Tổ chức dạy học theo chủ đề cân bằng của vật rắn vật lí 10 nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC TRẦN QUANG DIỆU TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ “CÂN BẰNG CỦA VẬT RẮN” VẬT LÍ 10 NHẰM BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH L

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN QUANG DIỆU

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ

“CÂN BẰNG CỦA VẬT RẮN” VẬT LÍ 10 NHẰM BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC

SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÍ

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN QUANG DIỆU

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ

“CÂN BẰNG CỦA VẬT RẮN” VẬT LÍ 10 NHẰM BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÍ CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN VẬT LÍ)

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS ĐỖ HƯƠNG TRÀ

HÀ NỘI – 2015

MỤC LỤC

Lời cảm ơn 1

Danh mục các kí hiệu, các chữ viết tắt Error! Bookmark not defined Danh mục các sơ đồ, hình vẽ, biểu đồ vii

MỞ ĐẦU 7

1 Lí do chọn đề tài 7

2 Mục đích nghiên cứu 8

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

5 Giả thuyết khoa học 9

6 ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 9

7 Phương pháp nghiên cứu 10

8 Cấu trú c của luâ ̣n văn 10

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn Error! Bookmark not defined

1.1 Bản chất của quá trình dạy học Error! Bookmark not defined 1.2 Dạy học theo chủ đề Error! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm dạy học theo chủ đề Error! Bookmark not defined 1.2.2 Mục tiêu của dạy học theo chủ đề Error! Bookmark not defined 1.2.3 Đặc điểm của dạy học theo chủ đề Error! Bookmark not defined 1.2.4 Các nội dung có thể tổ chức theo chủ đề Error! Bookmark not defined 1.2.5 Các giai đoạn tổ chức dạy học theo chủ đề Error! Bookmark not

defined

1.2.6 Vai trò của giáo viên và học sinh Error! Bookmark not defined 1.2.6.1 Vai trò của học sinh Error! Bookmark not defined 1.2.6.2 Vai trò của giáo viên Error! Bookmark not defined

1.2.7 Sự khác biệt của dạy học theo quan niện truyền thống và dạy học theo

chủ đề Error! Bookmark not defined 1.2.8 Áp dụng dạy học theo chủ đề vào thực tiễn Error! Bookmark not

defined

1.3 Dạy học bồi dưỡng năng lực cho người học Error! Bookmark not defined 1.3.1 Khái niệm năng lực Error! Bookmark not defined 1.3.2 Năng lực giải quyết vấn đề Error! Bookmark not defined

Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined Chương 2: Thiết kế tiến trình dạy học theo chủ đề “ Cân bằng của vật rắn” vật lí 10 Error! Bookmark not defined

2.1 Vị trí, tầm quan trọng kiến thức của chủ đề cân bằng của vật rắn– vật lí

10 Error! Bookmark not defined 2.2 Mục tiêu dạy học chủ đề cân bằng vật rắn – Vật lí 10 Error! Bookmark

not defined

2.2.1 Mục tiêu kiến thức Error! Bookmark not defined 2.2.2 Mục tiêu kĩ năng Error! Bookmark not defined 2.2.3 Mục tiêu phát triển tư duy Error! Bookmark not defined 2.2.4 Mục tiêu thái độ Error! Bookmark not defined 2.3 Sơ đồ cấu trúc nội dung chủ đề cân bằng của vật rắn – Vật lí 10 Error!

Bookmark not defined

2.4 Điều tra thực tiễn Error! Bookmark not defined 2.4.1 Mục đích điều tra Error! Bookmark not defined

2.4.2 Phương pháp điều tra Error! Bookmark not defined 2.4.3 Đối tượng điều tra Error! Bookmark not defined 2.4.4 Kết quả điều tra Error! Bookmark not defined 2.4.4.2 Về phía giáo viên Error! Bookmark not defined 2.4.5 Một số đề xuất nhằm khắc phục thực trạng trên Error! Bookmark not

defined

2.5 Thiết kế dạy học theo chủ đề cân bằng của vật rắn – Vật lí 10 Error!

Bookmark not defined

2.5.1 Sơ đồ ý tưởng xây dựng chủ đề Error! Bookmark not defined 2.5.2 Kiến thức cần xây dựng Error! Bookmark not defined 2.5.3 Câu hỏi định hướng Error! Bookmark not defined 2.6 Thiết kế dạy học chủ đề cân bằng của vật rắn Error! Bookmark not

defined

2.6.1 Sơ đồ tiến trình khoa học xây dựng kiến thức Error! Bookmark not

defined

2.6.2 Thiết kế dạy học xác định điều kiện để vật rắn chịu tác dụng của hai lực

cân bằng Error! Bookmark not defined 2.6.3 Xác định trọng tâm của vật rắn Error! Bookmark not defined 2.6.4 Các dạng cân bằng Error! Bookmark not defined 2.6.5 Điều kiện cân bằng của vật rắn chịu tác dụng của ba lực Error!

Bookmark not defined

2.6.6 Điều kiện cân bằng của vật rắn có trục cố định Error! Bookmark not

defined

2.6.6 Dự án học tập Error! Bookmark not defined 2.8 Xây dựng công cụ đánh giá Error! Bookmark not defined

2.8.1 Các hình thức đánh giá Error! Bookmark not defined 2.8.2 Các tiêu chí đánh giá Error! Bookmark not defined

Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined Chương 3: Thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.2 Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.3 Đối tượng thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.5 Thời gian thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.6 Diễn biến thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.6.1 Các bước tiến hành thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.7 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.7.1 Đánh giá định tính Error! Bookmark not defined 3.7.2 Đánh giá định lượng Error! Bookmark not defined 3.8 Đánh giá chung về việc dạy học theo chủ đề Error! Bookmark not

defined

Kết luận chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong bất cứm ột xã hội nào, khi trình độ v ăn minh của loài người ngày càng cao, giáo dục càng trở nên một vấn đề thiết yếu Mỗi nền văn minh đều mong muốn thực hiện qua nhà trường một xã hội lý tưởng, đào tạo những công dân gương mẫu

Nhận loại đang bước vào thế kỷ 21, thế kỷ của nền kinh tế tri thức Đất nước

ta đang trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa, trong thời kỳ h ội nhập và phát triển Tình hình đó đặt nền giáo dục của nước ta trước những nhiệm vụ hết sức nặng nề, phải đào tạo học sinh trở thành những người lao động sáng tạo, năng động, thích ứng với mọi sự phát triển đa dạng với tốc độ nhanh chóng của xã hội, những con người toàn diện đáp ứng được nhu cầu, năng lực của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật với sự bùng nổthông tin khoa học đã làm cho kho tàng tri thức phát triển một cách đáng

kể Do đó, mâu thuẫn vốn có giữa qũy thời gian dành cho việc dạy học trong nhà trường và khối lượng kiến thức cần trang bị cho học sinh ngày càng trở nên gay gắt Để giải quyết vấn đề này nghị quyết TW 2 khóa VIII của Ban

Chấp hành TW Đảng Cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ và cụ thể: “ Đổi mới mạnh

mẽ PP giáo dục- đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các PP tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh…”

Trong giai đoạn năm 2001-2010, giáo dục Việt Nam đề ra yêu cầu tạo chuyển biến cơ bản và toàn diện về giáo dục, đặc biệt tạo ra bước chuyển mạnh mẽ

về chất lượng giáo dục theo hướng tiếp cận với trình độ tiên tiến của thế giới phù hợp với thực tiễn Việt Nam, nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đưa nền giáo dục của nước ta sớm tiến kịp các nước phát triển trong khu vực.Ở nước ta, trong một thời gian dài nền giáo dục tồn tại tình trạng truyền thụ một chiều thầy đọc trò ghi Trong những năm gần đây, Đảng và nhà nước đã thực hiện các chương trình đổi mới PPDH nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Tuy nhiên, do những yếu tố khách quan hay chủ quan nào đó mà hiệu quả đạt được chưa cao.Tuy nhiên hiện nay, trong nhà trường phổ thông có thực trạng là thầy nặng về thuyết trình, truyền thụ kiến thức một chiều, trò tiếp thu thụ động thiếu tích cực, và gặp nhiều khó khăn khi gặp các vấn đề cần giải quyết Trong chương trình môn Vật lý lớp 10, chương cân bằng và chuyển động của vật rắn là một chương có kiến thức gắn liền với các hiện tượng vật lý trong cuộc sống Khi học sinh học tập phần này, nó mang lại

cơ hội phát triển ở học sinh trí tưởng tượng phong phú, khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn Tuy nhiên học sinh vẫn gặp khó khăn trong việc chiếm lĩnh tri thức và rèn luyện

kỹ năng tương ứng Lý do là giáo viên gặp khó khăn nhất định trong việc tổ chức các hoạt động dạy học đáp ứng các yêu cầu của mục tiêu giáo dục Xuất phát từ những lí do đó, tôi quyết định nghiên cứu đề tài: Tổ chức dạy học theo chủ đề "Cân bằng của vật rắn" vật lí 10 nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

2 Mục đích nghiên cứu

Vận dụng cơ sở lí luận của dạy học theo chủ đề, thiết kế tiến trình dạy học chủ đề cân bằng của vật rắn (vật lý 10) nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu ở trên, chúng tôi đề ra các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về dạy học theo chủ đề và cơ sở lí luận về phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

- Nghiên cứu chương trình SGK Vật lí 10, SGV Vật lí 10 và các tài liệu tham khảo có liên quan đến nội dung kiến thức chương “ Cân bằng và chuyển động của vật rắn” Vật lí 10

- Tìm hiểu thực tế dạy và học nội dung kiến thức chương “ cân bằng và chuyển động của vật rắn” Vật lí 10

- Vận dụng cơ sở lí luận, thiết kế tiến trình dạy học chủ đề cân bằng của vật rắn vật lý 10 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

- Xậy dựng công cụ đánh giá giờ học

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm theo tiến trình dạy học đã soạn thảo,phân tích kết quả thực nghiệm thu được để đánh giá tính khả thi của đề tài, sơ bộ đánh giá hiệu quả của tiến trình dạy học chủ đề cân bằngcủa vật rắn vật lý 10 năng lực giải quyết vấn đề của học sinh Từ đó, nhận xét, rút kinh nghiệm, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện để vận dụng linh hoạt mô hình dạy học này vào thực tiễn dạy học các nội dung kiến thức khác trong chương trình vật lí THPT

4 Đối tươ ̣ng và pha ̣m vi nghiên cứu

5 Giả thuyết khoa học

Dựa trên cơ sở lí luận của dạy ho ̣c theo chủ đề , cơ sở lí luận về bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề , cùng với việc phân tích nội dung kiến thức chương “cân bằng của vâ ̣t rắn” Vật lí 10, có thể thiết kế tiến trình dạy học theo chủ đề chủ đề cân bằng của vâ ̣t rắn nhằm bồi dưỡng năng lự c giải quyết vấn đề của ho ̣c sinh

6 ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Trình bày cơ sở lí luận của dạy học theo chủ đề và năng lực giải quyết vấn

đề

đề cân bằng của vật rắn vật lí 10 nhằm giúp bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của ho ̣c sinh

7 Phương pha ́ p nghiên cứu

Để thực hiê ̣n đề tài này , chúng tôi sử dụng phối hợp một số phương pháp nghiên cứu sau:

đi ̣nh hướng viê ̣c da ̣y và ho ̣c tích cực cũng như đổi mới PPDH ; về lí luâ ̣n da ̣y học nói chung và lí luận dạy học môn vật lí nói riêng ; SGK, SGV và các tài liê ̣u khác liên quan

dự giờ, phỏng vấn, trao đổi với giáo viên) nhằm sơ bô ̣ đánh giá tình hình da ̣y học nội dung kiến thức chủ đề cân bằng của vâ ̣t rắn

trình dạy học đã soạn thảo Phân tích kết quả thu được trong quá trình thực nghiê ̣m sư pha ̣m, đối chiếu với mu ̣c đích nghiên cứu v à rút ra kết luận của đề tài

8 Cấu tru ́ c của luâ ̣n văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luâ ̣n văn gồm có ba chương:

Chương 1: Cơ sở lí luâ ̣n về tổ chức da ̣y ho ̣c theo chủ đề

Chương 2: Thiết kế tiến trình da ̣y theo chủ đề cân bằng của vâ ̣t rắn Vâ ̣t lí 10 Chương 3: Thực nghiê ̣m sư pha ̣m

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo ( 2014), Kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy

học theo định hướng phát triển năng lực HS

2 Bộ Giáo dục và Đào tạo ( 2014), Xây dựng các chuyên đề dạy học và kiểm

tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực HS

3 Lương Duyên Bình ( 2003),Vật lí đại cương Nxb Giáo dục

4 Lương Duyên Bình, Nguyễn xuân chi, Tô Giang, TrầnChí Minh, Vũ

Quang, Bùi Gia Thịnh ( 2015),Sách giáo khoa Vật lí 10.Nxb Giáo dục

5 Lương Duyên Bình, Nguyễn xuân chi, Tô Giang, TrầnChí Minh, Vũ

Quang, Bùi Gia Thịnh ( 2010),Sách giáo viên Vật lí 10.Nxb Giáo dục

6.Benrd Meier, Nguyễn Văn Cường (2014), Lí luận dạy học hiện đại Nxb

Đại học Sư phạm

7 Nguyễn Thế Khôi, Phạm Quý Tư, Lương tấn đạt, Lê Chân Hùng, Nguyễn Quý Hưng, Phạm Đình Thiết, Bùi Trọng Tuấn, Lê Trọng

Tường( 2015),Sách giáo khoa Vật lí 10 nâng cao Nxb Giáo dục

8 Tô Giang( 2014),Tài liệu chuyên vật lí 10 Nxb Giáo dục

9 Trần Thị Tuyết Oanh, Phạm Khắc Chương, Phạm Viết Vượng, Bùi Minh Hiền, Nguyễn Ngọc Bảo, Bùi Văn Quân, Phan Hồng Vinh, Từ Đức

Văn ( 2012),Giáo dục học- Tập 1 Nxb Đại học Sư phạm

10 Đỗ Hương Trà ( 2012), Các kiểu tổ chức dạy học hiện đại trong dạy học

Vật lí ở trường phổ thông.Nxb Đại học Sư phạm

11 Đỗ Hương Trà, Nguyễn Văn Biên, Trần Ngọc Khánh, Trần Trung Ninh, Trần Thị Thanh Thủy, Nguyễn Công Khanh, Nguyễn Vũ Bích

Hiền ( 2015), Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh- Quyển 1 Nxb

Đại học Sư phạm