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh trên địa bàn thành phố Hà Nội
- Nhiệm vụ nghiên cứu:
+ Tìm kiếm các nguyên nhân gây ra hạn chế hiệu lực, hiệu quả của quản lý chất lượng hàng hóa nói chung và quản lý chất lượng sản phẩm hàng hóa sau công
bố chất lượng nói riêng;
+ Phân tích những nguyên nhân cơ bản làm cho công tác quản lý nhà nước
về chất lượng hàng hóa sau công bố chưa đạt hiệu quả cao;
+ Phân tích các nguyên nhân từ phía tổ chức doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh;
+ Xây dựng thiết chế tài chính để nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng hàng hóa sau công bố chất lượng của các tổ chức doanh nghiệp