Theo các nhà nghiên cứu về VHKD đã chỉ ra một cách khái quát, VHKD là việc sử dụng các nhân tố văn hoá vào hoạt động kinh doanh của chủ thể, là cái văn hoá mà các chủ thể kinh doanh tạo
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
NGUYỄN ĐỨC CHIẾN
VĂN HÓA KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NHẬT BẢN
Ở VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
NGUYỄN ĐỨC CHIẾN
VĂN HÓA KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NHẬT BẢN
Ở VIỆT NAM
Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
Mã số: 60 34 01 02
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN TRỊ KINH DOANH
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN VIẾT LỘC
Hà Nội - 2015
Trang 3MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Error! Bookmark not defined DANH MỤC BẢNG Error! Bookmark not defined DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ Error! Bookmark not defined.
PHẦN MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU,NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VĂN HÓA KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NHẬT BẢN Ở VIỆT NAM 5
1.1 Tình hình nghiên cứu 5
1.1.1 Nghiên cứu trong nước 5
1.1.2 Nghiên cứu ngoài nước 6
1.2 Một số vấn đề lý luận Error! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm cơ bản Error! Bookmark not defined 1.2.2 Các yếu tố cấu thành VHKD Error! Bookmark not defined 1.2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến VHKD Error! Bookmark not defined 1.2.4 Các mô hình văn hóa doanh nghiệp Error! Bookmark not defined 1.3 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined.
1.3.1 Sự tương đồng và khác biệt về văn hoá giữa hai nước Việt Nam và
Nhật Bản Error! Bookmark not defined 1.3.2 Môi trường thể chế ở Việt Nam Error! Bookmark not defined.
1.3.3 Sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế giữa Việt Nam và Nhật
Bản Error! Bookmark not defined Chương 2 : PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 2.1 Quy trình nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2.1 Thu thập thông tin Error! Bookmark not defined 2.2.2 Phương pháp tổng hợp thông tin Error! Bookmark not defined 2.2.3 Phương pháp phân tích thông tin Error! Bookmark not defined 2.3 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined.
Trang 4CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VĂN HÓA KINH DOANH CỦA CÁC DOANH
NGHIỆP NHẬT BẢN Ở VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.
3.1 Tổng quan về DN Nhật Bản ở Việt Nam Error! Bookmark not defined.
3.1.1 Quy mô,số lượng,ngành nghề,phân sbố đầu tư của các DN Nhật Bản ở
Việt Nam Error! Bookmark not defined.
3.1.2 Đánh giá chung về hoạt động của các DN Nhật Bản ở Việt NamError! Bookmark not defined.
3.2 Khảo sát văn hóa kinh doanh trong các doanh nghiệp Nhật Bản ở Việt
Nam Error! Bookmark not defined.
3.2.1 Triết lý kinh doanh Error! Bookmark not defined.
3.2.2 Đạo đức kinh doanh Error! Bookmark not defined.
3.2.3 Văn hóa doanh nhân Error! Bookmark not defined.
3.2.4 Quan hệ và ứng xử trong kinh doanh Error! Bookmark not defined.
3.3 Đánh giá chung Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GỢI Ý GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VĂN HÓA KINH
DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NHẬT BẢN Ở VIỆT NAMError! Bookmark not defined.
4.1 Dự báo xu hướng phát triển VHKD trong các DN Nhật Bản ở Việt
Nam Error! Bookmark not defined.
4.2 Gợi ý giải pháp đối với các cơ quan hữu trách của Việt NamError! Bookmark not defined.
4.2.1 Nhóm các giải pháp điều kiện cho xây dựng và phát triển VHKD của
các DN Nhật Bản phù hợp với văn hóa Việt NamError! Bookmark not defined.
4.2.2 Nhóm giải pháp về hỗ trợ các doanh nghiệp Nhật Bản xây dựng và
phát triển VHKD phù hợp với văn hóa Việt NamError! Bookmark not defined.
4.3 Tư vấn giải pháp cho các doanh nghiệp Nhật Bản ở Việt NamError! Bookmark not defined.
4.3.1 Một số gợi ý giải pháp đối với doanh nghiệp Nhật Bản nhằm xây dựng
và phát triển văn hóa kinh doanh phù hợp với văn hóa Việt Nam.Error! Bookmark not defined.
4.3.2 Các gợi ý giải pháp nhằm giúp các doanh nghiệp Nhật Bản phòng
ngừa, hạn chế và giải quyết các tình huống xung đột,khó xử về văn hóa.Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined.
PHỤ LỤC
Trang 5PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Sự kiện Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) vào ngày 11 tháng 1 năm 2007 càng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp (DN) nước ngoài tham gia đầu tư vào Việt Nam Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các DN ngày càng khốc liệt, dù là DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), hay
DN trong nước, để có thể tồn tại và phát triển bền vững trên thị trường, yêu cầu các
DN phải xây dựng được một nền văn hóa kinh doanh (VHKD) có tính thích nghi cao
Kể từ khi hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 21 tháng 9 năm 1973, trong vòng hơn 40 năm qua, quan hệ giữa hai nước Việt Nam và Nhật Bản luôn có những bước phát triển tiến bộ vượt bậc trên nhiều lĩnh vực từ kinh tế, chính trị đến văn hóa Hai nước đã đưa quan hệ lên tầm đối tác chiến lược toàn diện Viện trợ ODA của chính phủ Nhật Bản dành cho Việt Nam liên tục tăng lên Trong lĩnh vực quan hệ kinh tế, số lượng doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư vào Việt Nam tăng lên nhanh chóng, đến thời điểm hiện tại Nhật Bản là nhà đầu tư thứ hai sau Hàn Quốc vào Việt Nam, có khoảng hơn 1100 doanh nghiệp Nhật Bản với 2661 dự án còn hiệu lực, với tổng số vốn đầu tư là 37,7 tỷ USD Số lượng doanh nghiệp tập trung ở các khu công nghiệp chiếm số lượng lớn góp phần tạo ra được hàng nghìn việc làm cho lao động Việt Nam
Theo các nhà nghiên cứu về VHKD đã chỉ ra một cách khái quát, VHKD là việc sử dụng các nhân tố văn hoá vào hoạt động kinh doanh của chủ thể, là cái văn hoá
mà các chủ thể kinh doanh tạo ra trong quá trình kinh doanh, hình thành nên những kiểu kinh doanh ổn định và đặc thù của riêng họ.Việc sử dụng các nhân tố văn hoá vào hoạt động kinh doanh sẽ đem lại cho DN và chủ thể kinh doanh một sứ mạng cao cả,
đó là sứ mệnh phát triển con người, đem lại sự giàu có, hạnh phúc cho mọi người, sự phồn vinh và vững mạnh của đất nước, sự vẻ vang của dân tộc Nhận thức được sứ mệnh ấy con người sẽ hăng say lao động, không ngại khó khăn gian khổ, thậm chí hy sinh cả lợi ích riêng của mình đóng góp vào lợi ích chung của DN và xã hội Do đó,
Trang 6văn hoá trong kinh doanh là bộ phận cấu thành của nền văn hoá dân tộc, phản ánh trình độ của con người trong lĩnh vực kinh doanh
Điều này đặt ra các câu hỏi : Vậy những yếu tố tạo nên thành công của các DN
Nhật Bản ở Việt Nam là gì ? Những nhân tố đặc trưng trong VHKD của các DN Nhật Bản ở Việt Nam là gì ? Tại sao DN Việt Nam ta lại không có được sự thành công ngay trên sân nhà cũng như khó tiếp cận và đáp ứng được các yêu cầu của doanh nghiệp Nhật Bản? Nguyên nhân là do đâu? Có phải là do sự khác biệt về VHKD giữa hai quốc gia hay không ? Để tìm ra câu trả lời cho những câu hỏi trên, theo tác giả cần
phải tìm hiểu, phân tích rõ về VHKD của các doanh nghiệp Nhật Bản ở Việt Nam Việc làm rõ VHKD của các DN Nhật Bản tại Việt Nam có thể giúp hoàn thiện hơn sự hiểu biết về sứ mệnh kinh doanh, mục đích kinh doanh của các DN này, giúp người lao động (NLĐ) Việt Nam có thể hòa nhập với văn hóa của DN và cùng cống hiến cho mục đích, sứ mệnh của DN Ngoài ra, qua việc hiểu rõ các nhân tố đặc trưng trong VHKD của các DN Nhật Bản có thể giúp các DN Việt Nam hiểu được bài học thành công của DN Nhật Bản và qua đó rút ra những giá trị tham khảo cho DN của mình Từ
đó giúp cho các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận dễ dàng hơn với doanh nghiệp Nhật Bản
Xác định đây là cơ hội tốt để vận dụng những kiến thức đã được đào tạo vào thực tiễn, phù hợp với chương trình đào tạo thạc sĩ chuyên ngành Quản trị kinh doanh
tại trường đại học Kinh tế- Đại học quốc gia Hà Nội, tác giả đã chọn đề tài : “Văn hóa
kinh doanh trong các doanh nghiệp Nhật Bản ở Việt Nam” để nghiên cứu và làm đề
tài luận văn tốt nghiệp
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu luận văn
Căn cứ vào cơ sở lý luận về văn hóa kinh doanh của các DN Nhật Bản ở Việt Nam, tác giả nghiên cứu thực trạng về VHKD của các DN Nhật Bản ở Việt Nam và tìm ra mô hình VHKD của các DN Nhật Bản ở Việt Nam từ đó nghiên cứu được tình hình thực hiện VHKD của các DN Nhật Bản ở Việt Nam nhằm tìm ra câu trả lời cho các câu hỏi đã đưa ra
Trang 72.2 Nhiệm vụ nghiên cứu luận văn
- Hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về VHKD trong các DN Nhật Bản ở Việt Nam
- Phân tích thực trạng của VHKD trong các DN Nhật Bản ở Việt Nam
- Đưa ra một số gợi ý giải pháp tham khảo cho các DN Nhật Bản nhằm hoàn thiện hơn VHKD khi kinh doanh ở Việt Nam và rút ra những giá trị tham khảo trong xây dựng VHKD của DN Việt Nam
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1.Đối tượng nghiên cứu của luận văn
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là VHKD Nhật Bản, cụ thể hơn đi sâu vào nghiên cứu VHKD trong các DN Nhật Bản tại Việt Nam
Đối tượng khảo sát là các DN Nhật Bản tại Việt Nam
3.2.Phạm vi nghiên cứu
+ Về nội dung : VHKD được nghiên cứu dưới góc độ nghĩa rộng, là toàn bộ các nhân tố văn hóa trong hoạt động kinh doanh của DN Cụ thể ở đây là các nhân tố văn hóa trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam
+ Về không gian : Do điều kiện nguồn lực về thời gian và tài chính dành cho nghiên cứu có hạn, tác giả không thể khảo sát được VHKD của tất cả các DN Nhật Bản ở Việt Nam nhất là các DN tập trung ở khu vực miền Trung và miền Nam, do đó tác giả sẽ tập trung nghiên cứu VHKD của một số doanh nghiệp Nhật Bản tiêu biểu tại miền Bắc, tập trung chủ yếu trên địa bàn thành phố Hà Nội và một số KCN tại các tỉnh lân cận như Bắc Ninh, Hưng Yên, Vĩnh Phúc
+ Về thời gian : Nghiên cứu các dữ liệu thứ cấp được tổng hợp trong thời gian
từ 2012- 2015 Số liệu sơ cấp mới được điều tra thu thập chủ yếu trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2015
4 Đóng góp mới của đề tài
- Hệ thống đầy đủ được các vấn đề lý luận và thực tiễn VHKD trong các DN Nhật Bản ở Việt Nam
- Làm rõ thực trạng của VHKD trong các DN Nhật Bản ở Việt Nam
Trang 8- Đưa ra một số giải pháp tham khảo cho các DN Nhật Bản khi xây dựng VHKD ở Việt Nam và rút ra những giá trị tham khảo trong xây dựng VHKD của DN Việt Nam
5.Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn được chia làm 4 chương như sau :
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, những vấn đề lý luận và thực tiễn
của VHKD trong các DN Nhật Bản ở Việt Nam
Chương 2: Phương pháp và thiết kế nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng VHKD của các DN Nhật Bản ở Việt Nam
Chương 4: Một số gợi ý giải pháp hoàn thiện VHKD trong các DN Nhật Bản
ở Việt Nam
Trang 9CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VĂN HÓA KINH DOANH TRONG
CÁC DOANH NGHIỆP NHẬT BẢN Ở VIỆT NAM
1.1.Tình hình nghiên cứu
1.1.1 Nghiên cứu trong nước
Nghiên cứu về VHKD nói chung và VHKD của các DN FDI được nhiều nhà nghiên cứu tại Việt Nam quan tâm Các nghiên cứu trong nước hiện nay chủ yếu đề cập đến các vấn đề như: lý luận về VHKD, nghiên cứu về VHKD của một số tập đoàn,
DN trong và ngoài nước, vùng miền hoặc đặc trưng của một vài quốc gia Những nghiên cứu này ngoài việc cung cấp những lý luận cơ bản về VHKD thường đề cập đến những yếu tố có tác động và ảnh hưởng tới VHKD như: nền tảng văn hóa dân tộc,
tư tưởng truyền thống dân tộc, cơ chế, chính sách của nhà nước và môi trường văn hóa
xã hội Một số nghiên cứu khác có đưa ra những giải pháp, gợi ý chính sách xây dựng VHKD của Việt Nam Ngoài ra, còn có những nghiên cứu về VHKD ảnh hưởng đến vấn đề đạo đức trong kinh doanh của các DN
Đối với vấn đề nghiên cứu về VHKD, những nghiên cứu về lý luận VHKD đã
hệ thống khá đầy đủ về các cơ sở hình thành, khái niệm về triết lý kinh doanh, đạo đức kinh doanh, văn hóa doanh nhân, đặc điểm, đặc trưng, các mô hình, các yếu tố cấu thành và ảnh hưởng như các nghiên cứu của các tác giả: Dương Thị Liễu (2011) và các tác giả Đỗ Minh Cương (2001), Phùng Xuân Nhạ (2011), đã nghiên cứu sâu sắc
về mối quan hệ giữa văn hóa và kinh tế, kinh doanh Các nghiên cứu tiêu biểu đề cập đến những yếu tố ảnh hưởng tới VHKD qua đó đưa ra những gợi ý và giải pháp cho việc xây dựng và phát triển VHKD có công trình nghiên cứu của Trần Quốc Dân (2008), Đỗ Minh Cương (2013) Tuy nhiên, một số tác giả vẫn còn có các quan điểm khác nhau trong một số vấn đề ví dụ như là về các yếu tố cấu thành VHKD do chưa có
sự thống nhất về khái niệm, đặc trưng của VHKD
Đối với các nghiên cứu về VHKD của các DN nước ngoài nói chung và về
VHKD của các DN Nhật Bản ở Việt Nam nói riêng đã có những công trình nghiên cứu
Trang 10về VHKD của một tập đoàn hay một DN, cá nhân cụ thể, trong đó tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của các nhân tố văn hóa tới hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, hay văn hóa ứng xử đặc trưng của mỗi nước Cũng có nghiên cứu bước đầu đã chỉ ra được một số nét đặc trưng trong VHKD của Nhật Bản và đưa ra những gợi ý cho DN Việt Nam (Đào Thị Lơn, Nguyễn Văn Hùng, Nguyễn Quang Tú, Đinh Hữu Hải- 2009) Một số nghiên cứu khác mang tính tổng thể về chính trị, lịch sử, văn hóa nước Nhật (Vĩnh Sính- 2014); Tìm hiểu về con người Nhật Bản (Trần Minh Tiết- 2015) hay
về quá trình Duy Tân của Nhật Bản (Đào Trinh Nhất- 2015), hoặc về kinh nghiệm của Nhật Bản (Võ Văn Sen- 2009)
Một số tác giả khác tập trung phân tích ảnh hưởng của cơ chế, chính sách, ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đầu tư, thu hút vốn đầu tư nước ngoài (Phùng Xuân Nhạ- 2006; Lê Quý Đức- 2005) Các nghiên cứu đã đề xuất được một số giải pháp để cải thiện môi trường kinh doanh, phát huy vai trò các nhân tố của VHKD, tuy nhiên mới dừng lại ở các ý kiến riêng lẻ mà chưa xây dựng thành hệ thống, cơ chế, chính sách, giải pháp cụ thể
1.1.2 Nghiên cứu ngoài nước
VHKD là một đề tài đã khá quen thuộc với nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới, các nghiên cứu về VHKD đã được các nhà nghiên cứu nước ngoài nghiên cứu từ những năm 70 của TK trước, tuy nhiên phải đến cuối TK 20, VHKD mới là đối tượng được chú ý và nghiên cứu nhiều khi mà những yếu tố văn hóa ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc góp phần nâng cao hiệu quả các hoạt động kinh doanh của DN
Các công trình nghiên cứu về VHKD của T.Peter&R.Waterman (1996) P.Duckle (1989), Fons Trompenaars, Charles Hampden - Turner (1998) đi vào nghiên cứu các yếu tố cấu thành và vai trò của các nhân tố văn hóa như hệ thống các nhân tố
và giá trị văn hóa, hệ thống các giá trị VHDN, doanh nhân và những tác động cũng như ảnh hưởng của giá trị những nhân tố văn hóa đến hoạt động kinh doanh và hoạt động kinh doanh trong môi trường quốc tế hóa, kinh doanh trong môi trường đa văn hóa, bối cảnh toàn cầu hóa (Thomas L.Friedmen- 2007; Fons Trompenaars & Charles Hammpden Turner- 2006), hay những tác động của văn hóa vào kinh doanh và đưa ra