Nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --- NGUYỄN QUỲNH GIANG NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG THANH TOÁN BẰNG PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG TH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN QUỲNH GIANG

NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG THANH TOÁN

BẰNG PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI

NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Hà Nội, 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN QUỲNH GIANG

NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG THANH TOÁN

BẰNG PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI

NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM

Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng

Mã số: 60 34 20

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN THỊ THANH HƯƠNG

Hà Nội, 2015

CAM KẾT

Tôi xin cam kết luận văn này là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi

Đề tài tôi lựa chọn chưa được thực hiện, nghiên cứu bởi bất cứ tác giả nào trước đây Toàn bộ thông tin, dữ liệu và nội dung trình bày trong luận văn là trung thực và

có nguồn gốc rõ ràng

Bằng cam kết này, tôi xin chịu trách nhiệm với vi phạm của mình nếu có

Tác giả

Nguyễn Quỳnh Giang

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn TS Nguyễn Thị Thanh Hương đã tận hình hướng dẫn trong quá trình chuẩn bị đề cương, góp ý và chỉnh sửa chi tiết về bố cục và nội dung, giúp tôi hoàn thiện luận văn này

Xin cảm ơn các Thầy, Cô giảng viên đã tham gia đào tạo kiến thức, định hướng chương trình học tại lớp cao học QH – 2010 – E.CH/ TCNH1, cảm ơn các bạn học viên trong lớp đã giúp đỡ tôi trong quá trình học, cảm ơn phòng Đào tạo, Trường Đại học Kinh tế, ĐHQG Hà Nội đã tạo điều kiện giúp tôi kéo dài thời gian học tậpvà kịp tiến độ bảo vệ luận văn

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các Anh/Chị làm việc lại Sở giao dịch, Khối quản lý rủi ro, Phòng Chế độ tín dụng Đầu tư Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam đã cung cấp và giúp tôi thu thập số liệu phục vụ cho việc nghiên cứu luận văn, cảm ơn các Lãnh đạo và các bạn đồng nghiệp trong Bộ môn nghiệp vụ ngân hàng, Trường ĐT&PTNNL đã tạo điều kiện cho tôi về thời gian và tinh thần để tham gia học tập, nghiên cứu

Cuối cùng xin gửi lời cám ơn tới Gia đình và các bạn thân luôn ở bên động viên, hỗ trợ, tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành chương trình đào tạo Thạc sĩ

TÓM TẮT

Luận văn với đề tài: “Nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam” bao gồm 04 chương với những nội dung chính sau:

Chương 1 của luận văn trình bày các vấn đề chung về cơ sở lý luận và tổng quan tình hình nghiên cứu, trong đó đã xây dựng khung lý thuyết về quản trị rủi ro đối với phương thức thanh toán TDCT Bên cạnh đó, luận văn đã khái quát quá trình nghiên cứu của các tác giả đi trước và tính kế thừa từ các luận văn này

Chương 2 của luận văn trình bày các phương pháp nghiên cứu, thu thập, xử lý

dữ liệu để giải quyết vấn đề đã đặt ra

Chương 3 của luận văn trình bày thực trạng hoạt động của Vietinbank trong thời gian vừa qua, phân tích đánh giá các kết quả trong quản trị rủi ro đối với phương thức thanh toán TDCT đồng thời phát hiện các hạn chế và nguyên nhân để làm căn cứ đưa ra giải pháp ở chương tiếp theo của đề tài

Chương 4 của luận văn đưa ra giải pháp nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả trong quản trị rủi ro đối với phương thức thanh toán TDCT tại Vietinbank ở giai đoạn tiếp theo Các giải pháp đưa ra bám sát với định hướng Quản trị rủi ro nói chung tại Vietinbank đồng thời góp phần đem lại hiệu quả, tăng thị phần của Vietinbank trong cung cấp dịch vụ thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại nói riêng

MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 37 DANH MỤC BẢNG 38 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Error! Bookmark not defined DANH MỤC SƠ ĐỒ Error! Bookmark not defined LỜI MỞ ĐẦU ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO ĐỐI VỚI PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG

TỪ ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED 1.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu Error! Bookmark not defined

1.1.1 Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài Error! Bookmark not defined 1.1.2 Nghiên cứu của các tác giả trong nước Error! Bookmark not defined

1.1.2.1 Nhóm các công trình nghiên cứu về rủi ro trong thanh toán bằng phương

thức tín dụng chứng từ tại các NHTM cụ thể Error! Bookmark not defined

1.1.2.2 Nhóm các công trình nghiên cứu về rủi ro trong thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Vietinbank 8

1.1.3 Những kết quả có thể kế thừa Error! Bookmark not defined

1.2 Giới thiệu phương thức thanh toán tín dụng chứng từ 9

1.2.1 Tài trợ thương mại và thanh toán quốc tế 9 1.2.1.1 Khái niệm tài trợ thương mại 9 1.2.1.2 Khái niệm thanh toán quốc tế và các phương thức thanh toán quốc tế

Error! Bookmark not defined 1.2.1.3 Vai trò của tài trợ thương mại và thanh toán quốc tế Error! Bookmark

not defined

1.2.2 Phương thức thanh toán tín dụng chứng từ Error! Bookmark not defined 1.2.2.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined

1.2.2.2 Phân loại 12

1.2.2.3 Các bên tham gia Error! Bookmark not defined

1.2.2.4 Quy trình nghiệp vụ 15 1.2.2.5 Trách nhiệm của các ngân hàng tham gia 17

1.2.2.6 Đặc trưng của phương thức thanh toán tín dụng chứng từ Error!

Bookmark not defined

1.3 Rủi ro đối với phương thức thanh toán tín dụng chứng từ của NHTM Error!

Bookmark not defined

1.3.1 Các loại rủi ro trong thanh toán bằng tín dụng chứng từ và các nhân tố tác

động gây ra rủi ro Error! Bookmark not defined

1.3.2 Rủi ro trong thanh toán bằng tín dụng chứng từ đối với các ngân hàng tham gia

22

1.3.3 Các chỉ tiêu đánh giá mức độ rủi ro trong phương thức thanh toán tín dụng chứng từ 24

1.3.4 Bài học kinh nghiệm về quản trị rủi ro trong phương thức thanh toán tín dụng chứng từ 25

1.3.4.1 Kinh nghiệm của một số NHTM trên thế giới 25

1.3.4.2 Bài học rút ra cho các NHTM của Việt Nam 28

CHƯƠNG II PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU 30

2.1 Phương pháp nghiên cứu 30

2.2 Địa điểm và thời gian thực hiện nghiên cứu 30

2.3 Phương pháp thu thập số liệu 31

2.4 Phương pháp xử lý số liệu 31

2.5 Phương pháp phân tích, đánh giá 32

2.6 Đánh giá phương pháp nghiên cứu 32

CHƯƠNG III THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ RỦI RO ĐỐI VỚI PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI VIETINBANK 34

3.1 Giới thiệu chung về Vietinbank 34

3.1.1 Sơ lược quá trình hình thành và phát triển của Vietinbank 34

3.1.2 Các mô hình tổ chức kinh doanh, quản trị rủi ro và xử lý nghiệp vụ đang áp dụng tại Vietinbank 37

3.2 Thực trạng rủi ro theo phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Vietinbank 39

3.2.1 Tình hình hoạt động tài trợ thương mại và thanh toán quốc tế tại Vietinbank 39 3.2.1.1 Kết quả hoạt động tài trợ thương mại và thanh toán quốc tế 39

3.2.1.2 Các hoạt động về thanh toán tín dụng chứng từ 45

3.2.2 Giới thiệu quy trình xử lý nghiệp vụ thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Vietinbank 47

3.2.3 Nhận diện rủi ro trong thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ tại

Vietinbank 51

3.2.3.1 Rủi ro khi Vietinbank là ngân hàng phát hành 52

3.2.3.2 Rủi ro khi Vietinbank là ngân hàng thông báo 57

3.2.3.3 Rủi ro khi Vietinbank là ngân hàng xác nhận, chiết khấu 58

3.3 Đánh giá công tác quản trị rủi ro trong thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Vietinbank 60

3.3.1 Tác động của việc áp dụng các mô hình hiện tại tới công tác quản trị rủi ro trong thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ Error! Bookmark not defined 3.3.2 Đánh giá các chỉ tiêu về mức độ rủi ro trong phương thức thanh toán tín dụng chứng từ Error! Bookmark not defined 3.3.2.1 Số lượng, trị giá LC phải trả thay khách hàng (cho vay bắt buộc) 63

3.3.2.2 Số lượng, trị giá LC bị từ chối thanh toán Error! Bookmark not defined 3.3.2.3 Số lượng, trị giá LC phải chịu rủi ro do lỗi của ngân hàng 65

3.3.2.4 Các thiệt hại về tài chính liên quan tới quan hệ ngân hàng đối tác Error!

Bookmark not defined

3.3.3 Kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân gây ra hạn chế của công tác quản trị

rủi ro trong thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Vietinbank Error!

Bookmark not defined

CHƯƠNG IV CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢQUẢN TRỊ RỦIRO TRONG THANH TOÁN BẰNGTÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI VIETINBANK .ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED 4.1 Chiến lược và định hướng công tác quản trị rủi ro trong hoạt động tài trợ thương mại và thanh toán quốc tế Error! Bookmark not defined

4.1.1 Bối cảnh trong nước và quốc tế tác động tới hoạt động tài trợ thương mại và

thanh toán quốc tế Error! Bookmark not defined

4.1.2 Định hướng phát triển hoạt động tài trợ thương mại và thanh toán quốc tế tại

Vietinbank giai đoạn 2015 - 2020 Error! Bookmark not defined

4.1.3 Chiến lược và định hướng công tác quản trị rủi ro trong hoạt động TTTM &

TTQT tại Vietinbank Error! Bookmark not defined

4.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong thanh toán bằng tín dụng chứng từ tại Vietinbank Error! Bookmark not defined

4.2.1 Nhóm giải pháp phòng ngừa rủi ro Error! Bookmark not defined 4.2.2 Nhóm giải pháp hạn chế thiệt hại khi xảy ra rủi ro Error! Bookmark not

defined

KẾT LUẬN ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 39

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

2 LC Letter of Credit –Thư tín dụng

3 NHCĐ Ngân hàng được chỉ định

4 NHPH Ngân hàng phát hành

5 NHTB Ngân hàng thông báo

6 NHTM Ngân hàng thương mại

7 NHTMCP Ngân hàng thương mại cổ phần

8 NHXN Ngân hàng xác nhận

9 QTRR Quản trị rủi ro

10 TDCT Tín dụng chứng từ

11 TMQT Thương mại quốc tế

12 TTQT Thanh toán quốc tế

13 TTTM Tài trợ thương mại

14 TTTM & TTQT Tài trợ thương mại và Thanh toán quốc tế

15 Vietinbank NHTM Cổ phần Công Thương Việt Nam

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Các loại rủi ro NHTM gặp phải khi ở vai trò khác nhau Error! Bookmark

not defined

Bảng 3.1 Xuất nhập khẩu giai đoạn 2010 – 2014 Error! Bookmark not defined

Bảng 3.2 Doanh số thanh toán xuất nhập khẩu và thị phần của Vietinbank so với cả

nước Error! Bookmark not defined Bảng 3.3 Hoạt động thanh toán bằng tín dụng chứng từ qua Vietinbank Error!

Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt

1 Trần Thị Thái Hằng (2014), Quản lý rủi ro các phương thức thanh toán quốc tế tại ngân hàng ngoại thương, Bài báo trao đổi của Đại học Đông Á

2 Lê Thị Như Hoa (2010), Rủi ro trong thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam (BIDV) và các biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu thiệt hại, Luận văn thạc sỹ kinh tế, Trường ĐH Kinh

tế TPHCM, Thành phố Hồ Chí Minh

3 Nguyễn Ngọc Hồng, Rủi ro trong hoạt động thanh toán LC tại Sở giao dịch ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thông Việt Nam,

NHNN&PTNT Việt Nam, Hà Nội

4 Bế Quang Minh (2008), Rủi ro trong tín dụng chứng từ tại VPBank và các biện pháp phòng ngừa, Luận văn thạc sỹ kinh tế, Trường ĐH Kinh tế TPHCM,

Thành phố Hồ Chí Minh

5 Nguyễn Thị Thanh Nga (2007), Quản lý rủi ro trong các phương thức thanh toán quốc tế tại SGD II – Ngân hàng Công Thương Việt Nam, Luận văn thạc

sỹ kinh tế, Trường ĐH Kinh tế TPHCM, Thành phố Hồ Chí Minh

6 Nguyễn Văn Tiến (2011), Giáo trình thanh toán quốc tế và Tài trợ ngoại thương, Nhà xuất bản Thống kê

7 Nguyễn Văn Thắng (2015), Tái cơ câu ngân hàng thương mại cổ phần Công Thương Việt Nam giai đoạn 2015 – 2020, Đề án tốt nghiệp Lớp bồi

dưỡng dự nguồn cán bộ cao cấp khóa V, Học viện Chính trị Quốc Gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

8 Võ Thị Tuyết Trinh (2008), Giải pháp phòng ngừa rủi ro trong thanh toán xuất khẩu bằng phương thức tín dụng chứng từ tại SGD II - Ngân hàng Công Thương Việt Nam, Luận văn thạc sỹ kinh tế, Trường ĐH Kinh tế TPHCM, Thành

phố Hồ Chí Minh

9 Vietinbank (2010 – 2014), Báo cáo thường niên

10 Vietinbank, Bộ salekit hỗ trợ bán hàng của NHTMCP Công Thương Việt Nam

11 Vietinbank (2013-2015), Cập nhật và nâng cao nghiệp vụ TTQT&TTTM, Trường Đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực, Hà Nội

12 Vietinbank (2014), Đổi mới hoạt động TTQT & TTTM, bài báo đăng

tạp chí Thông tin Vietinbank, số 1+2/2014, tr 26-27, Hà Nội

13 Vietinbank (2014), Đào tạo QLRRHĐ cho cán bộ, giám đốc chi nhanh, Trường Đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực, Hà Nội

14 Vietinbank (2010 –2014), văn bản Kết luận của TGĐ, cảnh báo rủi

ro TTTM, Hà Nội

Tiếng Anh

15 UNCTAD, Documentary risk in commodity trade, UNCTAD/ITCD/COM/Misc.31

16 Yan Hao, Ling Xiao (2013), Risk Analysis of Letter of Credit – Based

on Principles of ‘Independence’ and ‘Strict Compliance’, International Journal of Busines and Social Science, Vol.4 No.9

Website:

Kinh tế - xã hội quốc gia