Nguyên nhân mất nước của triều nguyễn và bài học với vấn đề bảo vệ tổ quốc việt nam hiện nay

Lý do chọn đề tài luận văn Chọn đề tài “ Nguyên nhân mất nước của triều Nguyễn và bài học với vấn đề bảo vệ cổ quốc Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu và viết luận văn thạc sĩ kho

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nội dung trình bày trong luận văn này là kết quả thu thập tài liệu và nghiên cứu của cá nhân tôi và chưa được công bố trên các công trình khác Tôi cũng xin khẳng định luận văn đã được trích dẫn đầy đủ, cụ thể, chính xác kết quả nghiên cứu của các tác giả khác Và tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những thông tin, dữ liệu đã công bố trong luận này./

Hà Nội, ngày tháng năm

Tác giả luận văn

Nguyễn Lưu Khánh

LỜI CẢM ƠN

Em xin trân trọng cảm ơn TS Trần Thị Thu Hoài, người đã trực tiếp tận tình hướng dẫn và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn này

Em xin chân trọng cảm ơn các thầy cô trong khoa Khoa học Chính trị trường Đại học khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình giảng dạy và tạo mọi điều kiện cho em trong quá trình học tập và nghiên cứu

Em xin chân thành cảm ơn, tri ân tới những người thân trong gia đình và bạn bè thân thiết đã quan tâm, giúp đỡ, chia sẻ với em trong quá trình học tập và nghiên cứu Dù đã có nhiều cố gắng, nhưng luận văn của em không thể tránh khỏi những khuyết điểm, hạn chế về nội dung Rất mong sự đóng góp, chỉ bảo tận tình của các thầy cô để luận văn của em được sửa chữa, bổ sung và hoàn chỉnh hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm

Tác giả luận văn

Nguyễn Lưu Khánh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5 CHƯƠNG 1 NGUYÊN NHÂN THẤT BẠI CỦA NHÀ NGUYỄN TRƯỚC SỰ XÂM LƯỢC CỦA THỰC DÂN PHÁP 11

1.1 Nguyên nhân khách quan 11 1.1.1 Cuộc cạnh tranh quyền lực quốc tế và âm mưu xâm lược Việt Nam của Thực dân Pháp 11

1.1.2 Đất nước khủng hoảng suy yếu về mọi mặt Error! Bookmark not defined

1.2 Nguyên nhân chủ quan Error! Bookmark not defined 1.2.1 Chính sách ngoại giao sai lầm của nhà Nguyễn Error! Bookmark not defined

1.2.2 Việt Nam không có một phong trào canh tân theo hướng Tư bản chủ

nghĩa nhằm đưa đất nước thoát khỏi nguy cơ bị thôn tính Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2 BÀI HỌC KINH NGHIỆM VỀ GIỮ VỮNG ĐỘC LẬP, BẢO VỆ CHỦ QUYỀN ĐẤT NƯỚC Error! Bookmark not defined

2.1 Tăng cường sức đề kháng của dân tộc, tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi

mới trên lĩnh vực kinh tế, chính trị Error! Bookmark not defined 2.1.1 Thực trạng đất nước trong thời gian gần đây Error! Bookmark not defined

2.1.2 Sự “trỗi dậy” của Trung Quốc trong những thập niên qua đã đe dọa

trực tiếp đến tình hình an ninh – quốc phòng của Việt Nam Error! Bookmark not defined

2.1.3 Những vấn đề mang tính chiến lược cho các nhà lãnh đạo Việt Nam

để đưa đất nước vươn lên trở thành một nước giàu mạnh thực sự Error! Bookmark not defined

2.2 Xây dựng đường lối đối ngoại chủ động, linh hoạt, vươn lên trở thành

chủ thể trong “ Bàn cờ” quan hệ quốc tế Error! Bookmark not defined

2.2.1 Chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta trong thời gian gần

đây Error! Bookmark not defined

2.2.2 Những đòi hỏi bức thiết của tình hình trong nước và quốc tế về chính

sách ngoại giao Error! Bookmark not defined

2.2.3 Mở rộng quan hệ đối ngoại, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế trong

thời gian tới Error! Bookmark not defined 2.2.4 Một số bài học bước đầu về chính sách đối ngoại Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài luận văn

Chọn đề tài “ Nguyên nhân mất nước của triều Nguyễn và bài học với vấn

đề bảo vệ cổ quốc Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu và viết luận văn thạc

sĩ khoa học chính trị, tác giả xuất phát từ những căn cứ sau đây:

Thứ nhất, chính trị là một lĩnh vực hoạt động của con người Chính trị phản

ánh một khía cạnh quan trọng của đời sống xã hội Chính trị được coi là yếu tố tác động trực tiếp đến sự phát triển của mỗi dân tộc và quyết định vận mệnh chung của các quốc gia Chính trị xuất hiện trong những điều kiện xã hội nhất định khi xã hội phân chia thành giai cấp và biến đổi cùng với sự chuyển biến của những điều kiện

đó

Ngành chính trị học đã xuất hiện khá lâu trên thế giới Ở nước ta chính trị học tuy là một ngành khá mới nhưng nó dần chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống

xã hội Tại Việt Nam, chính trị học chỉ thực sự được coi là một ngành khoa học độc lập và nghiên cứu chính trị học ngày càng trở thành một nhu cầu cấp thiết từ vài thập niên trở lại đây Chính trị học được xác định là một môn khoa học nghiên cứu về

lĩnh vực chính trị “Chính trị nghiên cứu lĩnh vực chính trị của đời sống xã hội như

là một chỉnh thể nhằm làm sáng tỏ những quy luật và tính quy luật chung nhất trong các mối quan hệ qua lại giữa các tổ chức liên quan tới việc hình thành, phát triển của quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước”

Là một ngành khoa học mới nên chính trị học nói chung và lịch sử chính trị

nói riêng là một lĩnh vực nghiên cứu còn khá mới mẻ do đó là nguồn cảm hứng sáng tạo cho những nghiên cứu khoa học về lịch sử chính trị, đặc biệt là lịch sử chính trị cận hiện đại

Thứ hai, trong bức tranh về lịch sử triều Nguyễn chúng ta thấy sự hiện diện

rất rõ những nét đậm nhạt, những gam màu tối sáng khác nhau, thậm chí tồn tại những mảng đen trắng không rõ ràng Sự đan xen giữa công và tội, giữa những cái tiến bộ và hạn chế của một vương triều vừa được xem như triều đại có công thống nhất đất nước sau nhiều thập kỷ bị chia cắt và cũng bị coi là một “tội đồ” của lịch

sử dân tộc, triều Nguyễn đã thu hút sự quan tâm không ít những học giả, những nhà nghiên cứu trong và ngoài nước

Lịch sử được coi là những gì đã qua, thuộc về quá khứ, nhưng những điều được coi là quá khứ đó lại có một vị trí quan trọng và không thể phủ nhận ý nghĩa

to lớn đối với sự phát triển của ngày hôm nay Tuy nhiên tiếp cận lịch sử từ nhiều giác độ khác nhau để có thể khai thác nhiều hơn từ những sự kiện, biến cố lịch sử trong một thời kỳ nhất định là vấn đề mà giới khoa học đang quan tâm và nghiên cứu

Lựa chọn đề tài “Nguyên nhân mất nước của triều Nguyễn và bài học về vấn

đề bảo vệ tổ quốc Việt Nam hiện nay”, tác giả nhằm góp một cách nhìn mới, đánh giá xác thực hơn về một giai đoạn lịch sử mang tính “ chuyển mình” của lịch sử chính trị Việt Nam Nghiên cứu đề tài này tác giả không có tham vọng làm thay đổi

định hướng chung cho cách nhìn nhận, đánh giá lịch sử, suy ngẫm về một vấn đề mang tính thời đại Tác giả chỉ hy vọng với kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ góp thêm một tiếng nói khách quan, trung thực và công bằng trong nhận định về vương triều Nguyễn

Thứ ba, nhìn về cội nguồn để hướng tới tương lai, tìm về quá khứ để tìm

câu trả lời cho hiện tại luôn là niềm trăn trở đối với con người đặc biệt là các nhà nghiên khoa học xã hội Do đó, nghiên cứu đề tài này tác giả mong muốn góp một phần nhỏ bé từ nghiên cứu lịch sử rút ra những bài học kinh nghiệm trên cơ sở đó góp phần hoạch định đường lối chính sách cho tương lai của Việt Nam

Thứ tư, xuất phát từ nhu cầu bản thân tác giả là một người Việt Nam, làm

việc trong lĩnh vực xã hội, có một niềm đam mê đặc biệt với lĩnh vực chính trị và lịch sử cùng với nhu cầu để không ngừng nâng cao kiến thức của bản thân, tác giả

đã chọn một vấn đề lịch sử tiếp cận từ góc nhìn chính trị học cho đề tài nghiên cứu của mình

Thứ năm, xuất phát từ nhu cầu vừa mang tính lâu dài vừa có ý nghĩa cấp

bách về một vấn đề mang tính chiến lược về xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam hiện nay Giữ vững chủ quyền quốc gia luôn là một vấn đề quan trọng của đất nước, đặc biệt trước những biến động trong giai đoạn gần đây, thì nguy cơ mất an ninh xung đột vũ trang trở thành mối hiểm họa trước mắt

Từ những lý do trên tác giả đã lựa chọn đề tài “Nguyên nhân mất nước của triều Nguyễn, và bài học về vấn đề bảo vệ tổ quốc Việt Nam hiện nay” làm luận văn thạc sĩ của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Do luận văn đề cập đến lịch sử chính trị, nên những tài liệu sử học và những tài liệu chính trị học là nguyên liệu quan trọng được sử dụng trong quá trình hoàn thành luận văn Do vây, từ những nguồn sử liệu hay những tác phẩm chính trị học, tác giả đã sắp xếp thành các nhóm tư liệu chính sau:

Thứ nhất, việc nghiên cứu về triều Nguyễn ở Việt Nam khá phong phú, đặc

biệt là trong một vài thập niên trở lại đây, thu hút rất nhiều độc giả và giới nghiên cứu sử học trong và ngoài nước tham gia Đây là một thuận lợi cho tác giả Tuy nhiên vấn đề mà luận văn đặt ra là khá phức tạp bởi nguồn tài liệu về triều Nguyễn khá nhiều nhưng lại rất ít những tài liệu liên quan trực tiếp đến vấn đề nghiên cứu của luận văn Tác giả luận văn đã cố gắng khai thác tối đa nguồn tư liệu từ các bộ chính sử Việt Nam, trong đó đặc biệt là nguồn tư liệu của Quốc Sử Quán triều Nguyễn, nhóm tài liệu sử học liên quan trực tiếp đến lịch sử Việt Nam thế kỷ XIX như Đại cương lịch sử Việt Nam tập II của Đinh Xuân Lâm, Nguyễn Văn Khánh, Nguyễn Đình Lễ của NXB Giáo dục; Lịch sử Việt Nam 1858 -1896 của Vũ Huy Phúc, Nhà Nguyễn trong lịch sử dân tộc của Văn Tạo, Ngoại giao Việt Nam với các nước phương tây dưới triều Nguyễn của Trần Nam Tiến…Các tác phẩm này chủ

yếu đề cập đến nội dung như sự xác lập quyền lực chính trị của nhà Nguyễn đầu thế

kỷ XIX, hay tình hình kinh tế văn hóa xã hội, chính sách ngoại giao dưới triều Nguyễn Từ những nguồn tư liệu sử học trên đã phản ánh một khía cạnh của chính trị nhà Nguyễn đầu thế kỷ XIX là cơ sở làm sang tỏ nguyên nhân để mất nước của vương triều Nguyễn vào tay thực dân Pháp

Vương triều Nguyễn là một trong những triều đại phong kiến Việt Nam có sức hấp dẫn lớn với các học giả, các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước

Nhìn chung trong những công trình nghiên cứu liên quan đến giai đoạn chính trị nhà Nguyễn dưới giác độ khoa học chính trị thì chưa thực sự nhiều công trình khoa học được công bố Mà chủ yếu chỉ là những công trình sử học mang tính

sự kiện đánh giá vai trò trách nhiệm của triều Nguyễn khi đất nước bị xâm lăng

Do đó nhìn tổng thể những nội dung đã được nghiên cứu liên quan đến đề tài tác giả lựa chọn có thể khái quát thành một số nội dung sau:

Ngoài các công trình nghiên cứu đã được công bố, các cuộc hội thảo về thời

kỳ cầm quyền của nhà Nguyễn và hội thảo quốc gia gần đây nhất là vào tháng 10/2008 tại Thanh Hóa Điều này phản ánh một thực tế: xung quanh lịch sử triều Nguyễn còn rất nhiều vấn đề cần phải bàn luận Giáo sư Văn Tạo trong tài liệu

"Nhà Nguyễn trong lịch sử dân tộc" đã phác họa tổng quan về quá trình phát sinh, phát triển trong đó có đề cập đến những mặt mạnh, yếu của nhà Nguyễn Cũng tổng quan về nhà Nguyễn còn có tác phẩm "Triều đại nhà Nguyễn" của Tôn Thất Bình, "Những vấn đề lịch sử triều Nguyễn" của tạp chí Xưa và Nay Nhưng nhìn chung thì các nghiên cứu này mang nặng tính sử học

Thứ 2, còn là nhóm tài liệu chính trị học liên quan đến đề tài luận văn của

tác giả như: Nhìn lại quan hệ Pháp – Việt Nam – Trung Quốc qua các bản hiệp ước cuối thế kỷ XIX của tác giả Vũ Dương Ninh, tập bài giảng chính trị học của Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh…

Dựa trên cơ sở nguồn tư liệu thư tịch, kết hợp với các bài nghiên cứu cùng

đánh giá với các chuyên gia nghiên cứu đi trước, tác giả đã chọn lọc, sắp xếp các nguồn tư liệu để nghiên cứu cho đề tài luận văn của mình

Có thể nói, luận văn của tác giả đề cập tới một vấn đề không mới nhưng được nhìn nhận trên góc độ nghiên cứu của khoa học chính trị Từ giác độ nghiên cứu của khoa học chính trị giúp người đọc có thể hình dung một cách rõ nét, có căn

cứ khoa học về một giai đoạn đầy “biến động” dân tộc Việt Nam

3 Mục đích nghiên cứu của luận văn

Bằng lý luận chính trị học luận văn chỉ ra nguyên nhân mất nước của triều Nguyễn vào tay thực dân Pháp nửa sau thế kỷ 19, từ đó rút ra những bài học vận dụng vào thực tiễn công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay

4 Đối tượng nghiên cứu của luận văn

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là nhà Nguyễn với tư cách là lực lượng nắm giữ quyền lực nhà nước ở Việt Nam nửa sau thế kỷ 19 đã không sử dụng được quyền lực chính trị của mình một cách tối ưu để bảo vệ nền độc lập của dân tộc

trước sự xâm lăng của lực lượng ngoại bang

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các phương pháp nghiên cứu của khoa học chính trị Với ý nghĩa là một luận văn lịch sử chính trị tác giả vận dụng khá triệt để phương pháp lịch sử, phương pháp logic cùng các phương pháp nghiên cứu khác như phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, thống kê…

6 Đóng góp của luận văn

- Từ góc nhìn của khoa học Chính trị, luận văn chỉ ra những nguyên nhân mất nước của nhà Nguyễn nửa sau thế kỷ 19

- Rút ra những bài học kinh nghiệm với vấn đề bảo vệ tổ quốc Việt Nam hiện nay

7 Bố cục luận văn

Ngoài phần mục lục, phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được kết cấu thành 2 chương, 6 tiết

CHƯƠNG 1 NGUYÊN NHÂN THẤT BẠI CỦA NHÀ NGUYỄN TRƯỚC SỰ

XÂM LƯỢC CỦA THỰC DÂN PHÁP

Nước Đại Nam cuối thế kỉ XIX phải đối mặt với nguy cơ bị chủ nghĩa đế quốc xâm lược Triều đình nhà Nguyễn, với tư cách là đại biểu giai cấp phong kiến bấy giờ, lãnh trách nhiệm lịch sử, chèo lái con thuyền dân tộc Mỗi quyết định và

sự ứng xử của triều đình Huế quyết định vận mệnh của toàn thể quốc gia dân tộc Việt Nam Thực tế, cuối thế kỉ XIX, Đại Nam trở thành thuộc địa của Pháp, bắt buộc phải chấp nhận làm thân phận nô lệ cho ngoại bang Điều ấy đã khẳng định: nhà Nguyễn đã không làm tròn được trọng trách mà lịch sử trao cho họ, hay phải chăng đó là kết quả của quá trình từng bước lún sâu vào khủng hoảng nhưng lại bế tắc, không thể tháo gỡ của Đại Nam Do đó, nhìn nhận nguyên nhân mất nước của triều Nguyễn thực chất là luận giải các nguyên do trực tiếp và sâu xa dẫn đến sự

thất bại của vương triều Nguyễn khi để nước ta rơi vào tay thực dân Pháp

1.1 Nguyên nhân khách quan

1.1.1 Cuộc cạnh tranh quyền lực quốc tế và âm mưu xâm lược Việt Nam của Thực dân Pháp

Âm mưu xâm lược của tư bản Pháp đối với Việt Nam lâu dài và liên tục, bắt nguồn từ những năm đầu thế kỉ XVII được cắm mốc với việc kí kết hiệp ước Vecxai năm 1787, sau đó ngày càng được xúc tiến một cách mạnh mẽ, đặc biệt từ giữa thế kỉ XIX

Ở châu Âu, chủ nghĩa tư bản ra đời từ thế kỷ XV, XVI, XVII và ngày càng phát triển Các thương nhân Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Anh, Pháp, Hà Lan được

sự giúp đỡ của nhà nước, đã tổ chức nhiều đoàn thám hiểm Sau đó, họ thành lập nhiều công ty thương mại, đổ xô sang các châu Mỹ, Á, Phi hòng vơ vét vàng bạc, hương liệu (đinh hương, hồ tiêu, chè ) và nhiều loại nguyên liệu khác với giá rẻ,