Các biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi bảo hiểm nhân thọ ở việt nam hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT ÂU THỊ DIỆU LINH CÁC BIỆN PHÁP PHÁP LÝ HẠN CHẾ TRỤC LỢI BẢO HIỂM NHÂN THỌ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI -2015... ĐẠI HỌC QU

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ÂU THỊ DIỆU LINH

CÁC BIỆN PHÁP PHÁP LÝ HẠN CHẾ TRỤC LỢI BẢO HIỂM NHÂN THỌ

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI -2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ÂU THỊ DIỆU LINH

CÁC BIỆN PHÁP PHÁP LÝ HẠN CHẾ

TRỤC LỢI BẢO HIỂM NHÂN THỌ

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Luật kinh tế

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ LAN HƯƠNG

HÀ NỘI -201

1

MỤC LỤC

Trang Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt

MỞ ĐẦU 4 CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BIỆN PHÁP PHÁP LÝ HẠN CHẾ TRỤC LỢI BẢO HIỂM NHÂN THỌ VÀ KHÁI QUÁT PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH VỀ TRỤC LỢI BẢO HIỂM NHÂN THỌError! Bookmark

not defined

1.1 Lý luận chung về biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi bảo hiểm nhân thọ Error! Bookmark not defined.

1.1.1 Khái quát về bảo hiểm nhân thọ Error! Bookmark not defined 1.1.2 Một số vấn đề về trục lợi bảo hiểm nhân thọError! Bookmark not

defined.

1.1.3 Biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi bảo hiểm nhân thọ Error!

Bookmark not defined.

1.2 Khái quát pháp luật điều chỉnh về trục lợi bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined.

1.2.1 Sự cần thiết phải điều chỉnh bằng pháp luật về trục lợi bảo hiểm nhân thọ

Error! Bookmark not defined.

1.2.2 Nguyên tắc của pháp luật điều chỉnh về trục lợi bảo hiểm nhân thọ

Error! Bookmark not defined.

2

1.2.3 Một số nội dung cơ bản của pháp luật điều chỉnh về bảo hiểm nhân

defined.

1.3 Kinh nghiệm điều chỉnh pháp luật về trục lợi bảo hiểm nhân thọ ở một

số nước và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam Error! Bookmark not defined Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP PHÁP LÝ HẠN CHẾ TRỤC LỢI BẢO HIỂM NHÂN THỌ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Error! Bookmark not defined 2.1 Thực trạng trục lợi bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam hiện nay Error!

Bookmark not defined

2.1.1 Trục lợi bảo hiểm của người tham gia bảo hiểmError! Bookmark

not defined.

defined.

2.2 Những tồn tại, hạn chế trong quá trình áp dụng các biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam hiện nayError! Bookmark not

defined

2.3 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế trong quá trình áp dụng các biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined.

2.3.1 Nguyên nhân từ phía pháp luật điều chỉnh về trục lợi bảo hiểm nhân thọ

Error! Bookmark not defined.

2.3.2 Nguyên nhân từ khả năng nhận thức và áp dụng pháp luật của doanh

nghiệp bảo hiểm và cơ quan xét xử Error! Bookmark not defined.

3

2.3.3 Nguyên nhân từ phía ý thức xã hội và nhận thức của người dân

Error! Bookmark not defined 2.3.4 Nguyên nhân từ phía các cơ quan hữu quanError! Bookmark not

defined.

Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÁC BIỆN PHÁP PHÁP LÝ HẠN CHẾ TRỤC LỢI BẢO HIỂM NHÂN THỌ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Error! Bookmark not defined 3.1 Hoàn thiện các quy định pháp luật nhằm hạn chế hành vi trục lợi bảo hiểm nhân thọ Error! Bookmark not defined.

3.1.1 Hoàn thiện quy định pháp luật về nghĩa vụ cung cấp thông tin Error!

Bookmark not defined.

3.1.2 Hoàn thiện quy định về thời hạn trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường

Error! Bookmark not defined 3.1.3 Hoàn thiện các chế tài xử lý hành vi trục lợi bảo hiểm Error!

Bookmark not defined.

3.1.4 Hoàn thiện quy định về giám sát hoạt động bảo hiểm nhân thọ nhằm

hạn chế trục lợi bảo hiểm Error! Bookmark not defined.

3.2 Tăng cường tuyên truyền phổ biến pháp luật kinh doanh bảo hiểm nhân thọ nhằm hạn chế trục lợi bảo hiểm nhân thọ Error! Bookmark not defined 3.3 Tăng cường năng lực và trình độ đội ngũ cán bộ tham gia xử lý, giải quyết các hành vi trục lợi bảo hiểm nhân thọ Error! Bookmark not defined.

3.3.1 Đối với doanh nghiệp bảo hiểm và đại lý bảo hiểm Error!

Bookmark not defined.

4

defined.

3.3.1 Đối với ngành Toà án Error! Bookmark not defined.

Kết luận chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHUNG Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

5

Cuộc sống luôn tồn tại những rủi ro, biến cố mà không ai có thể lường trước được như tai nạn, bệnh tật Và khi những biến cố kể trên xảy ra đối với một người thì nó thường kéo theo những mất mát, thiệt hại về tính mạng, sức khỏe đối với bản thân họ Điều này dẫn đến hệ quả là người đó hoặc gia đình của họ sẽ phải đối mặt với những khó khăn nhất định về tài chính Đây là lý

do mà vì sao loại hình BHNT được đặt ra Trong loại hình bảo hiểm này, DNBH cam kết một sự bảo vệ về mặt tài chính đối với những người tham gia bảo hiểm và gia đình họ trước những rủi ro, mất mát xảy ra trong cuộc sống

Ở Việt Nam, BHNT xuất hiện muộn cùng với sự ra đời của Tổng công

ty Bảo Việt nhân thọ năm 1996, Việt Nam đang ở giai đoạn đầu của sự phát triển, là một thị trường năng động mới nổi ở Đông Nam Á, có cơ cấu dân số

lý tưởng ngày một gia tăng với khoảng 90 triệu người trong năm 2015, và quan trọng hơn, ngày càng có nhiều người thoát ra khỏi nghèo đói, tầng lớp trung lưu gia tăng cùng với sự phát triển của nền kinh tế những điều này cho thấy tiềm năng phát triển của ngành bảo hiểm Việt Nam nói chung và phân khúc BHNT nói riêng còn rất lớn, được các chuyên gia kinh tế thế giới đánh giá là mảnh đất màu mỡ cho bảo hiểm phát triển trong tương lai

Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi, trong quá trình phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam nói chung và BHNT nói riêng đang phải đối mặt với nhiều thách thức, trong đó có những thách thức từ các hành vi TLBH với những thủ đoạn ngày càng tinh vi, phức tạp hơn, gây thất thoát lớn về tài chính cho cả Nhà nước và các DNBH, gián tiếp ảnh hưởng đến quyền lợi bảo hiểm của người tham gia bảo hiểm chân chính Các hành vi TLBH diễn ra ở mọi đối tượng tham gia bảo hiểm, không chỉ có ở bên được bảo hiểm mà còn

có ở bên bảo hiểm hay cao hơn nữa là sự câu kết giữa các bên để trục lợi, theo thống kê cho thấy có 90% các vụ trục lợi có “chân trong”[20], hay nói cách

6

khác là sự tiếp tay của các cán bộ, công nhân viên trong ngành và ĐLBH Những hành vi này đã gây hậu quả nghiêm trọng không chỉ đến sự phát triển của thị trường bảo hiểm mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển của cả nền kinh tế Theo Cục quản lý, giám sát hảo hiểm, trong giai đoạn 2007 - 2013, thị trường BHNT có khoảng 52.860 vụ trục lợi với số tiền bị trục lợi ước tính 530 tỷ đồng Trung bình mỗi năm có khoảng 9.000 vụ TLBH được phát hiện[20] Như vậy, có thể thấy rằng tình trạng TLBH đặc biệt là BHNT ở Việt Nam đã bắt đầu có dấu hiệu gia tăng rất cần thiết phải được kiểm soát và ngăn chặn

Chính vì lẽ đó, tác giả đã quyết định chọn đề tài luận văn thạc sĩ: “Các

biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam hiện nay”

2 Tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về Pháp luật kinh doanh BHNT nói chung, các biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT nói riêng là một vấn đề còn khá mới mẻ về mặt lý luận cũng như thực tiễn Vì vậy, các công trình nghiên cứu chuyên sâu

về lĩnh vực này gần như chưa có nhiều

Về vấn đề Pháp luật kinh doanh BHNT, có thể thấy việc giảng dạy về BHNT ở các trường đại học chuyên ngành kinh tế, tài chính và luật ở Việt Nam mới chỉ ở bước đầu bằng việc cung cấp những kiến thức cơ bản Năm

2001, Nhà xuất bản Thống kê cho tái bản lần thứ nhất cuốn “Một số điều cần biết về pháp lý trong KDBH” của GS.TSKH Trương Mộc Lâm và Lưu Nguyên Khánh Trong lần tái bản này, cuốn sách đã bước đầu đề cập những nguyên tắc pháp lý trong kinh doanh BHNT và đây có thể coi là cuốn sách đầu tiên của Việt Nam về vấn đề này Ngoài ra, còn có một số công trình nghiên cứu liên quan như: Nguyễn Anh Tố “Một số vấn đề pháp lý về HĐBH”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, 2001; Thái Văn Cách “Thực trạng pháp luật về KDBH, phương hướng hoàn thiện”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, 2001;

7

Vương Việt Đức “HĐBH tài sản”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, 2003; Phí Thị Quỳnh Nga “Pháp luật về giao dịch BHNT ở Việt Nam”, 2006; Trịnh Thị Bích Thủy “BHNT theo pháp luật Việt Nam”, Luận văn thạc sĩ Luật kinh tế, 2014… Bên cạnh đó, một loạt bài viết của tác giả Trần Vũ Hải và đặc biệt là Luận án tiến sĩ của NCS Trần Vũ Hải “Pháp luật về kinh doanh BHNT ở Việt Nam những vấn đề lý luận và thực tiễn”, Luận án Tiến sỹ kinh tế, Trường

ĐH Luật Hà Nội, 2013 Đây là công trình chuyên khảo xây dựng hệ thống lý luận về pháp luật kinh doanh BHNT cũng như đánh giá tương đối toàn diện thực trạng pháp luật hiện hành điều chỉnh lĩnh vực này, đóng góp những căn

cứ khoa học cho việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật về kinh doanh BHNT ở Việt Nam Đồng thời đóng góp vào hệ thống kiến thức pháp lý để các cơ quan quản lý nhà nước, DNBH và người tham gia bảo hiểm áp dụng các quy định của pháp luật một cách hiệu quả

Như vậy, nhìn một cách tổng quát, khoa học pháp lý nước ta hiện nay, việc nghiên cứu chuyên sâu về bảo hiểm nói chung và BHNT nói riêng đã bắt đầu được chú trọng Tuy nhiên, đề cập tới vấn đề TLBH và hạn chế TLBH,

có thể kể đến tài liệu kỷ yếu hội thảo của Cục quản lý, giám sát bảo hiểm và HHBH Việt Nam trong những năm gần đây và bài viết của PGS,TS Doãn Hồng Nhung “Một số ý kiến hoàn thiện pháp luật về phòng ngừa, ngăn chặn TLBH trong KDBH ở Việt Nam” Điều đó cho thấy, những công trình nghiên cứu về vấn đề này vẫn còn hạn chế

Chính vì vậy, với mong muốn tìm hiểu cụ thể về các biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT và thực tiễn áp dụng các biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT ở Việt Nam hiện nay từ đó đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT, tác giả đã lựa chọn đề tài:

“Các biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT ở Việt Nam hiện nay”

8

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của Luận văn

3.1.Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu các biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT ở Việt Nam hiện nay, luận văn đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả các biện pháp lý hạn chế trục lợi BHNT

3.2 Nhiệm vụ của Luận văn

Để thực hiện được mục đích trên, luận văn đặt ra các nhiệm vụ:

- Phân tích để làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT, pháp luật điều chỉnh về trục lợi BHNT và kinh nghiệm điều chỉnh pháp luật về TLBH ở một số nước và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam

- Tìm hiểu những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân về thực tiễn áp dụng các biện pháp hạn chế trục lợi BHNT ở Việt Nam hiện nay

- Từ những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân về thực tiễn áp dụng các biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT luận văn đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả các biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT ở Việt Nam hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận văn

Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT ở Việt Nam

Phạm vi nghiên cứu: lĩnh vực BHNT ở Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện luận văn này, người viết sử dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp với tính chất và yêu cầu của đề tài như phương pháp tổng hợp,

9

phương pháp phân tích, phương pháp liệt kê, phương pháp so sánh, phương pháp chứng minh và phương pháp duy vật biện chứng

6 Điểm mới của Luận văn

Thứ nhất, luận văn đã khái quát một cách hệ thống những vấn đề lý luận

chung về trục lợi BHNT, biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT, khái quát pháp luật điều chỉnh trục lợi BHNT ở Việt Nam hiện nay, kinh nghiệm điều chỉnh pháp luật về trục lợi BHNT ở một số nước và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam

Thứ hai, luận văn chỉ ra được thực trạng trục lợi BHNT Những tồn tại,

hạn chế và nguyên nhân của thực tiễn áp dụng các biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT ở Việt Nam hiện nay

Thứ ba, trên cơ sở thực tiễn áp dụng các biện pháp hạn chế trục lợi

BHNT, luận văn đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả các biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT ở Việt Nam hiện nay

7 Kết cấu Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Lý luận chung về biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT và

khái quát pháp luật điều chỉnh về trục lợi BHNT

Chương 2: Thực tiễn áp dụng các biện pháp pháp lý hạn chế trục lợi BHNT ở

Việt Nam hiện nay

Chương 3: Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả các biện pháp pháp lý

hạn chế trục lợi BHNT ở Việt Nam hiện nay

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Tiếng việt

10

1 Bảo Việt Nhân thọ (2011), Tham luận Hội thảo “Đánh giá thực trạng và

giải pháp hạn chế trục lợi bảo hiểm”, Cục Quản l Giám sát Bảo hiểm phối

hợp với Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam tổ chức, Nha Trang, 17/8/2011

2 Bộ Tài chính (2004), Thông tư 31/2004/TT-BTC ngày 12/04/2004 của Bộ

Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 118/2003/NĐ-CP về xử phạt hành chính trong lĩnh vực KDBH

Tài chính Hướng dẫn triển khai sản phẩm bảo hiểm liên kết đơn vi ̣

4 Hồng Chi (2015), Bảo hiểm nhân thọ: Doanh thu khai thác mới tăng

trưởng gần 50%, http://thoibaotaichinhvietnam.vn/

5 Chính phủ (2003), Nghị định 118/2003/NĐ-CP của Chính Phủ về xử phạt

vi phạm hành chính trong lĩnh vực KDBH

6 Chính phủ (2007), Nghị định 45/2007/NĐ-CP ngày 27/03/2007 của Chính

phủ về Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm

7 Chính phủ (2013), Nghị định 98/2013/NĐ-CP ngày 28/8/2013 của Chính

phủ Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực KDBH, kinh doanh sổ số

8 Lê Chung (2004), “Công ty Prudential VN tiếp tục kháng cáo” http://hanoimoi.com.vn/

9 Cục Quản lý, giám sát Bảo hiểm phối hợp với Hiệp hội bảo hiểm Việt Nam (2011), Kỷ yếu hội thảo “Đánh giá thực trạng và giải pháp phòng chống trục lợi bảo hiểm xe cơ giới và bảo hiểm con người” Nha Trang, ngày 17/08/2012

10 Cục quản lý, giám sát bảo hiểm (2015), “Đề xuất xử lý hình sự đối với

một số hành vi trục lợi bảo hiểm”, http://www.mof.gov.vn/

11 Ngô Trung Dũng (2013), Từ điển bảo hiểm, Nxb Dân Trí, Hà Nội

11

12 Nguyễn Văn Định (2008), Giáo trình Bảo hiểm, Nxb Đại học Kinh tế

Quốc dân, Hà Nội

13 Quốc Đô (2013), “Lộ "ảnh hưởng" của Prudential trong vụ lừa đảo bảo

hiểm lớn nhất miền Bắc”, http://dantri.com.vn/

14 Quốc Đô (2013), “Xét xử vụ lừa đảo khách hàng bảo hiểm lớn nhất miền

Bắc” http://dantri.com.vn/

15 Nguyễn Thị Hải Đường (2006), “Một số giải pháp phát triển thị trường

bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam”, Luận án Tiến sỹ kinh tế, Trường ĐH Kinh tế

quốc dân, Hà Nội

16 Hà Nội Mới (2013), “Thị trường bảo hiểm: gia tăng hành vi trục lợi”,

http://www.baomoi.com/

17 Trần Vũ Hải (2014), “Pháp luật về kinh doanh bảo hiểm nhân thọ ở Việt

Nam những vấn đề lý luận và thực tiễn”, Luận án Tiến sỹ luật học, Trường

ĐH Luật, Hà Nội

18 ThS.Nguyễn Tiến Hùng (2007), Nguyên lý và thực hành bảo hiểm, Nxb

Tài chính, Hà Nội

19 Nguyễn Thị Lan Hương (2007), Đề Tài “So sánh pháp luật về tổ chức và

hoạt động của công ty bảo hiểm ở một số nước trên thế giới ”, Khoa Luật,

Đai học quốc gia Hà Nội

20 Kim Lan (2014), “5 năm, mới phát hiện gần 53.000 vụ trục lợi bảo

hiểm”, http://tinnhanhchungkhoan.vn/

21 Phùng Đắc Lộc (2013), Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam - Cầu nối phát triển,

http://tinnhanhchungkhoan.vn/

22 Minh Luận (2007), “Vụ mua bảo hiểm nhân thọ hàng tỉ đồng ở Long An:

Tự nguyện hay bị lừa?”, http://tuoitre.vn/