1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ NHÂM NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH, HÓA HỌC LỚP 10 KHI CÓ SỬ DỤNG THÍ NGHI
Trang 11
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ NHÂM
NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH, HÓA HỌC LỚP 10 KHI CÓ
SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM HÓA HỌC
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌC
HÀ NỘI – 2014
Trang 22
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ NHÂM
NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH, HÓA HỌC LỚP 10 KHI CÓ
SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM HÓA HỌC
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌC
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
( BỘ MÔN HÓA HỌC )
Mã số: 60 14 01 11
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trịnh Ngọc Châu
HÀ NỘI – 2014
Trang 33
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn này, ngoài nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự giúp đỡ to lớn từ các thầy cô giáo, cơ quan, bạn bè, đồng nghiệp, người thân và các
em học sinh
Bằng tất cả lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến PGS.TS Trịnh Ngọc Châu - người thầy tận tâm đã hướng dẫn tôi trong suốt quá trình xây dựng và hoàn thành luận văn này
Xin gửi lời cảm ơn đến Sở GD - ĐT Hà Nội, các thầy, cô giáo, cán bộ viên chức của trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội, Ban Giám Hiệu trường THPT Tự Lập – Mê Linh – Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu
Tôi xin được bày tỏ lòng cảm ơn tới các thầy giáo, cô giáo và các em học sinh trường THPT Tự Lập, cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài
Cuối cùng, tôi xin cảm ơn sự quan tâm và ủng hộ của gia đình, bạn bè, người thân - đó là nguồn động viên tinh thần lớn nhất để tôi theo đuổi và hoàn thành luận văn này
Mặc dù đã hết sức cố gắng, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong sự chỉ dẫn, đóng góp ý kiến của các nhà khoa học, các thầy cô giáo, bạn
bè, đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện!
Trân trọng cảm ơn!
Hà Nội , ngày 15 tháng 11 năm 2014
Tác giả
Nguyễn Thị Nhâm
Trang 44
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt
CLDH CNTT
ĐC
dd
GD
GV
HS PGS.TS
KT KTĐG
PP PPDH PPGD PTDH pthh
pư THCS THPT
TN TNHS TNHH TNGV TNTH
XH SGK
Chữ viết đầy đủ
: Chất lượng dạy học : Công nghệ thông tin : Đối chứng
: dung dịch : Giáo dục : Giáo viên : Học sinh : Phó giáo sư - tiến sĩ : Kiểm tra
: Kiểm tra đánh giá : Phương pháp : Phương pháp dạy học : Phương pháp giáo dục : Phương tiện dạy học : Phương trình hóa học : Phản ứng
: Trung học cơ sở : Trung học phổ thông : Thực nghiệm
: Thí nghiệm học sinh : Thí nghiệm hóa học : Thí nghiệm giáo viên : Thí nghiệm thực hành : Xã hội
: Sách giáo khoa
Trang 55
MỤC LỤC
Lời cảm ơn
Danh mục viết tắt
Mục lục
Danh mục bảng
Danh mục biểu đồ - đồ thị
MỞ ĐẦU
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1.Đổi mới phương pháp dạy học hóa học ở Việt Nam
1.1.1.Nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học
1.1.2 Định hướng cơ bản về đổi mới PPDH
1.1.3 Những xu hướng dạy học hoá học hiện nay
1.1.4 Dạy học tích cực
1.2 Hứng thú học tập của học sinh
1.2.1 Khái niệm cơ bản ………
1.2.2 Thực trạng động cơ học tập của học sinh THPT hiện nay ở một số trường………
1.3 Chất lượng dạy học
1.3.1 Chất lượng giáo dục
1.3.2 Chất lượng dạy học (CLDH)
1.3.3 Một số định hướng đổi mới để nâng cao CLDH
1.4 Thí nghiệm hóa học trong dạy học hóa học ở trường THPT
1.4.1 Vai trò của thí nghiệm hoá học trong dạy học hoá học
1.4.2 Phân loại thí nghiệm trong dạy học hoá học
1.4.3 Những yêu cầu sư phạm của việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học
1.5 Thực trạng sử dụng thí nghiệm hoá học trong một số trường THPT ở Mê Linh – Hà Nội
Tiểu kết chương 1
CHƯƠNG 2 SỬ DỤNG HỆ THỐNG THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC HOÁ HỌC CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH LỚP 10 CHƯƠNG TRÌNH CƠ BẢN
i
ii iii
vi vii
1
7
7
8
9
15
18
18
18
19
21
21
22
22
24
24
26
26
29
30
32
Trang 66
2.1 Phân tích nội dung chương Oxi – Lưu huỳnh lớp 10 chương trình cơ
bản
2.1.1 Đặc điểm vị trí
2.1.2 Nội dung kiến thức
2.2 Hệ thống thí nghiệm phần hóa học chương Oxi – Lưu huỳnh lớp 10 chương trình cơ bản
2.2.1 Hệ thống các thí nghiệm
2.2.2 Một số hình ảnh về dụng cụ thí nghiệm
2.2.3 Kĩ năng sử dụng đúng, hiệu quả các dụng cụ và hóa chất thí nghiệm
2.2.4 Hướng dẫn thực hành các TN
2.2.5 Một số nhận xét và đề xuất
2.3 Phương pháp sử dụng thí nghiệm trong dạy học chương oxi – lưu huỳnh hóa học lớp 10
2.3.1 Sử dụng thí nghiệm do giáo viên làm theo phương pháp nghiên cứu, kiểm chứng trong dạy bài mới
2.3.2 Sử dụng thí nghiệm do học sinh làm theo phương pháp nghiên cứu, kiểm chứng khi dạy bài mới
2.3.3 Sử dụng thí nghiệm trong dạy bài thực hành
2.3.4 Dùng TN để xây dựng bài tập thực nghiệm
2.3.5 Sử dụng thí nghiệm trong kiểm tra, đánh giá
2.4 Phương pháp sử dụng thí nghiệm hoá học theo hướng dạy học tích cực
2.4.1 Sử dụng thí nghiệm theo phương pháp nghiên cứu
2.4.2 Sử dụng thí nghiệm đối chứng
2.4.3 Sử dụng thí nghiệm nêu vấn đề
2.4.4 Sử dụng thí nghiệm hoá học tổ chức cho học sinh nghiên cứu tính chất các chất
2.5 Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc sử dụng thí nghiệm hóa học
Tiểu kết chương 2
CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
3.1 Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
3.1.1 Mục đích của thực nghiệm
3.1.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm
32
32
32
33
33
34
38
43
55
57
58
62
64
71
73
74
75
75
75
75
76
76
78
78
78
78
Trang 77
3.2 Nội dung thực nghiệm
3.2.1 Kế hoạch
3.2.2 Tiến hành
3.2.3 Kết quả thực nghiệm
3.2.4 Xử lí kết quả thực nghiệm
3.2.5 Phân tích kết quả thực nghiệm
Tiểu kết chương 3
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC 1 CÁC GIÁO ÁN
PHỤ LỤC 2 CÁC ĐỀ KIỂM TRA VÀ ĐÁP ÁN
78 78 79 86 87 93 94 95 97 100 109
Trang 88
DANH MỤC BẢNG
Trang
Bảng 1.1 Kết quả điểu tra HS với câu hỏi “Bạn có thích học không?”
Bảng 1.2 Kết quả điều tra về mục đích học tập của HS ở hai trường THPT Bảng 1.3 Kết quả phiếu điều tra về thực trạng sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học ở một số trường phổ thông………
Bảng 2.1 Bảng hệ thống các thí nghiệm……
Bảng 3.1 Kết quả các bài kiểm tra………
Bảng 3.2 Bảng tổng hợp điểm các bài kiểm tra
Bảng 3.3 Số % học sinh đạt điểm Xi………
Bảng 3.4 Số % học sinh đạt điểm Xi trở xuống………
Bảng 3.5 Số % học sinh đạt điểm yếu – kém, trung bình, khá và giỏi………
Bảng 3.6 Giá trị của các tham số đặc trưng………
20
20
29
33
86
86
88
89
89
92
Trang 99
DANH MỤC BIỂU ĐỒ - ĐỒ THỊ
Trang Biểu đồ 3.1 Mức độ phát biểu của HS THPT cả lớp TN và lớp ĐC trước TN
Biểu đồ 3.2 Mức độ phát biểu của HS lớp TN trước TN………
Biểu đồ 3.3 Mức độ phát biểu của HS lớp ĐC trước TN………
Biểu đồ 3.4 Mức độ phát biểu của HS THPT cả lớp TN và lớp ĐC sau TN…
Biểu đồ 3.5 Mức độ phát biểu của HS lớp TN sau TN………
Biểu đồ 3.6 Mức độ phát biểu của HS lớp ĐC sau TN………
Biểu đồ 3.7 Biểu thị HS cả lớp TN và ĐC với câu hỏi “Bạn có chuẩn bị bài
trước khi đến lớp không?” trước TN ………
Biểu đồ 3.8 Biểu thị HS lớp TN với câu hỏi “Bạn có chuẩn bị bài trước khi
đến lớp không?” trước TN ………
Biểu đồ 3.9.Biểu thị HS lớp ĐC với câu hỏi “Bạn có chuẩn bị bài trước khi đến
lớp không?” trước TN ………
Biểu đồ 3.10 Biểu thị HS cả lớp TN và ĐC với câu hỏi “Bạn có chuẩn bị bài
trước khi đến lớp không?” sau TN ………
Biểu đồ 3.11 Biểu thị HS lớp ĐC với câu hỏi “Bạn có chuẩn bị bài trước khi
đến lớp không?” sau TN ………
Biểu đồ 3.12 Biểu thị HS lớp ĐC với câu hỏi “Bạn có chuẩn bị bài trước khi
đến lớp không?” sau TN ………
Đồ thị 3.13 Đồ thị biểu diễn đường tích lũy bài KT số 1-THPT Tự Lập……
Đồ thị 3.14 Đồ thị biểu diễn đường tích lũy bài KT số 1-THPT Tự Lập……
Đồ thị 3.15 Đồ thị biểu diễn đường tích lũy bài KT số 1-THPT Tự Lập……
Đồ thị 3.16 Đồ thị biểu diễn đường tích lũy bài KT số 1-THPT Tự Lập……
Biểu đồ 3.13 Biểu đồ biểu diễn trình độ HS qua 4 bài kiểm tra………
80
80
81
81
82
82
83
83
84
84
84
85
90
90
90
91
91
Trang 1010
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Chiến lược phát triển giáo dục 2011 – 2020 có nhấn mạnh, phấn đấu đưa giáo dục nước ta trở thành một nền giáo dục tiên tiến, khoa học, dân tộc, đại chúng, thích ứng với nền kinh tế thị trường, có khả năng hội nhập quốc tế Nền giáo dục phải đào tạo những con người Việt Nam có năng lực tư duy độc lập, sáng tạo, có khả năng thích ứng, hợp tác và năng lực giải quyết vấn đề Để đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đó, đòi hỏi chúng ta phải đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo Chiến lược đã nhấn mạnh vai trò then chốt của việc đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng lấy người học làm trung tâm, giúp tăng cường tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học Trong giảng dạy phải ưu tiên áp dụng linh hoạt, thường xuyên các phương pháp dạy học tích cực, các phương pháp có tính trực quan cao, sử dụng các phương tiện, thiết bị đa dạng, sinh động, coi trọng thực hành, thực nghiệm
Các nhà tâm lí học nghiên cứu và chỉ ra rằng hứng thú có một vai trò quan trọng trong quá trình hoạt động của con người Nó là động cơ thúc đẩy con người tham gia tích cực vào hoạt động đó Khi được làm việc phù hợp với hứng thú dù phải khó khăn con người cũng vẫn cảm thấy thoải mái và đạt được hiệu quả cao Trong hoạt động học tập, hứng thú có vai trò hết sức quan trọng, thực tế cho thấy hứng thú đối với các bộ môn của học sinh tỉ lệ thuận với kết quả học tập của các
em
Bàn về thực trạng học tập của học sinh Trung học phổ thông hiện nay, bên cạnh những học sinh vui thích, đam mê với việc học tập thì cũng có một bộ phận không nhỏ các em không thích học, chán học, nguyên nhân là do mất hứng thú học tập Tình trạng chán học, không thích học do mất hứng thú học này đã ảnh hưởng không nhỏ tới kết quả học tập của các em nói riêng và chất lượng giáo dục ở bậc THPT nói chung Và đặc biết đối với lứa tuổi THPT –lứa tuổi đang chuẩn bị bước vào bước ngoặt lớn nhất của cuộc đời là thi đại học thì việc mất hứng thú học tập làm cho các em mất động lực học tập, điều này có có ảnh hưởng lớn tới tương lai của các em
Trang 1111
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2001), Hướng dẫn đánh giá xếp loại giờ dạy bậc trung
học
2.Trịnh Văn Biều, Trang Thị Lân, Vũ Thị Thơ và Trần Thị Vân (2001) Thực
hành thí nghiệm - phương pháp dạy học Hóa học Nxb Đại học Sư phạm thành phố
Hồ Chí Minh
3 Trịnh Ngọc Châu (2006), Giáo trình thực tập hóa vô cơ (in lần 3) Nxb Đại Học
Giáo Dục Hà Nội, tr 5 – 11, tr 68 – 84
4 Nguyễn Thị Kim Chi (2001), Hoàn thiện kĩ thuật và phương pháp tiến hành thí
nghiệm thực hành bộ môn phương pháp giảng dạy hóa học ở ĐHSP và CĐSP Quy Nhơn, Luận văn Thạc sĩ giáo dục học Trường ĐHSP Hà Nội
5 Nguyễn Cương, Phương pháp dạy học và thí nghiệm hoá học Tài liệu bồi
dưỡng thường xuyên chu kì 1997- 2000 cho giáo viên THPT Nxb Giáo dục, 1999
6 Nguyễn Cương - Nguyễn Mạnh Dung- Nguyễn Thị Sửu, Phương pháp dạy
học hoá học Tập 1 Nxb Giáo dục, 2000
7 Nguyễn Cương Nguyễn Xuân Trường Nguyễn Thị Sửu Đặng Thị Oanh
-Hoàng Văn Côi - Trần Trung Ninh, Thí nghiệm thực hành phương pháp dạy học
hoá học Nxb Đại học sư phạm, 2005
8 Nguyễn Cương và các cộng sự (2005), Thí nghiệm thực hành - Phương
pháp dạy học hóa học Nxb Đại học Sư phạm
9 Trần Thị Đà - Đặng Trần Phách, Cơ sở lí thuyết các phản ứng hoá học Nxb
Giáo dục, 2004
10.Trần Quốc Đắc (2007) , Hướng dẫn thực hành hóa 10 Nxb Giáo dục
11 Nguyễn Tinh Dung, Hoá học phân tích-Phần II: Các phản ứng ion trong dung
dịch nước Nxb Giáo dục, 2001
12 Nguyễn Thị Hoa, Sử dụng thí nghiệm và các phương tiện kĩ thuật dạy học để
nâng cao tính tích cực, chủ động cho học sinh trong học tập hoá học 10,11
13 Nguyễn Thị Hoa (2003), Sử dụng thí nghiệm và các phương tiện kĩ thuật dạy
học để nâng cao tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập hóa học 10, 11 trường THPT ở Hà Nội Luận văn thạc sĩ giáo dục học, Trường ĐHSP Hà Nội
14 Trần Bá Hoành, Lý luận cơ bản về dạy và học tích cực Dự án đào tạo GV
THCS - Hà nội 6/2003
Trang 1212
15 Vũ Thị Loan (2004), Hóa học đại cương 3- Thực hành trong phòng thí
nghiệm Nxb Đại học Sư phạm
16 Nghị quyết Đại hội đảng khoá IX; khoá X
17 Nguyễn Ngọc Quang, Lí luận dạy học hoá học Tập 1 Nxb Giáo dục, 1994 Nguyễn Thị Sửu, Hệ thống câu hỏi trắc nghiệm dùng để kiểm tra kiến thức về kĩ
năng thí nghiệm trong học phần thực hành lí luận dạy học Hóa học Trường Đại
học Sư phạm, 2001
18 Nguyễn Thị Sửu và Hoàng Văn Côi (2008) Thí nghiệm hóa học ở trường phổ
thông Nxb Khoa học và kỹ thuật Hà Nội
19 Nguyễn Thị Sửu - Trần Trung Ninh - Nguyễn Thị Kim Thành Trắc nghiệm
thực hành hóa học
20 Nguyễn Xuân Trường- Nguyễn Thị Sửu- Đặng Thị Oanh- Trần Trung
Ninh, Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên giáo viên trung học phổ thông (chu kì
2004-2007) Nxb ĐHSP, 2005
21 Nguyễn Xuân Trường – Nguyễn Đức Chuy – Lê Mậu Quyền – Lê Xuân
Trọng, Hóa học 10 Nxb Giáo dục, 2006
22 Nguyễn Xuân Trường và các cộng sự (2007), Hóa học 10- Sách giáo viên
Nxb Giáo dục
23 Nguyễn Phú Tuấn (2000), Hoàn thiện phương pháp sử dụng thí nghiệm hóa
học và một số phương tiện dạy học để nâng cao chất lượng dạy học ở phổ thông miền núi Luận án tiến sĩ giáo dục học, Trường ĐHSP Hà Nội
24 Nguyễn Phú Tuấn (2010), Thực hành thí nghiệm trong dạy học hóa học ở phổ
thông Nxb Đại học Sư phạm
Các trang Web
26 http://hoahoc.org
27 http://phanmemhoahoc.com