ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NHỮ CAO VINH TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO TRẠM NỘI DUNG KIẾN THỨC VỀ LĂNG KÍNH, THẤU KÍNH VẬT LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHẰM BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NHỮ CAO VINH
TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO TRẠM NỘI DUNG KIẾN THỨC VỀ LĂNG KÍNH, THẤU KÍNH VẬT LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHẰM BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT CÁC VẤN ĐỀ THỰC
TIỄN CHO HỌC SINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÍ CHUYÊN NGÀNH LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
BỘ MÔN VẬT LÍ
MÃ SỐ: 60 14 01 11
HÀ NỘI 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NHỮ CAO VINH
TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO TRẠM NỘI DUNG KIẾN THỨC VỀ LĂNG KÍNH, THẤU KÍNH VẬT LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHẰM BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT CÁC VẤN ĐỀ THỰC
TIỄN CHO HỌC SINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÍ CHUYÊN NGÀNH LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
BỘ MÔN VẬT LÍ
MÃ SỐ: 60 14 01 11
Cán bộ hướng dẫn: PGS.TS Đỗ Hương Trà
HÀ NỘI – 2014
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Đỗ Hương Trà người
đã tận tình giúp đỡ em trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn
Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo của Trường Đại Giáo Dục Đại học Quốc Gia Hà Nội đã giúp em hoàn thiện khóa học
Em xin chân thành cảm ơn BGH, các thầy cô giáo trong trường THPT Thạch Thành I đã tạo điều kiện thuận lợi cho em thực nghiệm đề tài Xin chân thành cảm ơn sự cộng tác của học sinh lớp 11 B1, 11 B2 trường THPT Thạch Thành I
Xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn động viên và giúp đỡ tôi hoàn thiện khóa học này!
Hà Nội, tháng 11 năm 2014
Tác giả
Nhữ Cao Vinh
Trang 4DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
1 Công nghiệp hoá CNH
3 Đại học Quốc gia ĐHQG
5 Đối chứng ĐC
6 Hiện đại hoá HĐH
7 Học sinh HS
9 Giáo viên GV
11 Nhà xuất bản Nxb
13 Sách giáo khoa SGK
14 Trung học phổ thông THPT
17 Thực nghiệm TN
18 Thực nghiệm sƣ phạm TNSP
Trang 5MỤC LỤC
Lời cảm ơn i
Danh mục các chữ viết tắt ii
Mục lục iii
Danh mục các bảng vi
Dang mục các hình vii
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO TRẠM Error! Bookmark not defined 1.1 Cơ sở lí luận về phát triển năng lực Error! Bookmark not defined 1.1.1 Năng lực là gì? Error! Bookmark not defined. 1.1.2 Mô hình cấu trúc năng lực 13 1.1.3 Các năng lực chuyên biệt trong bộ môn Vật lí cần hình thành ở học sinh
THPT Error! Bookmark not defined 1.2 Năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn Error! Bookmark not defined 1.2.1 Năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễnError! Bookmark not defined 1.2.2 Các biểu hiện của năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn Error! Bookmark not defined
1.3 Các biện pháp hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực
tiễn của học sinh Error! Bookmark not defined
1.4 Bồi dưỡng năng lực GQVĐ thực tiễn của học sinh qua dạy học môn vật lí
THPT Error! Bookmark not defined 1.5 Tổ chức dạy học theo trạm Error! Bookmark not defined 1.5.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined 1.5.2 Vai trò của GV trong dạy học theo trạmError! Bookmark not defined 1.5.3 Phân loại các trạm học tập Error! Bookmark not defined 1.5.4 Ưu điểm của phương pháp dạy học theo trạm.Error! Bookmark not defined
Trang 61.5.5 Các giai đoạn tổ chức dạy học theo trạmError! Bookmark not defined 1.5.6 Hướng dẫn thiết kế và thực hiện một vòng tròn học tập Error! Bookmark not defined
1.5.7 Các quy tắc xây dựng nội dung các trạm học tập vật lí Error! Bookmark not defined
1.5.8 Các bước tổ chức dạy học theo trạm Error! Bookmark not defined
1.6 Các biện pháp bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn trong dạy
học theo trạm Error! Bookmark not defined
1.6.1 Dạy học theo trạm với việc bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề thực
tiễn Error! Bookmark not defined
1.6.2 Các biện pháp bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn trong dạy
học theo trạm Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC THEO TRẠM MỘT
SỐ NỘI DUNG KIẾN THỨC VỀ LĂNG KÍNH, THẤU KÍNH - Error! Bookmark not defined
2.1 Mục tiêu kiến thức và kĩ năng cần đạt khi học về lăng kính, thấu kính
Error! Bookmark not defined
2.1.1 Mục tiêu kiến thức Error! Bookmark not defined
2.1.2 Những kĩ năng cơ bản cần rèn luyện Error! Bookmark not defined
2.1.3 Phát triển tư duy Error! Bookmark not defined
2.1.4 Về thái độ Error! Bookmark not defined
2.2 Tình hình dạy và học các kiến thức quang hình học Error! Bookmark not defined
2.2.1.Tình hình học sinh Error! Bookmark not defined
2.2.2 Tình hình dạy học của giáo viên Error! Bookmark not defined
2.2.3 Nguyên nhân và hướng khắc phục Error! Bookmark not defined
2.2.4 Sơ đồ cấu trúc nội dung kiến thức Quang hình vật lí 11 THPT Error! Bookmark not defined
Trang 72.3 Tổ chức nội dung dạy học treo trạm kiến thức về lăng kính, thấu kính vật
lí 11 Error! Bookmark not defined 2.3.1 Tổ chức dạy học theo trạm các kiến thức về lăng kính Error! Bookmark not defined
2.3.2 Tổ chức dạy học theo trạm các kiến thức về thấu kính Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM Error! Bookmark not defined 3.1 Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined
3.1.1 Mục đích của thực nghiệm Error! Bookmark not defined
3.1.2 Nhiệm vụ TN sư phạm Error! Bookmark not defined 3.2 Đối tượng TN sư phạm Error! Bookmark not defined.
3.3 Phương pháp TN sư phạm 77
3.3.1 Chuẩn bị thực nghiệm: 77
3.3.2 Hình thức tổ chức quá trình thực nghiệm sư phạm: 77
3.3.3 Các tiêu chí đánh giá 77
3.4 Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.4.1 Phân tích diễn biến của quá trình thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.4.2 Đánh giá kết quả TN sư phạm Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHUNG Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 2 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 8DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1 - Bảng thống kê điểm số Error! Bookmark not defined
Bảng 3.2 - Bảng thống kê số HS đạt từ điểm xi trở xuống Error! Bookmark
not defined
Bảng 3.3 - Các tham số thống kê Error! Bookmark not defined
Trang 9DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1: Sơ đồ vòng tròn học tập mở ……… ……29
Hình 2: Sơ đồ vòng tròn học tập có các trạm tự chọn Error! Bookmark not defined
Hình 3: Các giai đoạn tổ chức dạy học theo trạm Error! Bookmark not defined
Trang 10MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Yêu cầu về con người trong thời đại mới
Nước ta đang bước sang giai đoạn mới, đứng trước những cơ hội lớn và thách thức đều rất lớn đặt ra những yêu cầu, những nội dung rất mới, rất cao
về nguồn lực con người, với những giá trị xã hội mới, tiêu chí mới về phẩm chất và năng lực của mỗi con người và cả cộng đồng Đặc biệt là yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo chiều sâu và cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng chất lượng, hiệu quả, có sức cạnh tranh cao đòi hỏi giáo dục phải đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của người dân , nhanh chóng góp phần tạo ra đội ngũ nhân lực chất lượng cao
Tất cả những giá trị mới nêu trên tất yếu đặt ra những yêu cầu mới cho giáo dục với sản phẩm là những học sinh được phát triển một cách toàn diện Như vậy đòi hỏi giáo dục phải đổi mới căn bản , toàn diện nhằm khắc phục tình trạng quá chú trọng vào trang bị kiến thức hàn lâm, kinh viện; người học biết nhiều lí thuyết nhưng thực hành, vận dụng kém vẫn tồn tại lâu nay trong giáo dục THPT
Ngày 4-11-2013, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Có một mục tiêu quan trọng
được đặt ra là tập trung hình thành "năng lực công dân; năng lực thực hành và
vận dụng kiến thức vào thực tiễn" [7] cho học sinh Trong đó phát triển năng
lực (hiểu là sự vận dụng tổng hợp nhiều yếu tố (kiến thức, kĩ năng, thái độ, động cơ, hứng thú… vào giải quyết các vấn đề thực tiễn) nhằm thực hiện công việc có hiệu quả) là một trong những yêu cầu quan trọng
Thực trạng về vấn đề vận dụng kiến thức vật lí vào thực tế đời sống của học sinh trung học phổ thông hiện nay
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Văn Biên, Nguyễn Thị Thu Thủy (2011), “Dạy học theo trạm
một số kiến thức về hiệu ứng nhà kính và các kết quả thu được”, Tạp chí giáo dục
2 Lương Duyên Bình (2003), Vật lí đại cương Nxb Giáo dục
3 Lương Duyên Bình, Vũ Quang, Nguyễn Xuân Chi Đàm Trung Đồn,
Bùi Quang Hân, Đoàn Duy Hinh (2007), Vật lí 11 Nxb Giáo dục
4 Phùng Việt Hải, Phùng Thị Tố Loan, Lê Thị Diệu (2013), “Ứng dụng
dạy học theo trạm trong chương chất khí, vật lí 10” Tạp chí Khoa học – Số
01 (2013) tr 84 – 90 Trường Đại học An Giang
5 Nguyễn Thế Khôi, Nguyễn Phúc Thuần, Nguyễn Ngọc Hưng, Vũ Thanh Khiết, Phạm Xuân Quế, Phạm Đình Thiết, Nguyễn Trần Trác
(2010), Vật lí 11 Nâng cao Nxb Giáo dục.
6 Nguyễn Thế Khôi, Nguyễn Phúc Thuần, Nguyễn Ngọc Hưng, Vũ Thanh Khiết, Phạm Xuân Quế, Phạm Đình Thiết, Nguyễn Trần Trác
(2010), Bài tập vật lí 11 Nâng cao Nxb Giáo dục
7 Nghị quyết số 29-NQ/TW Hội nghị lần thứ 8 (2013), đề án “Đổi mới
căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
và hội nhập quốc tế” Ban Chấp hành Trung ương khóa XI
8 Phan Trọng Ngọ (2005) Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà
trường NXB ĐHSP HN.
9 Phạm Xuân Quế, Ngô Diệu Nga, Nguyễn Văn Biên, Nguyễn Anh
Thuấn, Nguyễn Văn Nghiệp, Nguyễn Trọng Sửu (2014), Tài liệu tập huấn
kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh Bộ Giáo dục và đào tạo
10 Lương Việt Thái (2012), “Một số vấn đề về phát triển chương trình
GDPT theo định hướng phát triển năng lực” Kỉ yếu Hội thảo Khoa học ”Giải
Trang 12pháp đột phá đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam” (Tháng 6 – 2012) Hội Khoa học Tâm lí – Giáo dục Việt Nam
11 Phạm Hữu Tòng (2004), Dạy học Vật lí ở trường phổ thông theo định
hướng phát triển hoạt động học tích cực, tự chủ, sáng tạo và tư duy khoa học
Nxb Đại học sư phạm
12 Đỗ Hương Trà (2011), Các kiểu tổ chức dạy học hiện đại trong dạy học
vật lí ở trường phổ thông Nxb Đại học sư phạm
13 Nguyễn Văn Tuấn (2010), “chuyên đề bồi dưỡng sư phạm về phương
pháp dạy học theo hướng tích hợp” Đại học sư phạm kỹ thuật thành phố Hồ
Chí Minh