LỜI CẢM ƠN Sau thời gian nghiên cứu và thực hiện, tôi đã hoàn thành xong luận văn thạc sĩ với đề tài “Phát triển năng lực tự học của học sinh trung học phổ thông thông qua dạy học chương
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
- -
VŨ THỊ THẢO
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC
CHƯƠNG NITƠ - PHOTPHO
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌC
HÀ NỘI – 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
- -
VŨ THỊ THẢO
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC
CHƯƠNG NITƠ - PHOTPHO
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌC
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
BỘ MÔN HÓA HỌC
Mã số: 60 14 01 11
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐẶNG THỊ OANH
HÀ NỘI – 2015
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Sau thời gian nghiên cứu và thực hiện, tôi đã hoàn thành xong luận văn thạc sĩ với đề tài “Phát triển năng lực tự học của học sinh trung học phổ thông thông qua dạy học chương Nitơ- photpho” Tôi vui mừng với thành quả đạt được và rất biết ơn đến các thầy cô giáo, gia đình, bạn bè cùng các em học sinh đã giúp đỡ tôi khi thực hiện luận văn này
Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến:
- PGS.TS Đặng Thị Oanh đã tận tình hướng dẫn trong suốt quá trình viết và thực hiện đề tài
- Các Giảng viên trường Đại học Giáo Dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội, Đại học sư phạm Hà Nội đã giảng dạy, xây dựng cho tôi nền tảng kiến thức lí luận vững chắc
- Tập thể thầy cô, cán bộ công nhân viên phòng sau đại học đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi được học tập, hoàn thành các khóa học
- Tập thể các thầy cô giáo, các em học sinh của trường THPT Kinh Môn và THPT Phúc Thành thuộc huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương đã tạo điều kiện cho tôi tiến hành thực nghiệm đề tài
- Gia đình, bạn bè đã tiếp sức, động viên tôi hoàn thành tốt luận văn
Cuối cùng tôi xin kính chúc quý Thầy, Cô dồi dào sức khỏe và thành công trong sự nghiệp cao quý
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày 18 tháng 11 năm 2015
Tác giả
Vũ Thị Thảo
Trang 4DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG ĐỀ TÀI
Từ viết tắt Ý nghĩa
CĐSP : Cao đẳng sư phạm
ĐHSP
ĐC
GV
: : :
Đại học sư phạm Đối chứng
Giáo viên
HS
KT-ĐG
: :
Học sinh Kiểm tra - đánh giá
ND
NL
: :
Nội dung Năng lực NLTH : Năng lực tự học
NXB
PP
PPDH
: : :
Nhà xuất bản Phương pháp Phương pháp dạy học PTHH
TH
: :
Phương trình hóa học
Tự học THCS : Trung học cơ sở
THPT
TN
TNSP
: : :
Trung học phổ thông Thực nghiệm
Thực nghiệm sư phạm SGK
VNEN
: :
Sách giáo khoa
Mô hình trường học mới Việt Nam
( V iet N am E scuela N ueva)
Trang 5MỤC LỤC
Trang
Danh mục các bảng
Danh mục các hình
2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
10 Cấu trúc luận văn
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ TỰ
HỌC CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1 Cơ sở lý luận về tự học
1.1.1 Quan niệm về tự học
1.1.2 Vị trí, vai trò của tự học
1.1.3 Các yếu tố của tự học
1.1.3.1 Động cơ tự học
1.1.3.2 Thái độ tự học
1.1.3.3 Chu trình tự học
1.1.3.4 Các hình thức tự học
1.1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình tự học
1.2.1 Khái niệm về năng lực, năng lực chung của học sinh THPT
1.2.1.1 Khái niệm về năng lực
i
ii vii viii
1
1
2
4
4
4
4
4
4
5
5
6
6
6
7
8
8
9
9
10
11
12
12
12
Trang 61.2.1.2 Phẩm chất, năng lực cần phát triển cho học sinh trung học phổ thông
1.2.2 Năng lực tự học của học sinh trung học phổ thông
1.2.2.1 Khái niệm về năng lực tự học
1.2.2.2 Cấu trúc của năng lực tự học
1.3 Cơ sở lý luận về việc tổ chức cho HS học tập theo tài liệu tự học có
hướng dẫn và mô hình VNEN
1.3.1 Xây dựng và tổ chức cho HS học tập theo tài liệu tự học có
hướng dẫn
1.3.1.1 Thế nào là tài liệu tự học có hướng dẫn
1.3.1.2 Tài liệu tự học có hướng dẫn với nội dung lý thuyết
1.3.1.3 Tài liệu tự học có hướng dẫn với nội dung theo chủ đề bài tập
1.3.1.4 Hướng dẫn học sinh học theo tài liệu tự học có hướng dẫn
1.3.1.5 Ưu và nhược điểm của phương pháp tự học theo tài liệu tự học
có hướng dẫn
1.3.2 Mô hình trường học mới Việt Nam VNEN
1.3.2.1 Tổng quan, lý luận về mô hình trường học mới Việt Nam VNEN
1.3.2.2 Cấu trúc một bài học được thiết kế theo mô hình VNEN
1.3.2.3 Đánh giá năng lực của học sinh theo mô hình VNEN
1.3.2.4 Ưu, nhược điểm của mô hình VNEN với dạy học ở trường
1.4 Thực trạng về năng lực tự học của học sinh phổ thôngError! Bookmark not defined
TIỂU KẾT CHƯƠNG I
CHƯƠNG 2 PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC CHƯƠNG
NITƠ- PHOTPHO
2.1 Mục tiêu, chương trình và đặc điểm dạy học chương nitơ - photpho-
Hóa học lớp 11
2.1.1 Mục tiêu, yêu cầu của chương nitơ – photpho
2.1.2 Cấu trúc chương trình của chương nitơ – photpho
2.1.3 Đặc điểm về phương pháp dạy học chương nitơ – photpho
2.2 Đề xuất một số biện pháp áp dụng trong dạy học chương nitơ –
14
15
15
15
18
18
18
18
19
20
20
21
21
23
27
27
29
32
33
33
33
34
35
Trang 7photpho nhằm phát triển năng lực tự học của học sinh trung học phổ
thông
2.2.1 Biện pháp 1: Thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn cho học sinh
2.2.1.1 Tổng quan về tài liệu tự học có hướng dẫn
2.2.1.2 Tài liệu 1 Tài liệu tự học có hướng dẫn với nội dung lý thuyết
2.2.1.3 Tài liệu 2: Tài liệu tự học có hướng dẫn với nội dung bài tập
2.2.2 Biện pháp 2 Thiết kế tài liệu hướng dẫn học theo mô hình trường
học mới VNEN
2.3 Thiết kế giáo án thực hiện dạy học theo 2 biện pháp trên
2.3.1 Giáo án tổ chức dạy học theo biện pháp sử dụng tài liệu tự học có
hướng dẫn
2.3.2 Giáo án tổ chức dạy học theo biện pháp sử dụng bài học theo mô
hình VNEN
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
3.1 Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
3.1.1 Mục đích thực nghiệm
3.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.2 Thời gian, đối tượng thực nghiệm
3.2.1 Thời gian thực nghiệm
3.2.2 Đối tượng thực nghiệm
3.3 Tiến hành thực nghiệm đánh giá hiệu quả của việc sử dụng các dạng
tư liệu đến việc nâng cao năng lực tự học
3.3.1 Thực nghiệm đánh giá hiệu quả của việc sử dụng tài liệu tự học có
3.3.2 Thực nghiệm đánh giá hiệu quả của việc áp dụng giảng dạy theo mô
hình trường học mới Việt Nam VNEN
3.3.3 Xử lý thống kê kết quả thực nghiệm thu được
3.4 Kết quả thực nghiệm
3.4.1 Đánh giá về tinh thần, thái độ và hứng thú của HS
3.4.2 Đánh giá năng lực tự học của HS theo bộ công cụ đã xây dựng
36
36
36
37
51
71
87
87
89
90
91
91
91
91
91
91
91
92
92
93
93
93
93
94
94
Trang 83.4.2.1 Kết quả các bài kiểm tra của các lớp thực nghiệm và đối chứng
3.4.2.2 Đánh giá về các tài liệu sử dụng trong dạy học nhằm hình
thành phát triển năng lực tự học của học sinh
3.4.2.3 Đánh giá năng lực tự học của học sinh thông qua bảng kiểm quan sát
TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
KẾT LUẬN CHUNG
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
98
103
105
106
107
109
Trang 9DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 1.1 Bảng mô tả cấu trúc của năng lực tự học………
Bảng 1.2 Bảng mô tả các chỉ số hành vi của các năng lực thành tố………….
Bảng 1.3 Bảng mô tả các hoạt động chính trong bài học theo mô hình
trường học mới Việt Nam………
Bảng 1.4 Kết quả điều tra năng lực tự học của học sinh ………
Bảng 3.1 Bảng thống kê điểm kiểm tra sau tác động lớp 11B,11E (ĐC) –
11A, 11D (TN) THPT Kinh Môn………
Bảng 3.2 Bảng tham số thống kê đặc trưng lớp 11B,11E (ĐC) – 11A, 11D
(TN)THPT Kinh Môn………
Bảng 3.3 Bảng thống kê điểm kiểm tra sau tác động lớp 11B(ĐC) và 11A
(TN) THPT Phúc Thành………
Bảng 3.4 Bảng tham số thống kê đặc trưng lớp 11B(ĐC) và 11A (TN)
THPT Phúc Thành………
Bảng 3.5 Bảng thống kê điểm kiểm tra sau tác động lớp 11B(ĐC) và 11A
(TN) THPT Kinh Môn………
Bảng 3.6 Bảng tham số thống kê đặc trưng lớp 11B(ĐC) và 11A (TN)
THPT Kinh Môn………
Bảng 3.7 Tổng hợp ý kiến đánh giá tài liệu giảng dạy tự học có hướng
dẫn………
Bảng 3.8 Tổng hợp ý kiến đánh giá tài liệu giảng dạy biên soạn theo mô
hình trường học mới Việt Nam (VNEN)………
Bảng 3.9 Bảng kết quả đánh giá năng lực tự học của học sinh………
15
16
26
29
94
95
95
96
96
97
98
100
103
Trang 10DANH MỤC CÁC HÌNH
Trang
Hình 1.1 Sơ đồ các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình tự học………
Hình 2.1 Sơ đồ mối liên hệ giữa các nội dung nghiên cứu các chất…………
Hình 3.1 Đường lũy tích điểm kiểm tra bài amoniac lớp 11B,11E (ĐC) –
11A, 11D (TN)………
Hình 3.2 Đường lũy tích điểm kiểm tra bài amoniac lớp 11B (ĐC) – 11A
(TN) trường THPT Phúc Thành………
Hình 3.3 Đường lũy tích điểm kiểm tra bài axit nitric lớp 11B (ĐC) – 11A
(TN) trường THPT Kinh Môn………
Hình 3.4 Biểu đồ đánh giá mức độ đạt được các tiêu chí chỉ báo năng lực tự
học khi sử dụng tài liệu tự học có hướng dẫn trong dạy học………
Hình 3.5 Biểu đồ đánh giá mức độ đạt được các tiêu chí chỉ báo năng lực tự
học khi dạy học theo mô hình trường học mới Việt Nam (VNEN) ………
12
35
95
96
97
104
104
Trang 11
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ngô Ngọc An (2007), Rèn luyện kĩ năng giải toán hóa học 11, T1 NXB Giáo dục
2 Phạm Đức Bình (2007), Phương pháp giải bài tập hóa phi kim, NXB Giáo dục
3 Bộ Giáo dục và Đào tạo (8/2015), Dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông
tổng thể trong chương trình giáo dục phổ thông mới
4 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng
môn hóa học lớp 11 NXB Giáo dục Việt Nam
5 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra đánh giá
kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh môn Hóa Học cấp THPT
6 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), Tài liệu tập huấn xây dựng các chuyên đề dạy
học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh môn Hóa học
7 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Vụ giáo dục trung học, Tài liệu tập huấn cán bộ
quản lý, giáo viên triển khai mô hình trường học mới Việt Nam môn khoa học
tự nhiên lớp 6
8 GS.TS Nguyễn Hữu Đĩnh, PGS.TS Đặng Thị Oanh, TS Đặng Xuân Thư
(2008), Dạy và học hóa học 11 theo hướng đổi mới- Sách kèm đĩa CD, NXB
Giáo dục
9 TS Cao Cự Giác Bài giảng trọng tâm chương trình chuẩn hóa học 11- NXB
Đại học Quốc Gia HN
10 Cao Cự Giác (2006), Hướng dẫn giải nhanh bài tập hóa học tập ba, NXB Đại
học Quốc gia Hà Nội
11 Trần Bá Hoành, Tháng 7/1998, “Vị trí của tự học tự đào tạo trong quá trình
dạy học giáo dục và đào tạo”, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục
12 Nguyễn Thúy Hồng, Dương Quang Ngọc, Nguyễn Thị Thanh Mai, Đặng
Thị Thu Thủy, Nguyễn Thị Thanh, Vũ Thị Minh Nguyệt, Tài liệu hướng dẫn
tự học, Dự án phát triển giáo dục THPT giai đoạn 2
13 Nguyễn Hiền Hoàng, Nguyễn Cửu Phúc, Lê Ngọc Tứ (2008), Phương pháp
làm bài tập trắc nghiệm hóa học phần đại cương và vô cơ, NXB Giáo dục
14 Nguyễn Kì ( 1998), Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 7/ 1998.
Trang 1215 Nguyễn Thị Ngà (2010) “Xây dựng và sử dụng tài liệu tự học có hướng dẫn
theo môđun phần kiến thức cơ sở hóa học chung - chương trình THPT chuyên hóa học góp phần nâng cao năng lực tự học cho học sinh”, Luận án tiến sĩ khoa học
16 Đặng Thị Oanh, Nguyễn Thị Sửu (2014), Phương pháp dạy học môn Hóa học ở
trường phổ thông, NXB ĐHSP
17 Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo
dục và đào tạo (2013)
18 Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam (2005), Luật Giáo dục số 38/2005/QH11
19 Thủ tướng Chính phủ (2012), Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 –
2020 ban hành kèm theo Quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012
20 GS Nguyễn Cảnh Toàn, 1960, Sách Dạy và Học
Quá trình dạy – tự học , NXB GD Hà Nội.
22 GS-TSKH Thái Duy Tuyên, 2003, Dạy tự học cho sinh viên trong các nhà
trường Cao đẳng Đại học chuyên nghiệp, Chuyên đề Phương pháp dạy học cho
học viên Cao học, ĐH Huế
23 Nguyễn Xuân Trường (Tổng chủ biên), Lê Mậu Quyền ( chủ biên), Phạm
Văn Hoan, Lê Chí Kiên ( 2006), Hóa học 11, NXB Giáo dục
24 Nguyễn Xuân Trường (chủ biên), Từ Ngọc Ánh, Lê chí Kiên, Lê Mậu
Quyền , Bài tập Hóa học 11 NXB Giáo dục Việt Nam
25 PGS.TS Nguyễn Xuân Trường – TS Trần Trung Ninh - Lê Văn Năm -
Quách Văn Long – Hồ Thị Hương Trà (2007), 1080 Câu hỏi trắc nghiệm hóa
học NXB Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh
26 PGS Đào Hữu Vinh (1997), 500 Bài toán hóa học (Lý thuyết và bài toán),
NXB Giáo dục
27 Từ điển Tiếng Việt (2000), NXB KHKT
Một số trang web
28 Website: http://dethi.violet.vn/
29 Website: http://dayvahochoa.com/
30 Website: http://hoahocngaynay.com/
31 Website: http://xahoihoctap.net.vn/tailieu/thamkhao/de-tai-nghien-cuu-van-de-tu-hoc/