Luận cứ khoa học của phát triển đào tạo sư phạm nghệ thuật đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở nước ta

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ BÍCH LỢI LUẬN CỨ KHOA HỌC CỦA PHÁT TRIỂN ĐÀO TẠO SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC Ở NƯỚC TA LUẬN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ BÍCH LỢI

LUẬN CỨ KHOA HỌC CỦA PHÁT TRIỂN ĐÀO TẠO SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC Ở NƯỚC TA

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ BÍCH LỢI

LUẬN CỨ KHOA HỌC CỦA PHÁT TRIỂN ĐÀO TẠO SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC Ở NƯỚC TA

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các tư liệu được thống kê trong quá trình khảo sát là trung thực Nếu có điều gì sai với lời cam đoan, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Hà Nội, ngày 22 tháng 6 năm 2015

Tác giả luận án

Nguyễn Thị Bích Lợi

LỜI CẢM ƠN

Để có được kết quả nghiên cứu này, trước hết, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và lời biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Đặng Bá Lãm và PGS TS.Trần Khánh Đức, người Thầy, người hướng dẫn khoa học đã thường xuyên chỉ bảo, tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình công tác, học tập và thực hiện Luận án

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu cùng toàn thể cán bộ, giảng viên, viên chức Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, đã luôn động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi nhất để tôi hoàn thành chương trình đào tạo tiến sĩ và hoàn thành Luận án

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các Thầy, Cô, đồng nghiệp, các bạn bè đã cộng tác và giúp đỡ về mọi mặt để tôi thực hiện quá trình nghiên cứu của Luận án

Cảm ơn sự động viên, khích lệ và hỗ trợ của gia đình, người thân Đặc biệt là chồng và các con tôi, những người đã luôn cổ vũ, giúp đỡ tôi kiên trì thực hiện khát vọng nghiên cứu tri thức và chia sẻ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập, công tác và nghiên cứu khoa học

Tôi mong muốn học hỏi nhiều hơn nữa và hy vọng sẽ tiếp tục nhận được sự quan tâm, sự hợp tác giúp đỡ, ủng hộ của các đồng chí lãnh đạo ngành Giáo dục và Văn hóa, của các thầy cô giáo, đồng nghiệp để Luận án được triển khai thực hiện, ứng dụng hiệu quả trong thực tế quản lý ở nước ta

Hà Nội, ngày 22 tháng 6 năm 2015

Tác giả luận án

Nguyễn Thị Bích Lợi

CÁC TỪ VIẾT TẮT DÙNG TRONG LUẬN ÁN Viết tắt

Trung học cơ sở Trung học phổ thông Trung ương

Xã hội chủ nghĩa

MỤC LỤC

Trang

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Các từ viết tắt dùng trong luận án iii

Mục lục iv

Danh mục các bảng

Danh mục các biểu đồ

x xi MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐÀO TẠO SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT 7

1.1 Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến phát triển đào tạo sư phạm nghệ thuật 7

1.2 Một số thuật ngữ, khái niệm dùng trong đề tài 11

1.3 Ý nghĩa và nhu cầu phát triển đào tạo sư phạm nghệ thuật 17

1.3.1 Ý nghĩa của đào tạo sư phạm/GV nghệ thuật và phát triển đào tạo GV nghệ thuật 17

1.3.2 Nhu cầu đào tạo GV nghệ thuật 18

1.4 Đặc điểm và những nhân tố tác động đến phát triển đào tạo GV nghệ thuật 24

1.4.1 Đặc điểm của đào tạo GV nghệ thuật 24

1.4.2 Những nhân tố tác động đến phát triển đào tạo GV nghệ thuật 32

1.5 Các thành tố phát triển đào tạo GV nghệ thuật 38

1.5.1 Xác định chiến lược đào tạo 38

1.5.2 Quy hoạch mạng lưới các cơ sở đào tạo GV nghệ thuật 40

1.5.3 Xác định mục tiêu phát triển đào tạo GV nghệ thuật 41

1.5.4 Tổ chức quá trình đào tạo GV nghệ thuật 42

1.6 Kinh nghiệm một số nước về đào tạo GV nghệ thuật 48

1.6.1 Kinh nghiệm của Trung Quốc 49

1.6.2 Kinh nghiệm của Nga 50

1.6.3 Kinh nghiệm của Nhật Bản 51

1.6.4 Kinh nghiệm của Hàn Quốc 52

1.6.5 Kinh nghiệm của Hoa Kỳ 54

1.6.6 Kinh nghiệm của Triều Tiên 56

Kết luận chương 1 59

Chương 2: HIỆN TRẠNG ĐÀO TẠO SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT Ở VIỆT NAM 61

2.1 Nhu cầu và chiến lược phát triển đào tạo sư phạm nghệ thuật của nước ta 61

2.1.1 Nhu cầu của đất nước 61

2.1.2 Nhu cầu của các trường sư phạm nghệ thuật 66

2.1.3 Chiến lược phát triển đào tạo GV nghệ thuật 87

2.2 Mạng lưới trường sư phạm nghệ thuật và công tác quản lý đào tạo trong mạng lưới 89

2.2.1 Các trường đại học và cao đẳng đào tạo GV nghệ thuật 90

2.2.2 Các khoa đào tạo GV nghệ thuật, đào tạo liên thông, liên kết 93

2.2.3 Quản lý đối với các trường sư phạm nghệ thuật 96

2.3 Hiện trạng đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, trang thiết bị, tài chính của ngành đào tạo sư phạm nghệ thuật 102

2.3.1 Đội ngũ giảng viên sư phạm nghệ thuật 102

2.3.2 Cơ sở vật chất, trang thiết bị 104

2.3.3 Tài chính cho đào tạo GV nghệ thuật 105

2.4 Hiện trạng mục tiêu và chương trình ĐT của các trường sư phạm nghê ̣ thuâ ̣t 105

2.4.1 Việc dạy các bộ môn nghệ thuật trong trường phổ thông 106

2.4.2 Hiện trạng thực hiê ̣n mục tiêu ĐT ở các trường sư pha ̣m nghê ̣ thuâ ̣t 107

2.5 Hiện trạng quá trình ĐT ở các trường sư phạm nghệ thuâ ̣t 110

2.5.1 Những chính sách, văn bản liên quan đến quá trình đào tạo 110

2.5.2 Hiện trạng tổ chức quá trình đào tạo ngành sư phạm nghệ thuật 112

2.6 Đánh giá chung 115

2.6.1 Ưu điểm 115

2.6.2 Bất cập 118

Kết luận chương 2 121

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐÀO TẠO SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC Ở NƯỚC TA 142 123 3.1 Định hướng phát triển đội ngũ nhà giáo, GV nghệ thuật theo tinh thần đổi mới giáo dục 123

3.2 Nguyên tắc đề xuất các giải pháp phát triển đào tạo GV nghệ thuật 125

3.2.1 Nguyên tắc phát triển 126

3.2.2 Nguyên tắc khách quan 126

3.2.3 Nguyên tắc toàn diện 126

3.2.4 Nguyên tắc thực tiễn 126

3.2.5 Nguyên tắc kế thừa 127

3.2.6 Nguyên tắc thiết thực và phù hợp 127

3.3 Các giải pháp cụ thể 127

3.3.1 Đổi mới tư duy và nâng cao nhận thức của toàn ngành sư phạm nghệ thuật 127

3.3.2 Xây dựng định hướng chiến lược để phát triển ngành sư phạm nghệ thuật 130

3.3.3 Hoàn thiện mạng lưới và phối hợp quản lý trong mạng lưới các trường sư phạm nghệ thuật 133

3.3.4 Phát triển đội ngũ nhà giáo ngành sư phạm nghệ thuật 135

3.3.5 Thực hiện xã hội hóa và bổ sung nguồn tài chính cho đào tạo sư phạm nghệ thuật 137

3.3.6 Tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học cho ngành

đào tạo sư phạm nghệ thuật 139

3.3.7 Cải tiến công tác thực tập sư phạm, bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp cho giáo sinh 141

3.3.8 Đẩy mạnh giao lưu và hợp tác quốc tế để phát triển đào tạo sư phạm nghệ thuật 143

3.4 Thăm dò về tính cấp thiết, tính khả thi của các giải pháp 145

3.4.1 Tiến hành lập phiếu thăm dò các giải pháp 145

3.4.2 Kết quả thăm dò các giải pháp phát triển đào tạo GV nghệ thuật 145

3.5 Thực nghiệm giải pháp 155

3.5.1 Xác định vấn đề cần thực nghiệm 155

3.5.2 Xây dựng giả thuyết khoa học 156

3.5.3 Tổ chức thực nghiệm 156

3.5.4 Tổng kết, đánh giá kết quả thực nghiệm 157

Kết luận chương 3 163

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 165

CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA NGHIÊN CỨU SINH 172

DANH MU ̣C TÀI LIỆU THAM KHẢO 173

PHỤ LỤC 183

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1: Tình hình số lượng GV nghệ thuật năm 2000-2001 68

Bảng 2.2: Tình hình số lượng GV nghệ thuật năm 2011-2012 69

Bảng 2.3: Kết quả thăm dò về số lượng GV nghệ thuật 72

Bảng 2.4: Kết quả thăm dò về chất lượng GV nghệ thuật 75

Bảng 2.5: Thăm dò về nguyên nhân GV nghệ thuật thiếu và yếu 78

Bảng 2.6: So sánh trình độ nghệ thuật của HS nước ta với khu vực, thế giới 81

Bảng 2.7: Các trường ĐH, Cao đẳng có đào tạo GV nghệ thuật 91

Bảng 2.8: Sự phát triển về số lượng SV hằng năm của Trường ĐH Sư phạm Nghệ thuật TW giai đoạn 2011- 2014 95

Bảng 2.9: Sự phát triển đội ngũ giảng viên sư phạm nghệ thuật 104

Bảng 3.1: Kết quả thăm dò tính cấp thiết của các giải pháp 147

Bảng 3.2: Kết quả thăm dò tính khả thi của các giải pháp 149

Bảng 3.3: Kết quả thăm dò sự tán thành đối với các giải pháp 151

Bảng 3.4: Danh mục các câu hỏi, kết quả sau thực nghiệm 158

Bảng 3.5: Sự khác nhau giữa hai mô hình thực tập sư phạm 160

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt

1 Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc (1999), Khoa

học Tổ chức và quản lý, NXB Thống kê, Hà Nội

2 Đặng Quốc Bảo (2004), Giáo dục Việt Nam hướng tới tương lai, NXB

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

3 Đặng Quốc Bảo, Vũ Quốc Chung (chủ biên) (2013), Một số vấn đề lý

luận và thực tiễn về lãnh đạo và quản lý giáo dục, NXB Văn hóa thông

tin, Hà Nội

4 Đặng Quốc Bảo, Bùi Việt Phú (2013), Một số góc nhìn về phát triển và

quản lý giáo dục, NXB Giáo dục Việt Nam; Đà Nẵng/Thừa Thiên - Huế

nhận thức thế giới đương đại, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

Nam giai đoạn 2006-2020, Hà Nội

hành quy định về chế độ làm việc đối với giáo viên phổ thông

8 Bộ Ngoại giao (1995), Hội nhập quốc tế và giữ vững bản sắc, NXB

Chính trị quốc gia, Hà Nội

9 Nguyễn Hữu Châu (2007), Giáo dục Việt Nam những năm đầu thế kỷ

XXI, NXB Giáo dục, Hà Nội

10 Nguyễn Hữu Châu (chủ biên) (2008), Chiến lược giáo dục - Những vấn

đề lý luận và thực tiễn, NXB Giáo dục, Hà Nội

11 Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc (1996/2004) Cơ sở khoa học

quản lý, Giáo trình Đại học Quốc gia, Hà Nội

12 Nguyễn Đức Chính (Chủ biên), Vũ Lan Hương (2015), Phát triển

chương trình giáo dục, NXB Giáo dục Việt Nam, Tp Hồ Chí Minh

13 Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Luật Giáo dục (2005, sửa chữa bổ

sung năm 2009)

14 Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2012), Luật Giáo dục đại học

15 Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2001), Quyết

định số 47/2001 QĐ-TTg về phê duyệt quy hoạch mạng lưới các trường đại học, cao đẳng giai đoạn 2001-2010

16 Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Quyết

định số 09/2005/QĐ TTg, ngày 11 tháng 01 năm 2005, phê duyệt đề án

“Xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục” thực hiện Chỉ thị 40-CT/TU của Ban Bí thư

17 Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Nghị

quyết (số 14) về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006-2020, Hà Nội

18 Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2007), Quyết

định số 121/2007/QĐ-TTg về phê duyệt quy hoạch mạng lưới các trường đại học và cao đẳng giai đoạn 2006-2020

19 Vũ Đình Chuẩn (2009), Phát triển đội ngũ giáo viên tin học trường

THPT theo hướng chuẩn hóa và xã hội hóa Luận án Tiến sĩ

20 Cục nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục (1998), Nâng cao chất lượng

đội ngũ giáo viên Mỹ thuật - Âm nhạc trong nhà trường phổ thông, Hà

Nội

21 Nguyễn Văn Dân (2009), Con người và văn hoá Việt Nam trong thời kỳ

đổi mới và hội nhập, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

22 Vũ Cao Đàm (2005), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB

Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội

23 Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ

hai Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII, NXB Chính trị Quốc gia, Hà

Nội

24 Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Văn kiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ

tư Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII, NXB Chính trị Quốc gia, Hà

Nội

25 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ IX, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

26 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Văn kiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ

6 Ban Chấp hành Trung ương khóa IX, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

27 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ X, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

28 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ XI, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

29 Đảng Cộng sản Việt Nam (2013) Nghị quyết số 29-NQ/TW, về Đổi mới

căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế

30 Đảng Cộng sản Việt Nam (2014) Nghị quyết số 33-NQ/TW, về xây dựng

và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước< ngày 9/6/2014, Hội nghị TW 9 khóa XI>, NXB

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

31 Trần Khánh Đức (2004), Quản lý và kiểm định chất lượng đào tạo nhân

lực theo ISO &TQM, NXB Giáo dục, Hà Nội

32 Trần Khánh Đức (2010), Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong

thế kỷ XXI, NXB Giáo dục Việt Nam, Đà Nẵng

33 Trần Khánh Đức (2011), Giáo trình Sự phát triển các quan điểm giáo

dục, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

34 Trần Khánh Đức - Nguyễn Mạnh Hùng (2012), Giáo dục đại học và

Quản trị đại học, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

35 Nguyễn Minh Đường (1996), Tổ chức quản lý giáo dục đào tạo Khoa

học giáo dục, Hà Nội

36 Nguyễn Minh Đường, Phan Văn Kha (2006), Đào tạo nhân lực đáp ứng

yêu cầu CNH, HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

37 Phạm Minh Giản (2011), Quản lý phát triển đội ngũ giáo viên THPT

Đồng bằng Sông Cửu Long theo hướng chuẩn hóa Luận án Tiến sĩ

38 Trần Ngọc Giao (2006), Một số yếu tố về quản lý nâng cao chất lượng

giáo dục phổ thông Kỷ yếu hội thảo “ Các giải pháp cơ bản đổi mới quản lý trường phổ thông” Trường Cán bộ quản lý giáo dục-đào tạo

39 Võ Nguyên Giáp (1986), Mấy vấn đề khoa học, giáo dục, NXB Sự thật,

Hà Nội tr.516

40 Phạm Minh Hạc, Trần Kiều, Đặng Bá Lãm, Nghiêm Đình Vỳ (2002),

Giáo dục thế giới đi vào thế kỷ XXI, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

41 Vũ Ngọc Hải, Trần Khánh Đức (2003), Hệ thống giáo dục hiện đại trong

những năm đầu thế kỷ XXI (Việt Nam và thế giới), NXB Giáo dục, Hà

Nội

42 Vũ Ngọc Hải (2004), Hệ thống giáo dục quốc dân tiến tới xây dựng một

xã hội học tập suốt đời ở nước ta Hội thảo “Đổi mới giáo dục đại học

Việt Nam - Hội nhập và thách thức”, Hà Nội

43 Vũ Ngọc Hải - Đặng Bá Lãm - Trần Khánh Đức (2007), Giáo dục Việt

Nam - Đổi mới và phát triển hiện đại hóa, NXB Giáo dục, Hà Nội

44 Bùi Minh Hiển (chủ biên), Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo (2006), Quản

lý giáo dục, NXB Đại học Sư phạm

45 Trần Bá Hoành (2006), Vấn đề giáo viên - Những nghiên cứu lý luận và

thực tiễn, NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội

46 Hội đồng Lý luận Trung ương (2004), Lẽ phải của chúng ta, NXB Chính

trị Quốc gia, Hà Nội

47 Nguyễn Sinh Huy - Nguyễn Văn Lê (1997), Giáo dục học đại cương,

NXB Giáo dục, Hà Nội

48 Phạm Bích Huyền (2012), “Giáo dục văn hóa và nghệ thuật ở Hàn

Quốc” Tạp chí Nghiên cứu Văn hóa,(1, 6), Đại học Văn hóa Hà Nội

49 Phan Văn Kha (1998), Công tác quản lý giáo dục trong các trường đại

học và chuyên nghiệp trên các quan điểm tiếp cận hiện đại, Viện Nghiên

cứu Phát triển Giáo dục, Hà Nội

50 Phan Văn Kha (2006), Phát triển giáo dục trong nền kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa, Tạp chí Khoa học Giáo dục (14), tháng 11