Thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn học phần hóa học đại cương theo môđun tại trường cao đẳng công nghiệp cẩm phả

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC --- o0o --- VŨ TIẾN DŨNG THIẾT KẾ TÀI LIỆU TỰ HỌC CÓ HƯỚNG DẪN HỌC PHẦN HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG THEO MÔĐUN TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP C

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

- o0o  -

VŨ TIẾN DŨNG

THIẾT KẾ TÀI LIỆU TỰ HỌC CÓ HƯỚNG DẪN HỌC PHẦN HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG THEO MÔĐUN TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP CẨM PHẢ

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌC

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

- o0o  -

VŨ TIẾN DŨNG

THIẾT KẾ TÀI LIỆU TỰ HỌC CÓ HƯỚNG DẪN HỌC PHẦN HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG THEO MÔĐUN TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP CẨM PHẢ

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌC Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN HÓA HỌC)

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa ho ̣c: TS Vũ Việt Cường

Hà Nội – 2015

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục các kí hiệu, các chữ viết tắt ii

Mục lục iii

Danh mục bảng vi

Danh mục hình vii

MỞ ĐẦU 4

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHƯƠNG PHÁP TỰ HỌC CÓ HƯỚNG DẪN THEO MÔĐUN 7

1.1 Đổi mới nền giáo dục đại học 7

1.1.1 Xu hướng đổi mới nền giáo dục đại học ở nước ta 7

1.1.2 Một số chủ trương đổi mới PPDH đại học 7

1.2 Cơ sở lý luận của quá trình tự học 8

1.2.1 Các hệ thống dạy học 8

1.2.2 Các hình thức tổ chức dạy học ở bậc đại học 9

1.2.3 Công nghệ dạy học hiện đại Error! Bookmark not defined 1.2.4 Cơ sở lý luận của hệ dạy học „„tự học – cá thể hoá – có hướng dẫn‟‟ Error! Bookmark not defined.

1.3 Cơ sở lý luận về năng lực và năng lực tự học Error! Bookmark not defined 1.3.1 Khái niệm năng lực và năng lực tự học Error! Bookmark not defined 1.3.2.Những biểu hiện và các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực tự học Error! Bookmark not defined.

1.4 Môđun dạy học và phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun Error! Bookmark not defined.

1.4.1 Môđun dạy học Error! Bookmark not defined 1.4.2 Phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun Error! Bookmark not defined 1.5 Thực trạng tự học của SV Cao đẳng về môn Hoá họcError! Bookmark not defined.

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC BIÊN SOẠN TÀI LIỆU VÀ DẠY HỌC HỌC PHẦN HOÁ ĐẠI CƯƠNG Error! Bookmark not defined.

2.1 Thiết kế nội dung học phần Hoá học đại cương theo môđunError! Bookmark not defined.

2.1.1 Thiết kế tổng quát nội dung học phần Hoá học đại cương theo môđun Error! Bookmark not defined.

2.1.2 Thiết kế một môđun của học phần Hoá học đại cươngError! Bookmark not defined.

2.1.3 Cấu trúc của một tiểu môđun Error! Bookmark not defined 2.1.4 Môđun phụ đạo Error! Bookmark not defined 2.1.5 Bộ tài liệu dạy học học phần Hoá học đại cương theo môđunError! Bookmark not defined.

2.1.6 Bảng đánh giá tài liệu biên soạn theo môđun Error! Bookmark not defined 2.1.7 Quy trình thiết kế và biên soạn môđun học phần Hoá học đại cương Error! Bookmark not defined.

2.1.8 So sánh tài liệu học phần Hoá học đại cương biên soạn theo môđun với tài liệu

truyền thống Error! Bookmark not defined 2.2 Thiết kế PPDH học phần Hoá học đại cương theo môđunError! Bookmark not defined.

2.2.1 Những yêu cầu sư phạm đối với PPDH học phần Hoá học đại cương theo

phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun Error! Bookmark not defined.

2.2.2 Các bước tổ chức dạy học bằng phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun

Error! Bookmark not defined 2.2.3 Hướng dẫn cách tự học theo môđun Error! Bookmark not defined.

2.3 Những điều kiện cần thiết để dạy học phần Hoá học đại cương bằng phương pháp

tự học có hướng dẫn theo môđun Error! Bookmark not defined 2.3.1 Điều kiện về sinh viên Error! Bookmark not defined 2.3.2 Điều kiện về giảng viên Error! Bookmark not defined 2.3.3 Điều kiện về vật chất và thời gian Error! Bookmark not defined.

2.4 Biên soạn tài liệu học phần Hoá học đại cương bằng phương pháp tự học có

hướng dẫn theo môđun và biên soạn môđun phụ đạo Error! Bookmark not defined.

2.4.1 Tầm quan trọng của bộ môn Hoá học đại cương trong công tác đào tạo SV ở

trường Cao đẳng Công nghiệp Cẩm Phả Error! Bookmark not defined.

2.4.2 Mục tiêu và nội dung của học phần Hoá học đại cươngError! Bookmark not defined.

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM Error! Bookmark not defined 3.1 Mục đích thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.2 Nhiệm vụ thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.3 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4 Tiến hành thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4.1 Thực nghiệm đánh giá kết quả của PP tự học có hướng dẫnError! Bookmark not defined.

3.4.2 Thực nghiệm đánh giá năng lực tự học của SV Error! Bookmark not defined 3.5 Kết quả thực nghiệm Xử lý và đánh giá số liệu thực nghiệmError! Bookmark not defined.

3.5.1 Xử lý, đánh giá kết quả TNSP qua bài kiểm tra Error! Bookmark not defined 3.5.2 Xử lý, đánh giá kết quả TNSP theo bảng kiểm quan sátError! Bookmark not defined.

Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined.

1 Kết luận Error! Bookmark not defined.

2 Khuyến nghị Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 10 PHỤ LỤC 11

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nghị Quyết Trung ương 2 khoá VIII đã chỉ ra rằng: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là động cơ thúc đẩy , là điều kiện cơ bản để thực hiện các mục tiêu kinh tế , xã hội , xây dựng và bảo vệ đất nước” Để đạt được như vậy đòi hỏi ngành Giáo dục phải đổi mới toàn diện về mục tiêu , nội dung , phương pháp và các hình thức tổ chức thực hiện Đặc biệt để nâng cao chất lượng giáo dục , đào tạo thì đổi mới phương pháp dạy học đang là vấn đề đặt ra hàng đầu đối với hoạt động dạy và học trong giai đoạn hiện nay, được thể hiện rõ trong Nghị Quyết Đại hội Đảng X

Một trong những vấn đề đổi mới PPDH ở cao đẳng, đại học là nâng cao tính tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên Đây là một quá trình được thể hiện trong từng bài giảng, từng học phần, từng bộ môn và cả trong cả khoá học của sinh viên

Ở trường Cao đẳng Công nghiệp Cẩm Phả, học phần Hoá học đại cương gồm các nội dung: cấu tạo chất (chương 1, chương 2, chương 3) và cơ sở lí thuyết các quá trình hóa học (chương 4, chương 5, chương 6) với thời lượng 30 tiết đòi hỏi sinh viên phải nỗ lực tự học rất nhiều Tuy nhiên, việc tự học của sinh viên thường gặp nhiều khó khăn vì không có tài liệu hướng dẫn

Vậy làm thế nào nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu học phần Hoá học đại cương cho sinh viên trường Cao đẳng Công nghiệp Cẩm Phả?

Để tăng cường khả năng nâng cao chất lượng học tập học phần này và tăng cường khả năng tự học, tự nghiên cứu của sinh viên, chúng tôi đã lựa chọn và tiến hành nghiên

cứu đề tài "Thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn học phần Hóa học đại cương theo

môđun tại trường Cao đẳng Công nghiệp Cẩm Phả ”

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Đi theo hướng này đã có một số công trình nghiên cứu là các luận văn thạc sĩ , các khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu theo hướng vận dụng tiếp cận môđun trong việc xây dựng tài liệu tự học có hướng dẫn cho sinh viên các khối trường sư phạm, các khối trường không chuyên sư phạm, HS các trường phổ thông Cụ thể là:

Hoàng Thị Bắc Nâng cao chất lượng thực hành thí nghiệm phương pháp dạy

học hoá học ở trường ĐHSP bằng phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun

Luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, 2002;

Hoàng Kiều Trang Tăng cường năng lực tự học học phần hoá vô cơ I

(chuyên môn I) cho sinh viên trường cao đẳng sư phạm bằng phương pháp tự học có

hướng dẫn theo môđun Luận văn Thạc sĩ Khoa học giáo dục, 2004

Trần Thị Thanh Hà Thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn theo môđun nhằm

tăng cường năng lực tự học cho học sinh giỏi hóa học lớp 12 trung học phổ thông

Luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, 2010;

Nguyễn Hương Thảo Thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn theo môđun tăng

cường năng lực tự học, tự nghiên cứu cho học viên ở trường Sĩ quan Lục quân 1 môn

học hoá đại cương phần nhiệt động hóa học và dung dịch Luận văn Thạc sĩ Khoa

học Giáo dục, 2011

Trần Thị Minh Huệ Thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn theo môđun nhằm

tăng cường năng lực tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên ở trường Cao đẳng Nông Lâm Luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, 2010

Tuy nhiên, đây là những tài liệu nội bộ của từng trường, không được công bố Ngoài ra, mỗi trường lại có những đặc điểm khác nhau về mặt lịch sử, chương trình đào tạo, trình độ người học Vì vậy tôi đã chọn đề tài này áp dụng cho khối trường không chuyên sư phạm: Cao đẳng Công nghiệp Cẩm Phả

3 Mục đích nghiên cứu

Góp phần tăng cường năng lực tự học học phần Hoá học đại cương nói riêng và năng lực tự học bộ môn hoá học nói chung ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Cẩm Phả

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

* Áp dụng phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun đối với lĩnh vực hoá

học đại cương

* Thiết kế nội dung và PPDH theo môđun học phần Hoá học đại cương ở

trường Cao đẳng Công nghiệp Cẩm Phả

* Hướng dẫn sinh viên tự học theo tài liệu đã được xây dựng

* Thực nghiệm sư phạm

- Tổ chức thực nghiệm sư phạm

- Xử lý thống kê các số liệu và rút ra kết luận

5 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Mối quan hệ giữa phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun với chất lượng giảng dạy học phần Hoá học đại cương ở trường Cao đẳng Công nghiệp Cẩm Phả

5.2 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy và học học phần Hoá hoc đại cương ở trường Cao đẳng Công nghiệp Cẩm Phả

6 Phạm vi nghiên cứu

Quá trình dạy học hoá học ở trường Cao đẳng Công nghiệp Cẩm Phả –Học phần Hoá học đại cương

7 Giả thuyết khoa học

Nếu thiết kế được bộ tài liệu và tổ chức được phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun cho sinh viên trường Cao đẳng Công nghiệp Cẩm Phả học tập qua học phần Hoá học đại cương thì sẽ nâng cao được chất lượng dạy học và tăng cường năng lực tự học, tự nghiên cứu của sinh viên, đồng thời cung cấp kiến thức cho hoạt động nghề nghiệp của sinh viên sau này

8 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: áp dụng lý luận dạy học vào việc thiết kế tài liệu theo môđun cho sự tự học của sinh viên

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: đánh giá khả năng tự học của sinh viên trước và sau khi áp dụng phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun trên cùng một đối tượng SV

- Phương pháp xử lý thống kê toán học kết quả thực nghiệm, đưa ra những kết quả phân tích định tính, định lượng từ đó rút ra kết luận cho đề tài

9 Những đóng góp của đề tài

Với mong muốn đổi mới PPDH nhằm phát huy tính tích cực, chủ động cho sinh viên trường Cao đẳng Công nghiệp Cẩm Phả trong quá trình học tập học phần Hóa học đại cương, luận văn đã thể hiện được một số điểm sau:

- Luận văn đã vận dụng tiếp cận môđun trong việc biên soạn tài liệu dạy và học

3 chương (Chương 1: Cấu tạo nguyên tử, Chương 2: HTTH các nguyên tố hoá học và Chương 3: Liên kết hoá học) của học phần Hóa học đại cương cho sinh viên trường Cao đẳng Công nghiệp Cẩm Phả, góp phần tăng cường năng lực tự học tự nghiên cứu của sinh viên

- Thiết kế môđun phụ đạo bổ trợ cho môđun chính

- Biên soạn các câu hỏi kiểm tra

- Tổ chức cho SV tham gia vào quá trình tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của phương pháp tự học có hướng

dẫn theo môđun

Chương 2: Tổ chức biên soạn tài liệu và dạy học học phần Hoá đại cương

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHƯƠNG PHÁP TỰ HỌC

CÓ HƯỚNG DẪN THEO MÔĐUN 1.1 Đổi mới nền giáo dục đại học

1.1.1 Xu hướng đổi mới nền giáo dục đại học ở nước ta

Theo chiến lược phát triển giáo dục "Tự học, tự đào tạo là một con đường phát triển suốt đời của mỗi con người trong điều kiện kinh tế, x ã hội nước ta hiện nay và

cả mai sau”; đó cũng là giáo dục được nâng cao khi tạo ra được năng lực sáng tạo của người học, khi biến được quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục Ngày nay, giáo dục đại học đang có bước phát triển vượt bậc cả về chất lượng và số lượng Để đảm bảo chất lượng đào tạo, giáo dục đại học đang đổi mới theo xu hướng:

- Hiện đại hoá nội dung, chương trình và phương pháp giảng dạy để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo, chú trọng nâng cao năng lực thực hành cho sinh viên

để họ thích ứng nhanh chóng với thị trường lao động

- Hệ thống đại học với hai chức năng đào tạo quan trọng như nhau là đào tạo ban đầu và đào tạo thường xuyên nhằm đảm bảo cho người lao động sau khi có học vấn đại học ban đầu luôn có nhu cầu và điều kiện cập nhật được với sự tiến bộ của khoa học và công nghệ, từ đó đứng vững và phát triển được trong nền sản xuất hiện đại

- Thực hiện cuộc cách mạng về PPDH, chuyển hoá những thành tựu mới nhất của khoa học và công nghệ vào thực tiễn dạy học Trong đó có sử dụng công nghệ môđun hoá nội dung dạy học, sử dụng những phương tiện kỹ thuật dạy học và tài liệu

giáo khoa biên soạn theo môđun, chuyển sang hệ thống dạy học mới, hệ dạy học " tự

học - cá thể hoá - có hướng dẫn”

Như vậy khi thực hiện đổi mới đào tạo đại học chúng ta chuyển sang đào tạo với những nội dung, phương pháp, phương tiện mà nền kinh tế thị trường đòi hỏi Trong điều kiện nền kinh tế nước ta còn kém phát triển, nguồn lực đầu tư cho giáo dục nói chung, cho giáo dục đại học nói riêng còn rất hạn hẹp muốn đáp ứng được yêu cầu của đất nước trong giai đoạn trước mắt và những năm tiếp theo cần có những chủ trương đúng đắn ở cấp quản lý vĩ mô, đồng thời phải tổ chức và thực hiện các nhiệm vụ và biện pháp tương ứng ở các trường một cách sâu sắc và cụ thể

1.1.2 Một số chủ trương đổi mới PPDH đại học

* Đổi mới PPDH thực chất là một quá trình nâng cao hiệu quả của công việc dạy học, làm cho công tác này gắn bó, phục vụ tốt hơn và ngày càng cao hơn cho việc hình thành và phát triển các phẩm chất nhân cách của con người Việt Nam hiện đại và tương lai

Từ năm 1988 đến nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đề ra và tổ chức thực hiện một loạt chủ trương về đổi mới PPDH đại học

Tập trung xây dựng hệ thống sách giáo khoa cho các trường đại học nhằm hiện đại hoá nội dung và phương pháp đào tạo Làm sao cho sách giáo khoa là "người thầy" giúp đỡ SV tự học, tự nghiên cứu để chiếm lĩnh nội dung dạy học

Cải tiến PPDH, dùng các phương pháp sư phạm tích cực để tăng tính tích cực, chủ động của SV Đây là nét nhân cách rất cần thiết của SV khi đang học tập ở trường đại học cũng như khi họ bước vào đời sống sản xuất

* Các chủ trương trên đây đã được nhiều trường đại học hưởng ứng và thực hiện Nhiều trường đã xây dựng lại chương trình đào tạo theo hướng môđun hoá kiến thức và đã viết được một số tài liệu giáo khoa mới phục vụ đào tạo Nhưng đó mới chỉ là những chuyển biến bước đầu, thực hiện đổi mới PPDH ở đại học trong những năm gần đây cho thấy: nếu thiết kế được những mô hình tốt về phương pháp

và tổ chức huấn luyện chu đáo cho đội ngũ giảng viên, đảm bảo những điều kiện vật chất cần thiết thì những PPDH mới theo tiếp cận hướng vào người học (Leamer Centered Approach) sẽ sớm trở thành phổ biến

Hoà nhập với hệ thống đại học, cao đẳng cả nước Trường CĐCNCP cũng đang tiến hành những cải cách về nội dung và phương pháp đào tạo SV Phương hướng đổi mới là: Khuyến khích và tạo điều kiện phát triển tư duy độc lập, sáng tạo của người học

Luận văn với nội dung ứng dụng tiếp cận môđun để thiết kế lại nội dung dạy học học phần HĐC và tổ chức dạy học học phần này theo phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun cho SV trường CĐCN Cẩm Phả là góp phần thực hiện các chủ trương và biện pháp đổi mới PPDH đã nêu trên đây ở một lĩnh vực cụ thể

1.2 Cơ sở lý luận của quá trình tự học

1.2.1 Các hệ thống dạy học

Ngày nay với sự phát triển của khoa học và công nghệ, sự tăng trưởng mạnh

mẽ về kinh tế, sự biến đổi nhanh chóng của nền kinh tế thị trường, sự giao lưu quốc tế rộng rãi đòi hỏi phải thiết kế được một hệ dạy học mềm dẻo, linh hoạt cho phép người học dễ thích nghi với cơ chế thị trường và có tính hiệu quả cao

Bản chất của hệ dạy học này là "tự học - cá thể hoá - có hướng dẫn" Vai trò

hướng dẫn chính ở đây là do tài liệu giáo khoa biên soạn theo môđun, các loại tài liệu tham khảo khác và các phương tiện kỹ thuật dạy học đảm nhiệm Việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập được tiến hành cuối mỗi học phần Mỗi SV sẽ học theo tốc độ và nhịp độ riêng của cá nhân mình GV là người tổ chức chính quá trình học tập của SV thông qua hoạt động thiết kế nội dung học tập, biên soạn tài liệu, kiểm tra đánh giá khi cần thiết

Hệ dạy học cá thể hoá này tương ứng với nền giáo dục có qui mô lớn và có trình

độ phát triển rất cao, với hệ thống ngành, chuyên ngành đào tạo phong phú, đa dạng và