ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN --- Trần Thị Sim PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA MÔ HÌNH CÁNH ĐỒNG MẪU LỚN TẠI HUYỆN VŨ THƯ, TỈNH THÁI BÌNH THEO HƯỚNG SỬ DỤN
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
-
Trần Thị Sim
PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA MÔ HÌNH CÁNH ĐỒNG MẪU LỚN TẠI HUYỆN VŨ THƯ, TỈNH THÁI BÌNH THEO HƯỚNG SỬ DỤNG
VÀ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI BỀN VỮNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Hà Nội – 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
-
Trần Thị Sim
PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA MÔ HÌNH CÁNH ĐỒNG MẪU LỚN TẠI HUYỆN VŨ THƯ, TỈNH THÁI BÌNH THEO HƯỚNG SỬ DỤNG
VÀ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI BỀN VỮNG
Chuyên ngành: Quản lý đất đai
Mã số : 60850103
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Cao Huần
Hà Nội – 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng toàn bộ những nội dung và số liệu trong luận văn này do tôi tự nghiên cứu, khảo sát và thực hiện không trùng với bất kỳ luận văn, đề tài nào đã công bố Nếu có gì sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm
Hà Nội, tháng 1 năm 2015
Học viên
Trần Thị Sim
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành chương trình sau đại học và viết luận văn này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của các thầy cô trong trường Đại học Khoa học tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội
Trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong khoa Địa lý, trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội, đặc biệt là những thầy cô
đã tận tình dạy bảo cho tôi trong suốt quá trình học tập tại trường
Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến Giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Cao Huần người
đã dành rất nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu và giúp tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp
Nhân đây, tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo, tập thể cán bộ Ủy ban nhân dân huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình đã tạo rất nhiều điều kiện giúp đỡ để tôi có đầy đủ dữ liệu, số liệu nghiên cứu
Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng để hoàn thiện luận văn một cách tốt nhất bằng tất cả khả năng của mình nhưng vẫn không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp quý báu của các thầy cô và các bạn
Hà Nội, tháng 1 năm 2015
Học viên
Trần Thị Sim
Trang 5DANH MỤC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
UBND : Ủy ban nhân dân NLT : Nông lâm trường HTX : Hợp tác xã GTSX : Giá trị sản xuất GTGT : Giá trị gia tăng CPTG : Chi phí trung gian
LĐ : Lao động KHKT : Khoa học kỹ thuật CĐML : Cánh đồng mẫu lớn
Trang 6
87
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA MÔ HÌNH CÁNH ĐỒNG MẪU LỚN 4
1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan 4
1.1.1 Trên thế giới 4
1.1.2 Ở Việt Nam 9
1.2 Một số vấn đề cơ bản liên quan đến mô hình cánh đồng mẫu lớn 19
1.2.1 Khái niệm về cánh đồng mẫu lớn 19
1.2.2 Quan niệm về hiệu quả sử dụng đất 22
1.2.3 Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp bền vững 26
1.2.4 Mô hình cánh đồng mẫu lớn và xây dựng nông thôn mới 27
1.3 Các bước nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của mô hình cánh đồng mẫu lớn 28
1.3.1 Các bước đánh giá hiệu quả sử dụng đất của mô hình cánh đồng mẫu lớn 28
1.3.2 Phương pháp nghiên cứu 30
Tiểu kết chương 1: 30
CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI ẢNH HƯỞNG TỚI VIỆC XÂY DỰNG MÔ HÌNH CÁNH ĐỒNG MẪU LỚN Ở HUYỆN VŨ THƯ, TỈNH THÁI BÌNH 32
2.1 Vị trí địa lý 32
2.2 Đặc điểm điều kiện tự nhiên 33
2.2.1 Địa hình 33
2.2.2 Đặc điểm khí hậu 33
2.2.3.Chế độ thuỷ văn 35
2.2.4 Đất 35
2.2.5 Cơ cấu cây trồng 39
2.3 Đặc điểm kinh tế xã hội 39
2.3.1 Dân số và lao động 39
Trang 788
2.3.2 Cơ cấu các ngành kinh tế 41
2.3.3 Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng 42
2.4 Tình hình sử dụng đất đai 43
2.4.1 Hiện trạng sử dụng đất năm 2013 của huyện Vũ Thư 43
2.4.2 Tình hình biến động đất đai giai đoạn 2010-2013 46
2.5 Tình hình công tác quản lý đất đai 49
2.5.1 Công tác cấp GCNQSD đất 49
2.5.2 Công tác đo đạc, lập bản đồ 49
2.5.3 Công tác thống kê, kiểm kê đất đai 49
2.5.4 Công tác tuyên truyền pháp luật, chính sách pháp luật 49
Tiểu kết chương 2 50
CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH, SO SÁNH HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤTCỦA MÔ HÌNH CÁNH ĐỒNG MẪU LỚN TẠI HUYỆN VŨ THƯVÀ ĐỀ XUẤT PHƯƠNG HƯỚNG SỬ DỤNG VÀ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI THEO HƯỚNG BỀN VỮNG 51
3.1 Định hướng xây dựng mô hình cánh đồng mẫu lớn ở huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình 51
3.1.1 Phương hướng và mục tiêu xây dựng mô hình cánh đồng mẫu lớn 51
3.1.2 Tiêu chí xây dựng “Cánh đồng mẫu lớn” của huyện Vũ Thư 51
3.1.3 Quy hoạch, xây dựng kế hoạch thực hiện 52
3.1.4 Phân công trách nhiệm thực hiện 53
3.2 Thực trạng mô hình cánh đồng mẫu lớn ở huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình 53
3.2.1 Mô hình lúa xuân – lúa mùa – đậu tương ở xã Nguyên Xá 54
3.2.2 Mô hình lúa xuân - dưa lê - lúa mùa ở xã Song An, huyện Vũ Thư 56
3.3 Đánh giá hiệu quả sử dụng đất của mô hình cánh đồng mẫu lớn trên địa bàn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình theo hướng sử dụng và quản lý đất bền vững 60
3.3.1 Đánh giá hiệu quả kinh tế 60
3.3.2 Đánh giá về hiệu quả xã hội 65
3.3.3 Đánh giá về hiệu quả môi trường 66
3.4 Đánh giá tổng hợp về hiệu quả của mô hình cánh đồng mẫu lớn so với ngoài mô hình cánh đồng mẫu lớn 68
Trang 889
3.5 Thuận lợi, khó khăn khi xây dựng cánh đồng mẫu lớn ở huyện Vũ Thư 70
3.5.1 Thuận lợi khi xây dựng cánh đồng mẫu lớn 70 3.5.2 Những khó khăn khi triển khai “Cánh đồng mẫu lớn” 70
3.6 Định hướng nâng cao hiệu quả sử dụng đất trong xây dựng mô hình cánh đồng mẫu lớn theo hướng sử dụng đất bền vững ở huyện Vũ Thư 72
3.6.1 Căn cứ để định hướng 72 3.6.2 Định hướng nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Vũ Thư theo hướng phát triển bền vững 72 3.6.3 Một số giải pháp để nâng cao hiệu quả của mô hình cánh đồng mẫu lớn ở huyện Vũ Thư 74
Tiểu kết chương 3 77 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 79
Trang 990
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Diện tích thực hiện mô hình cánh đồng mẫu lớn vụ hè thu
năm 2011 - đông xuân 2011-2012 ở tỉnh phía Nam 16
Bảng 1.2 Hiệu quả kinh tế từ mô hình cánh đồng mẫu lớn trong vụ hè thu năm 2011 (số liệu 05 tỉnh ĐBSCL) 17
Bảng 1.3 Trình tự đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của mô hình cánh đồng mẫu lớn……… 29
Bảng 2.1 Một số yếu tố khí hậu của huyện Vũ Thư năm 2013……… ….35
Bảng 2.2 Tính chất đất huyện Vũ Thư 38
Bảng 2.3 Dân số và lao động của huyện Vũ Thư năm 2010-2013…… 40
Bảng 2.4 Tổng giá trị sản xuất theo các ngành qua một số năm ……… 41
Bảng 2.5 Hiện trạng sử dụng đất năm 2013 45
Bảng 2.6 Biến động sử dụng đất giai đoạn 2010-2013 47
Bảng 3.1 Quy mô của mô hình Cánh đồng mẫu lớn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình……… 53
Bảng 3.2 Chi phí trung gian của các loại hình sử dụng đất tại xã Nguyên Xá, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình…… 60
Bảng 3.3 Bảng tính giá trị sản xuất của các loại hình sử dụng đất tại Nguyên Xá, Vũ Thư, Thái Bình…… 62
Bảng 3.4 Chi phí trung gian của các loại hình sử dụng đất tại xã Song An, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình 63
Bảng 3.5 Bảng tính giá trị sản xuất của các loại hình sử dụng đất tại Song An, Vũ Thư, Thái Bình……… 64
Bảng 3.6 Hiệu quả của các kiểu sử dụng đất trong mô hình cánh đồng mẫu lớn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình…… 65
Bảng 3.7 Hiệu quả của các kiểu sử dụng đất ngoài mô hình cánh đồng mẫu lớn, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình……… 65
Bảng 3.8 Hiệu quả sử dụng đất của mô hình cánh đồng mẫu lớn tính trên một công lao động……… …66
Bảng 3.9 So sanh tỷ lệ các chất trong sử dụng phân bón 67
Bảng 3.10 Bảng đánh giá tổng hợp về hiệu quả mô hình cánh đồng mẫu lớn so với ngoài mô hình cánh đồng mẫu lớn 69
Trang 1091
DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 2.1 Vị trí địa lý huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình 32
Hình 2.2 Bản đồ đất tỉnh Thái Bình 37
Hình 2.3 Bản đồ hiện trạng sử dụng đất huyện Vũ Thư 44
Hình 3.1 Bản đồ hiện trạng sử dụng đất xã Nguyên Xá năm 2013 55
Hình 3.2 Hình ảnh về mô hình cánh đồng mẫu lớn về trồng lúa tại xã Nguyên Xá, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình…… 56
Hình 3.3 Hình ảnh về mô hình cánh đồng mẫu lớn về trồng lúa trồng lúa tại xã Song An, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình…… 58
Hình 3.4 Hình ảnh về mô hình cánh đồng mẫu lớn về trồng dưa lê tại xã Nguyên Xá, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình…… 58
Hình 3.5 Bản đồ hiện trạng sử dụng đất xã Song An năm 2013 59
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn (2008), “Cẩm Nang sử dụng đất
nông nghiệp Tập 2: Phân hạng đánh giá đất đai”, Nhà xuất bản khoa học và
kỹ thuật
2 Chỉ thị số 24/2003/CT-TTg ngày 08/10/2003 về phát triển công nghiệp chế
biến nông, lâm, thủy sản của Thủ tướng Chính Phủ
3 Vũ Trọng Bình và Đặng Đức Chiến “Cánh đồng mẫu lớn: Lý luận và tiếp
cận thực tiễn trên thế giới và ở Việt Nam”, Viện chính sách và phát triển
chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn
4 Nguyễn Cao Huần (2005), “Đánh giá cảnh quan theo tiếp cận kinh tế sinh
thái”, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội
5 Nguyễn Trí Ngọc (2012), “Báo cáo kết quả triển khai mô hình “ Cánh đồng
mẫu lớn” trong sản xuất lúa của cả nước trong vụ hè thu 2011 - đông xuân
2011-2012 và định hướng phát triển trong thời gian tiếp theo”
6 Trần Văn Tuấn (2004), Tập bài giảng “Đánh giá đất”, Trường Đại học Khoa
học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội
7 Trần Văn Tuấn (2004), Tập bài giảng “Quy hoạch sử dụng đất”, Trường Đại
học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc Gia Hà nội
8 Quyết định số 80/2002/QĐ-TTg ngày 24/6/2002 về Chính sách tiêu thụ nông
sản - hàng hóa thông qua hợp đồng của Thủ tướng Chính phủ
9 UBND huyện Vũ Thư, Báo cáo quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội
huyện Vũ Thư các năm 2010-2013
10 UBND huyện Vũ Thư, Báo cáo quy hoạch tổng thể vùng sản xuất nông
nghiệp giai đoạn 2006-2010, định hướng đến năm 2020
11 UBND huyện Vũ Thư, Kết quả thống kê và kiểm kê đất đai huyện Vũ Thư
năm các năm 2010-2013
12 FAO (1976), A framework for land evaluation Soil Bulletin 2 Rome