Dạy học theo hướng phát triển năng lực người học nội dung Hệ phương trình trong trường trung học phổ thông

1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC TRỊNH THỊ THU DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC NỘI DUNG HỆ PHƯƠNG TRÌNH TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LUẬN VĂN

1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRỊNH THỊ THU

DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC NỘI DUNG HỆ PHƯƠNG TRÌNH

TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN

Cán bộ hướng dẫn: PGS.TS NGUYỄN VŨ LƯƠNG

HÀ NỘI - 2015

2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRỊNH THỊ THU

DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC NỘI DUNG HỆ PHƯƠNG TRÌNH

TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán

Mã số:60.14.01.11

Cán bộ hướng dẫn: PGS.TS NGUYỄN VŨ LƯƠNG

HÀ NỘI - 2015

3

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên trong bản luận văn này, tác giả xin trân trọng gửi lời cảm

ơn đến ban lãnh đạo trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội cùng các thầy cô giáo tham gia giảng dạy tại trường đã giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu

Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS TS Nguyễn

Vũ Lương – người đã trực tiếp hướng dẫn và tận tình chỉ bảo tác giả trong

quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài

Tác giả cũng xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô trường THPT Tống Văn Trân, gia đình và bạn bè đã quan tâm giúp đỡ, động viên, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả hoàn thành luận văn này

Mặc dù có nhiều cố gắng, tuy nhiên luận văn chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót, tác giả mong được lượng thứ và mong nhận được những ý kiến đóng góp của thầy cô và các bạn

Hà Nội, tháng 05 năm 2015

Trịnh Thị Thu

4

DANH MỤC VIẾT TẮT

HS : Học sinh

GV: Giáo viên

THPT: Trung học phổ thông

HPT: Hệ phương trình

MĐ: Mức độ

THCS : Trung học cơ sở

PT : Phương trình

KHTN : Khoa học tự nhiên

ĐHQGHN: Đại học quốc gia Hà Nội

5

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 8

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀIError! Bookmark not defined 1.1 Khái niệm năng lực Error! Bookmark not defined

1.2 Mô hình cấu trúc năng lực Error! Bookmark not defined

defined

1.2.2 Nhóm năng lực chuyên môn trong môn ToánError! Bookmark

not defined

1.2.3 Mục tiêu cần đạt được của năng lực chung trong môn Toán ở

cấp học THPT Error! Bookmark not defined

1.3 Năng lực toán (Mathematical competence)Error! Bookmark not

defined

1.3.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined

1.3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và tiếp cận năng lực

toán: Error! Bookmark not defined

1.4 Dạy học phát triển năng lực của người học ở trường THPT Error!

Bookmark not defined

1.4.1 Để dạy học phát triển năng lực cho người học ở cấp THPT

chúng ta cần làm gì? Error! Bookmark not defined

1.4.2 Làm thế nào để phát triển được năng lực người học thông qua

nội dung HPT? Error! Bookmark not defined

6

1.4.3 Thực tiễn dạy học nội dung HPT ở trường THPT Error!

Bookmark not defined

1.5 Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BÀI GIẢNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI

HỌC VỀ NỘI DUNG HỆ PHƯƠNG TRÌNH TRONG TRƯỜNG THPTError! Bookmark not defined 2.1 BÀI GIẢNG I : Phát triển năng lực thực hành với nội dung “ Hệ

phương trình cơ bản” Error! Bookmark not defined

2.1.1 Bài giảng của giáo viên Error! Bookmark not defined

2.1.2 Hướng dẫn học sinh thực hành Error! Bookmark not defined

2.1.3 Tổng kết, đánh giá trên lớp Error! Bookmark not defined

2.2 BÀI GIẢNG II : Dạy học phát triển năng lực phân tích, tổng hợp “

sử dụng hằng đẳng thức để giải hệ phương trình ”Error! Bookmark

not defined

2.2.1 Giáo viên chuẩn bị bài giảng và trình bàyError! Bookmark not

defined

2.2.2 Hướng dẫn học sinh thực hành Error! Bookmark not defined

defined

2.3 BÀI GIẢNG 3: Dạy học phát triển khả năng tự học có hướng dẫn

nội dung“ Sử dụng bất đẳng thức giải hệ phương trình” Error!

Bookmark not defined

2.3.1 Bài giảng của giáo viên Error! Bookmark not defined

2.3.2 Học sinh tự học Error! Bookmark not defined

7

defined

2.4 BÀI GIẢNG 4: Dạy học phát triển khả năng giải quyết vấn đề nội dung “ Phương pháp giải hệ phương trình”Error! Bookmark not defined

2.4.1 Bài giảng của giáo viên Error! Bookmark not defined 2.4.2 Học sinh viết tổng kết Error! Bookmark not defined

2.5 Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM Error! Bookmark not defined 3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined

3.1.1 Mục đích Error! Bookmark not defined 3.1.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm Error! Bookmark not defined

3.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.3 Tổ chức thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined

defined

3.3.2 Phương pháp và tiến trình thực nghiệmError! Bookmark not

defined

3.4 Đánh giá kết quả thực nghiệm Error! Bookmark not defined

3.4.1 Đánh giá định tính Error! Bookmark not defined 3.4.2 Đánh giá định lượng Error! Bookmark not defined

3.5 Kết luận chung về thực nghiệm Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

8

PHỤ LỤC 1 PHIẾU THAM KHẢO Ý KIẾN GIÁO VIÊN VỀ TIẾT DẠY

THỰC NGHIỆM 97

PHỤ LỤC 2 PHIẾU THAM KHẢO Ý KIẾN HỌC SINHError! Bookmark not defined

9

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Dạy học tiếp cận năng lực (approach to competency) là một xu hướng dạy học mới phù hợp với sự phát triển của khoa học kỹ thuật Hàng năm có hàng nghìn phát minh mới để phục vụ cho đời sống con người cho nên mỗi công dân trong thời đại mới ít quan tâm hoặc không cần trả lời câu hỏi “sáng tạo ra công cụ này bằng cách nào” mà mong muốn sử dụng hiểu quả nhất những công cụ được phát minh đó Nên trong các bài giảng, giáo trình dạy học ngày nay luôn hướng tới sự thực hành thành công các kết quả lí thuyết Hơn nữa một học sinh sau khi tốt nghiệp ra trường ngoài khả năng thực hành còn phải có đầy đủ các năng lực cá nhân để có thể làm việc tốt Hiện nay, trong hoạt động dạy học người ta quan tâm đến kết quả cuối cùng và thế là công đoạn kiểm tra, đánh giá được quan tâm nhiều hơn và được phát triển thành một nghệ thuật toàn cầu Đó mới là sự thống nhất và ý tưởng nhưng thực hiện như thế nào để hiệu quả nhất đang rất cần sự đóng góp của nhiều người làm công tác giáo dục Tác giả của luận văn nghiên cứu theo hướng này

và có một đóng góp nhỏ về phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực được tổng kết từ hệ thống giáo dục đang rất thành công ở nước ta (các trường chuyên Việt Nam)

Kết quả của luận văn hướng tới mục tiêu sau:

1 Hiệu quả

- Học sinh được tham gia vào hoạt động dạy học nhiều nhất

- Học sinh đóng vai trò chủ động

2 Thực hành

- Học sinh phải đạt kết quả tốt khi làm các bài tập thực hành

- Giải toán tốt các bài toán lí thuyết và thực tiễn

- Viết tổng kết, dự án tốt

- Sáng tạo bài toán mới, nghiên cứu

10

3 Thành công

- Học sinh phải có thành tích khi tham gia học tập

- Có kết quả tốt trong các cuộc thi

- Có điểm cao trong các kì thi

Mục tiêu cụ thể:

- Nâng cao khả năng thực hành cơ bản

- Nâng cao khả năng (năng lực) phân tích, tổng hợp

- Nâng cao khả năng tự học

Đồng thời chú ý đến các năng lực khác như: Làm việc theo nhóm, hợp tác và trình bày, thuyết phục

Nói tóm lại dạy và học theo hướng phát triển năng lực giàu tính thực tiễn và hướng tới thành công được đánh giá cụ thể là năng lực cho mỗi người học Một các tất nhiên là mô hình này dễ thành công đối với số ít học sinh (số

cá nhân được chăm sóc) hoặc tại các trường chuyên Việt Nam vì hội tụ đủ các điều kiện đòi hỏi cuả dạy học phát triển năng lực Tuy nhiên mô hình này lại không dễ áp dụng cho giáo dục đại trà, để đạt được hiệu quả cần sự hỗ trợ và đồng tình của mọi người

Kiến thức hệ phương trình có nhiều cách tiếp cận và trình bày trong các sách giáo khoa môn toán Trong những năm qua đó có những ý kiến khác nhau trong việc trình bày nội dung hệ phương trình trong các sách giáo khoa môn toán THPT Thực tế đó có những cách trình bày khác nhau về nội dung này Mỗi cách trình bày có những ưu điểm và hạn chế riêng Việc nghiên cứu một cách toàn diện các cách tiếp cận nội dung dạy học về hệ phương trình cùng những định hướng dạy học là một việc nên làm

Có một số chương trình nghiên cứu về nội dung hệ phương trình Tuy nhiên chưa có công trình nào đề cập đến vấn đề dạy học theo hướng phát triển nội dung hệ phương trình Với những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài luận

văn thạc sĩ của môn là: “Dạy học theo hướng phát triển năng lực người học

nội dung “hệ phương trình” trong trường trung học phổ thông”

11

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn về phương pháp giảng dạy theo hướng phát triển năng lực từ đó đề xuất các bài giảng trong nội dung hệ phương trình nhằm phát triển năng lực tư duy, năng lực giải quyết vấn đề và năng lực tự học

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn về hướng năng lực

- Nghiên cứu về nhiệm vụ và chức năng của việc dạy học theo hướng phát triển năng lực

- Thiết kế một số tình huống dạy học theo hướng phát triển năng lực nội dung hệ phương trình

- Thiết kế một số giáo án giảng dạy nội dung hệ phương trình theo hướng phát triển năng lực

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm về tính khả thi và hiệu quả của đề tài

- Xử lí kết quả thực nghiệm bằng toán thống kê

4 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học ở trường trung học phổ thông

- Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống bài giảng về hệ phương trình theo hướng phát triển năng lực

5 Vấn đề nghiên cứu

Dạy học nội dung hệ phương trình theo hướng phát triển năng lực như thế nào để nâng cao năng lực tư duy, giải quyết vấn đề và năng lực tự học của học sinh?

6 Giả thuyết khoa học

Dạy học nội dung hệ phương trình theo hướng phát triển năng lực sẽ tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện và phát triển khả năng tư duy, giải quyết vấn đề và chủ động tự học

12

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Hữu Châu, Những vấn đề cơ bản về chương trình và quá trình

dạy học,Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, năm 2006

2 Nguyễn Bá Kim, Phương pháp dạy học môn toán, Nhà xuất bản trường

Đại học Sư phạm Hà Nội, năm 2004

3 Lương Việt Thái, Một số vấn đề về chương trình theo định hướng phát

triển năng lực và việc vận dụng cho phát triển chương trình giáo dục phổ thông sau 2015, Kỉ yếu hội thảo Hướng tới đổi mới nền giáo dục Việt Nam,

Bộ giáo dục và Đào tạo, Hà Nội, 26/10/2012

4 Bộ Giáo dục - Đào tạo, Sách giáo khoa: “ Đại số 10” , Nhà xuất bản

Giáo dục Hà Nội, năm 2007

5 Nguyễn Vũ Lương, Phạm Văn Hùng , Nguyễn Ngọc Thắng ( 2014), Hệ

phương trình và phương trình chứa căn thức, Nhà xuất bản Đại học Quốc Gia

,Hà Nội

6 Nguyễn Vũ Lương – Phạm Văn Quốc, Phạm Văn Hùng – Đỗ Thanh

Sơn (2009), Một số bài giảng và đề thi môn Toán, Nhà xuất bản Đại Học

Quốc Gia, Hà Nội

7 Bài giảng phát triển năng lực- chuyên đề PT, HPT ,

www.hsgstonghop.edu.vn

8 Chuyên đề ôn thi vào chuyên toán: úng dụng bất đẳng thức trong giải HPT,http://baigiangtoanhoc.com.vn