Xây dựng hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương động lực học chất điểm vật lí 10 nhằm bồi dưỡng học sinh giỏi vật lí trung học phổ thông

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN VĂN NHẤT XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ HƯỚNG DẪN HOẠT ĐỘNG GIẢI BÀI TẬP CHƯƠNG ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM - VẬT LÍ 10 NHẰM BỒI DƯỠNG

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN VĂN NHẤT

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ HƯỚNG DẪN HOẠT ĐỘNG GIẢI BÀI TẬP CHƯƠNG ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM - VẬT LÍ 10

NHẰM BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI VẬT LÍ

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÍ

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN VĂN NHẤT

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ HƯỚNG DẪN HOẠT ĐỘNG GIẢI BÀI TẬP CHƯƠNG ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM - VẬT LÍ 10

NHẰM BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI VẬT LÍ

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÍ CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN VẬT LÍ)

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: GS TS NGUYỄN QUANG BÁU

HÀ NỘI – 2015

i

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô, các cán bộ, nhân viên của trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc Gia Hà Nội đã trang bị cho tôi vốn kiến thức quý báu

để tôi có thể thực hiện thành công đề tài này, cũng như làm giàu thêm kiến thức để tôi tiếp tục sự nghiệp sau này

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS.TS Nguyễn Quang Báu, người đã tận tình hướng dẫn tôi thực hiện đề tài này Trong suốt thời gian dài, mặc dù công việc nghiên cứu giảng dạy của Thầy rất bận rộn, Thầy vẫn dành những khoảng thời gian quý giá để chỉ bảo giúp tôi hoàn thành được đề tài

Trong suốt thời gian thực hiện đề tài này, tôi luôn nhận được sự giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi động viên kịp thời của Ban Giám Hiệu cùng tập thể giáo viên tổ Vật Lí, các thầy cô giáo trong hội đồng sư phạm trường THPT Ứng hòa B, huyện Ứng hòa, Hà nội, sự ủng hộ nhiệt tình của tập thể học sinh trường THPT Ứng hòa

B Tôi xin chân thành cảm ơn

Hà Nội, tháng 10 năm 2015

Tác giả

Nguyễn Văn Nhất

ii

NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

CH Câu hỏi GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo

GV Giáo viên

HS Học sinh HSG Học sinh giỏi SGK Sách giáo khoa THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TNSP Thực nghiệm sƣ phạm

iii

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN ii

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ viii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1:

……….Error! Bookmark not defined

1.1 Vấn đề bồi dưỡng học sinh giỏi Vật lí Error! Bookmark not defined

1.1.1 Tầm quan trọng của công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Vật lí.Error! Bookmark not defined 1.1.2 Học sinh giỏi và học sinh giỏi Vật lí Error! Bookmark not defined

1.1.3 Những năng lực, phẩm chất cần có của học sinh giỏi.Error! Bookmark not defined

1.1.4 Một số biện pháp bồi dưỡng học sinh giỏi Error! Bookmark not defined

1.2 Bài tập Vật lí trong dạy học ở trường trung học phổ thôngError! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm về bài tập Vật lí Error! Bookmark not defined

1.2.2 Vai trò tác dụng của Bài tập Vật lí Error! Bookmark not defined

1.2.3 Phân loại bài tập vật lí Error! Bookmark not defined

1.2.4 Phương pháp giải bài tập Vật lí Error! Bookmark not defined

1.2.5 Hướng dẫn học sinh giải bài tập Vật lí Error! Bookmark not defined

1.2.6 Sử dụng bài tập Vật lí nhằm bồi dưỡng Học sinh giỏi Vật lí

……….Error! Bookmark not defined

1.3 Tình hình thực tế công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THPT Ứng Hòa

B Error! Bookmark not defined

iv

1.3.1 Đội ngũ giáo viên Vật lí và thành tích của học sinh giỏi Vật lí trường THPT

ứng Hòa B Error! Bookmark not defined

1.3.2 Thực trạng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở lớp chất lượng cao trường

THPT Ứng Hòa B Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2:

XÂY DỰNG HỆ THÔNG BÀI TẬP VÀ HƯỚNG DẪN HOẠT ĐỘNG GIẢI BÀI

TẬP VẬT LÍ CHƯƠNG ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM- VẬT LÍ 10 NHẰM

BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI VẬT LÍ THPT Error! Bookmark not defined

2.1 Nội dung kiến thức chương Động lực học chất điểm Error! Bookmark not defined.

2.1.1 Cấu trúc nội dung chương Error! Bookmark not defined.

2.1.2 Phân tích nội dung chương Động lực học chất điểmError! Bookmark not defined.

2.1.3 Mục tiêu dạy học của chương Động lực học chất điểm Error! Bookmark not defined.

2.2 Định hướng xây dựng hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài

tập chương Động lực học chất điểm Error! Bookmark not defined.

2.2.1 Định hướng xây dựng hệ thống bài tập chương Động lực học chất

điểm… Error! Bookmark not defined.

2.2.2 Định hướng việc hướng dẫn hoạt động giải hệ thống bài tập chương

Động lực học chất điểm nhằm bồi dưỡng HSG Vật líError! Bookmark not defined.

2.3 Xây dựng hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương

Động lực học chất điểm –Vật lí 10 nhằm bồi dưỡng học sinh giỏi Vật lí .Error! Bookmark not defined.

2.3.1 Hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương Động lực

học chất điểm – Vật lí 10 nhằm bồi dưỡng học sinh giỏi Vật líError! Bookmark not defined.

2.3.2 Phân tích hoạt động hướng dẫn giải bài tập chương Động lực học chất

điểm- Vật lí 10 Error! Bookmark not defined.

2.3.3 Phần bài tập tự giải Error! Bookmark not defined.79

v

CHƯƠNG 3:

THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM Error! Bookmark not defined.

3.1 Mục đích, đối tượng, phương pháp và nhiệm vụ của thực nghiệm sư

phạm Error! Bookmark not defined.

3.1.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined.

3.1.2 Đối tượng của thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined.

3.1.3 Nhiệm vụ và phương pháp tiến hành thực nghiệm sư phạmError! Bookmark not defined 3.1.4 Tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạmError! Bookmark not defined.

3.1.5 Thời gian tiến hành thực nghiệm sư phạmError! Bookmark not defined.

3.2 Tổ chức tiến hành thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined.

3.2.1 Lựa chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.Error! Bookmark not defined.

3.2.2 Tổ chức dạy học thực nghiệm Error! Bookmark not defined.

3.3 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined.

3.3.1 Kết quả định tính Error! Bookmark not defined.

3.3.2 Kết quả định lượng Error! Bookmark not defined.

3.3.3 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm.Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined.

TÀI LIỆU THAM KHẢO 2

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.

vi

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Bảng phân bố tần số, tần số tích lũy lần kiểm tra thứ 1 ………94

Bảng 3.2 Bảng so sánh điểm lớp ĐC và TN lần kiểm tra thứ 1 95

Bảng 3.3 Bảng phân bố tần số, tần số tích lũy lần kiểm tra thứ 2……… 96

Bảng 3.4 Bảng so sánh điểm lớp ĐC và TN lần kiểm tra thứ 2 97

Bảng 3.5 Bảng tổng hợp phân loại học sinh theo phổ điểm ………97

Bảng 3.6 Tổng hợp các tham số đặc trƣng ……… 98

vii

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ

Hình 3.1 Đồ thị đường tích lũy lần kiểm tra thứ 1……….95

Hình 3.2: Biểu đồ phân loại kết quả kiểm tra thứ 1……….95

Hình 3.3 Đồ thị đường tích lũy lần kiểm tra thứ 2……… 96

Hình 3.4: Biểu đồ phân loại kết quả kiểm tra thứ 2……….97

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thực tiễn đổi mới Đất Nước hiện nay đã và đang đặt ra những yêu cầu cao đối với giáo dục:

Trong nghị quyết Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ IV đã viết:

“Hơn bao giờ hết, bước vào giai đoạn này nhà trường phải đào tạo những con người năng động, sáng tạo, tiếp thu những kiến thức hiện đại, tự tìm giải pháp cho các vấn

đề do cuộc sống công nghiệp đặt ra.”

Mục tiêu tổng quát trong chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam đến năm

2020 có xác định “ Đến năm 2020, nền giáo dục nước ta được đổi mới căn bản và toàn diện theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế; chất lượng giáo dục được nâng cao một cách toàn diện, gồm: giáo dục đạo đức, kĩ năng sống, năng lực sáng tạo, năng lực thực hành, năng lực ngoại ngữ và tin học; đáp ứng nhu cầu nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng nền kinh tế tri thức; đảm bảo công bằng xã hội trong giáo dục và cơ hội học tập suốt đời cho mỗi người dân, từng bước hình thành xã hội học tập”

Một trong những mục tiêu quan trọng hàng đầu của nghành giáo dục là đào tạo nhân tài Nhà trường phổ thông phải có nhiệm vụ sớm phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi để các em trở thành những người có đủ đức đủ tài

Trong quá trình day học ở trường phổ thông, nhiệm vụ phát triển tư duy cho học sinh là nhiệm vụ rất quan trọng, đòi hỏi tiến hành đồng bộ ở các môn học, trong

đó Vật lí là bộ môn khoa học lí thuyết và thực nghiệm, có vị trí và vai trò quan trọng trong việc phát tiển tư duy độc lập, sáng tạo, phát triển năng lực phát hiện-giải quyết vấn đề cho học sinh, đồng thời góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu

tự học; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú cho học sinh Do đó dạy học Vật lí sẽ giúp phát triển tư duy cho học sinh từ nhiều hướng, đặc biệt là thông qua bài tập Vật lí Bài tập Vật lí

có tác dụng củng cố, khắc sâu và mở rộng kiến thức đã học, rèn luyện năng lực vận dụng một cách phong phú, sinh động, đồng thời giúp học sinh rèn luyện các kĩ năng

2

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Quang Báu (2007), Bài tập Vật lí 10 nâng cao Nxb Đại học Sư

phạm

2 Vũ Cao Đàm (2011), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nxb Giáo

dục Việt Nam

3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên Vật lí 10,

NXB Giáo dục, Hà Nội

4 Lương Duyên Bình (Tổng chủ biên) (2011), Vật lí 10 Nxb Giáo dục

5 Phạm Kim Chung (2006 ), Bài giảng phương pháp dạy học Vật lí ở

trường Trung học phổ thông Đại học giáo dục – Đại học Quốc gia Hà nội

6 Phạm Kim Chung (2011), Bài giảng chuyên đề, phương pháp dạy học Vật

lí, Đại học giáo dục – Đại học Quốc gia Hà nội

7 Vũ Thanh Khiết- Mai Trọng Ý- Vũ Thanh Mai- Nguyễn Hoàng

Kim(2006), Các bài toán chọn lọc Vật lí 10 Nxb Giáo dục

8 Nguyễn Thế Khôi (Tổng chủ biên) (2006), Vật lí 10 nâng cao Nxb Giáo

dục

9 Bùi Quang Hân- Trần Văn Bồi – Phạm Ngọc Tiến- Nguyễn Thành

Tương(2005 ) , Giải toán Vật lí 10 Nxb Giáo dục

10 Phạm Minh Hạc(1996), Tuyển tập tâm lí học J Piaget, Nxb Giáo dục

11 Nguyễn Thị Mỹ Lộc( 2009), Tâm lý học giáo dục Nxb Đại học Quốc Gia

Hà nội

12 Ngô Diệu Nga Bài giảng cao học chuyên đề dạy giải bài tập Vật lí,

trường Đại học Giáo dục, 2013

13 Nguyễn Đức Thâm (chủ biên) , (2002), Phương pháp dạy học vật lí ở

trường phổ thông Nxb Đại học Sư phạm

3

14 Phạm Hữu Tòng (1994), Bài tập về phương pháp dạy học Vật lí Nxb

Giáo dục

15 Hà Huy Khoái, http://vnexpress.net/tin-tuc/giao-duc.Thứ sáu, 19/9/2014

16 Đỗ Ngọc Thống , “ Bồi dưỡng học sinh giỏi ở một số nước phát triển”

http://edu.hochiminhcity.gov.vn