Hợp tác kinh tế của việt nam với vương quốc arập xêut

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --- BÙI NGỌC TÚ HỢP TÁC KINH TẾ CỦA VIỆT NAM VỚI VƯƠNG QUỐC ARẬP XÊUT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

BÙI NGỌC TÚ

HỢP TÁC KINH TẾ CỦA VIỆT NAM VỚI VƯƠNG QUỐC ARẬP XÊUT

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

BÙI NGỌC TÚ

HỢP TÁC KINH TẾ CỦA VIỆT NAM VỚI VƯƠNG QUỐC ARẬP XÊUT

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS MAI THỊ THANH XUÂN

Hà Nội – 2015

TÓM TẮT LUẬN VĂN BẰNG TIẾNG VIỆT

1 Tên luận văn: Hợp tác kinh tế của Việt Nam với Vương quốc Arập Xêut

2 Tác giả: Bùi Ngọc Tú

3 Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

4 Bảo vệ năm: 2015

5 Giáo viên hướng dẫn: PGS TS Mai Thị Thanh Xuân

6 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

6.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài là nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về quan hệ hợp tác kinh tế giữa Việt Nam và Arập Xêut, tìm ra những khó khăn trong quá trình này và đề xuất những giải pháp chính sách nhằm khắc phục, thúc đẩy quan hệ giữa hai nước phát triển hiệu quả hơn

6.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận văn có các nhiệm vụ sau :

+ Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế song phương

+ Phân tích đánh giá thực trạng quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế Việt Nam và Arập Xêut từ năm 2010 đến năm 2014

+ Làm rõ khả năng mở rộng quan hệ kinh tế Việt Nam - Arập Xêut và đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy mối quan hệ này trong thời gian tới

7 Đóng góp mới của luận văn:

- Hệ thống hóa và làm rõ thêm cơ sở lý luận về quan hệ hợp tác kinh tế giữa

Việt Nam và Vương quốc Arập Xêut

- Phân tích, đánh giá thực trạng quan hệ hợp tác kinh tế giữa Việt Nam và Arập Xêut trên ba lĩnh vực: thương mại, đầu tư và xuất khẩu lao động trong thời gian từ năm 2010 đến 2014 Chỉ ra những hạn chế trong hoạt động này và nguyên

nhân của nó

- Đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam với Vương quốc Arập Xêut đến năm 2020

- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý và học viên, sinh viên ngành quản lý kinh tế và quan hệ kinh tế quốc tế

Giáo viên hướng dẫn

PGS TS Mai Thị Thanh Xuân

Học viên

Bùi Ngọc Tú

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT……… i

DANH MỤC BẢNG BIỂU……… iii

DANH MỤC HÌNH……… iii

MỞ ĐẦU……… 1

1 Tính cấp thiết của đề tài……… 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu……… 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu……… 2

4 Đóng góp của luận văn……… 3

5 Kết cấu luận văn……… 3

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUAN HỆ HỢP TÁC KINH TẾ GIỮA VIỆT NAM VÀ VƯƠNG QUỐC ARẬP XÊUT 4

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu……… 4

1.1.1 Những công trình đã công bố liên quan trực tiếp đến nội dung luận văn……… 4

1.1.2 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu……… 8

1.2 Những vấn đề lý luận cơ bản về quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam - Vương quốc Arập Xêut……… 9

1.2.1 Một số vấn đề lý luận cơ bản chung về quan hệ kinh tế đối ngoại……… 9

1.2.2 Cơ sở của việc mở rộng quan hệ hợp tác kinh tế của Việt Nam với Vương Quốc Arập Xêut ……… 15

1.2.3 Nội dung chủ yếu của việc mở rộng quan hệ hợp tác kinh tế của Việt Nam với Vương quốc Arập Xêut……… 24

1.2.4 Các nhân tố ảnh hướng đến việc mở rộng quan hệ hợp tác kinh tế của Việt Nam với Vương quốc Arập Xêut……… 29

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU……… 36

2.1 Phương pháp luận và cách tiếp cận……… 36

2.1.1 Phương pháp luận……… 36

2.1.2 Cách tiếp cận nghiên cứu……… 36

2.2 Phương pháp cụ thể……… 37

2.2.1 Phương pháp thu thập dữ liệu……… 37

2.2.2 Phương pháp thống kê – so sánh……… 39

2.2.3 Phương pháp phân tích – tổng hợp……… 40

2.3 Thiết kế nghiên cứu……… 40

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUAN HỆ HỢP TÁC KINH TẾ CỦA VIỆT NAM VỚI VƯƠNG QUỐC ARẬP XÊUT GIAI ĐOẠN 2010-2014……… 42

3.1 Chính sách của Nhà nước Việt Nam về quan hệ hợp tác kinh tế với Vương quốc Arập Xêut……… 42

3.1.1 Chính sách chung……… 42

3.1.2 Các chính sách cụ thể… 46

3.2 Thực trạng quan hệ hợp tác kinh tế của Việt Nam với Vương quốc Arập Xêut………… 48

3.2.1 Quan hệ hợp tác thương mại……… 48

3.2.2 Quan hệ hợp tác đầu tư……… 56

3.2.3 Quan hệ hợp tác xuất khẩu lao động……… 61

3.3 Đánh giá chung……… 63

3.3.1 Kết quả chủ yếu và nguyên nhân……… 63

3.3.2 Hạn chế và nguyên nhân……… 66

CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY QUAN HỆ HỢP TÁC KINH TẾ CỦA VIỆT NAM VỚI VƯƠNG QUỐC ARẬP XÊUT……… 73

4.1 Bối cảnh quốc tế và triển vọng quan hệ kinh tế giữa Việt Nam với Vương quốc Arập Xêut……… 73

4.1.1 Bối cảnh quốc tế ảnh hưởng đến quan hệ hợp tác kinh tế giữa Việt Nam với Vương quốc Arập Xêut……… 73

4.1.2 Triển vọng quan hệ hợp tác kinh tế củaViệt Nam với Vương quốc Arập Xêut đến năm 2020……… 79

4.2 Một số giải pháp thúc đẩy quan hệ hợp tác kinh tế của Việt Nam với Vương Quốc Arập Xêut đến năm 2020……… 84

4.2.1 Cần có chiến lược xâm nhập thị trường Arập Xêut……… 84 4.2.2 Nâng cao vai trò quản lý nhà nước trong lĩnh vực hợp tác kinh tế với Vương quốc

4.2.3 Đẩy mạnh xúc tiến xây dựng và ký kết thỏa thuận Đãi ngộ tối huệ quốc (MFN) với

4.2.4 Hoàn thiện hơn nữa hệ thống vận chuyển, kho bãi, công nghệ bảo quản, thủ tục xuất

4.2.5 Nâng cao trình độ ngoại ngữ và sự hiểu biết về văn hóa, phong tục tập quán của Arập

4.2.6 Đẩy mạnh công tác điều tra – nghiên cứu và thông tin – truyền thông về thị trường

KẾT LUẬN……… 94 TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 96

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Vương quốc Arập Xêut (gọi tắt là Arập Xêut) là nước có nền kinh tế lớn nhất trong khu vực các nước Vùng Vịnh Arập Xêut sở hữu hơn 20% tổng trữ lượng dầu mỏ của thế giới, là nước xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới và đóng vai trò quyết định trong Tổ chức các nước xuất khẩu dầu lửa (OPEC)

Sự kiện giá dầu cao vào giữa năm 2008 đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tăng doanh thu và nguồn dự trữ ngoại tệ cho Ngân sách Nhà nước Vì thế, Arập Xêut có lượng ngoại tệ nhàn rỗi rất lớn và đang thực hiện chính sách hướng Đông nhằm tìm thị trường đầu tư để phát triển nguồn vốn, tránh những biến động về tài chính và phụ thuộc quá nhiều vào Mỹ và Tây Âu, trong đó Việt Nam đang trở thành một địa chỉ thu hút sự quan tâm của nước này

Hiện nay, Chính phủ Arập Xêut đang thực hiện đa dạng hóa nền kinh tế, khuyến khích sự tăng trưởng của khu vực kinh tế tư nhân để giảm bớt sự phụ thuộc vào xuất khẩu dầu mỏ Đây là thị trường có nhu cầu rất lớn và đa dạng về chủng loại hàng hóa phục vụ sản xuất và tiêu dùng, khả năng thanh toán cao (nhờ thu nhập từ dầu mỏ) Trong khi đó, nền sản xuất tại đây lại chưa phát triển do thiếu nguyên liệu đầu vào và lực lượng lao động tại chỗ không đáp ứng đủ nhu cầu Arập Xêut có nhu cầu lớn đối với một số mặt hàng Việt Nam hiện đang có thế mạnh như: dệt may, giày dép, hải sản, đồ gỗ, hàng nông sản, linh kiện phụ tùng xe máy, máy vi tính…

Về phía Việt Nam, trong nhiều năm qua, Đảng và Chính phủ luôn nỗ lực trong việc phát triển và mở rộng hợp tác kinh tế với các nước trên thế giới Với thế mạnh về sản xuất nông nghiệp và lao động giá rẻ (nhưng còn thiếu vốn để

mở rộng phát triển kinh tế) Việt Nam đang cần tìm kiếm những đối tác có khả năng hợp tác song phương để tận dụng ưu thế của họ và khắc phục của mình Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn đó của cả hai quốc gia, hợp tác giữa Việt Nam và Arập Xêut đã dần có những bước tiến triển nhất định trên nhiều lĩnh vực như khai thác dầu mỏ, tăng cường kim ngạch thương mại hai chiều, thu hút vốn đầu tư, hợp tác về lao động… Tuy nhiên, để tiếp tục mở rộng và nâng tầm quan

hệ hợp tác kinh tế giữa hai quốc gia trong thời gian tới, rất cần có những nghiên cứu chuyên sâu nhằm nhận thức sâu sắc hơn về tiềm năng, đặc thù của đối tác

Từ đó giúp cho Nhà nước Việt Nam đón đầu xu hướng, để xây dựng và điều chỉnh những chính sách quản lý kinh tế nhằm thúc đẩy quan hệ kinh tế giữa hai quốc gia trong những giai đoạn tiếp theo

Chính vì những lý do đó, em chọn đề tài “Hợp tác kinh tế của Việt Nam với Vương quốc Arập Xêut” để làm luận văn Thạc sĩ

đẩy quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam với Vương quốc Arập Xêut?

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài là nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về quan hệ hợp tác kinh tế giữa Việt Nam và Arập Xêut, tìm ra những khó khăn trong quá trình này và đề xuất những giải pháp chính sách quản lý kinh tế nhằm khắc phục, thúc đẩy quan hệ giữa hai nước phát triển hiệu quả hơn

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận văn có các nhiệm vụ sau :

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế song phương

- Phân tích đánh giá thực trạng quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế Việt Nam

và Arập Xêut từ năm 2010 đến năm 2014

- Làm rõ khả năng mở rộng quan hệ kinh tế Việt Nam - Arập Xêut và đề xuất một số giải pháp quản lý kinh tế nhằm thúc đẩy mối quan hệ này trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là quan hệ kinh tế kinh tế giữa Việt Nam và Arập Xêut và cách tiếp cận dưới góc độ quản lý kinh tế của nhà nước Việt Nam trong lĩnh vực này

3.2 Phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Phạm vi nội dung: tập trung nghiên cứu vào 3 lĩnh vực chủ yếu là thương mại, đầu tư và xuất khẩu lao động giữa Việt Nam và Arập Xêut

- Phạm vi không gian: quan hệ kinh tế Việt Nam và Vương quốc Arập Xêut

- Phạm vi thời gian: Từ năm 2010 đến 2014

4 Đóng góp của luận văn

- Hệ thống hóa và làm rõ thêm cơ sở lý luận về quan hệ hợp tác kinh tế

giữa Việt Nam và Vương quốc Arập Xêut

- Phân tích, đánh giá thực trạng quan hệ hợp tác kinh tế giữa Việt Nam và Arập Xêut trên ba lĩnh vực: thương mại, đầu tư và xuất khẩu lao động trong thời gian từ năm 2010 đến 2014 Chỉ ra những hạn chế trong hoạt động này và

nguyên nhân của nó

- Đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam với Vương quốc Arập Xêut đến năm 2020

- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý và học viên, sinh viên ngành quản lý kinh tế và quan

hệ kinh tế quốc tế

5 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục bảng, biểu, hình vẽ, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn gồm 4 chương:

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và những vấn đề chung về quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam và Vương quốc Arập Xêut

Chương 2: Phương pháp luận và thiết kế nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng quan hệ hợp tác kinh tế của Việt Nam với Vương quốc Arập Xêut giai đoạn 2010 – 2014

Chương 4: Định hướng và giải pháp thúc đẩy quan hệ hợp tác kinh tế của Việt Nam với Vương quốc Arập Xêut

TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Tài liệu tiếng Việt :

1 Ban Quan hệ Quốc tế, 2015 Hồ sơ thị trường Arập Xêut 2015, Phòng Thương

mại và Công nghiệp Việt Nam

2 Dương Minh Châu, 2003 Quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam_ Hàn Quốc trong xu thế hội nhập hiện nay Luận văn Thạc sĩ Trường Đại học Ngoại Thương

3 Vũ Cao Đàm, 2005 Phương pháp luận nghiên cứu khoa học Hà Nội: Nhà

xuất bản Khoa học và kỹ thuật

4 Nguyễn Thanh Hiền, 2013 Cộng hòa dân chủ Algeria và khả năng hợp tác với Việt Nam đến 2020 Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học Xã hội

5 Hà Văn Hội, 2008 Giáo trình Quản trị Kinh doanh Quốc tế, Hà Nội: Nhà xuât

bản Bưu điện

6 Khoa Kinh tế, 2004 Giáo trình Kinh tế Quốc tế Đại học Quốc gia Hà Nội

7 Khoa Kinh tế Quốc tế, 2012 Giáo trình Kinh tế đối ngoại Học viện Ngoại

giao Việt Nam

8 Paul R.Krugman và Maurice Obstfeld, 1996 Kinh tế học Quốc tế, lý thuyết và chính sách Hà Nôi: Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia

9 Bùi Nhật Quang và Trần Thị Lan Hương, 2014 Việt Nam – Ai Cập Phát triển quan hệ hợp tác toàn diện trong bối cảnh mới Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học Xã

hội

10 Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 1997 Luật thương mại

11 Võ Thanh Thu, 2012 Quan hệ kinh tế quốc tế Hà Nội: Nhà xuất bản Lao

động – Xã hội

12 Đỗ Hoàng Toàn và Mai Văn Bưu, 2005 Giáo trình quản lý Nhà nước về kinh

tế Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội: Nhà xuất bản lao động – xã hội

13 Trần Mai Trang, 2007 Kinh tế - chính trị Arập Xêut Viện nghiên cứu Châu

Phi và Trung Đông

14 Trung tâm kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương, 1994 Lý luận và thực tiễn Thương mại Quốc tế Hà Nội: Nhà xuất bản Thống Kê

15 Trịnh Thị Xuân Vân và Nguyễn Hoàng Ngân, 2012 Bài giảng môn Kinh tế quốc tế Quảng Ngãi: Trường Đại học Phạm Văn Đồng

II Tài liệu tiếng Anh:

16 Abrahim Saif , 2012 The Arab World’s Looming Crisis Al Monitor

17 Camilla Andersen, 2011 Rethingking Economics in a changed world Finance

& Development

18 Jodie Keane and Dirk Willem te Velde, 2011 The New Landscape of Global Economic Governance: Strengthening the Role of Emerging Economies, Working

Paper, EDC, No 3

19 Olivier Serrat, 2009 Learning in Strategic Alliances Knowledge Solutions (No.62)

20 Pete Liapis, 2011 Changing Patterns of Trade in Processed Agricultural Products OECD Food, Agriculture and Fisheries Papers No 47, OECD Publishing

21 The Wealth Report, 2012 China top economy in 2020, India in 2050

22 UN Comtrade, 2013 Saudi Arabia

23 UN Service Trade, 2013 Saudi Arabia

24 UNCTAD, 2013 Investment country profiles Saudi Arabia

25 UNDP, 2002 Arab Human Development Report

26 Yoel Guzansky and Gallia Lindenstrauss, 2013 The emergence of the Sunni axis in the Middle East, Strategic Assessment, Vol 16, No 1

III Một số trang Web

27 Lâm Quỳnh Anh, 2015 Những thành tựu trong tiến trình hội nhập kinh tế

<http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/nr091019080134/nr091019083649/ns12031 4091238/newsitem_print_preview>, [Ngày truy cập 18 tháng 6 năm 2015]

28 Arab News, 2013 New plan to nab illegals revealed

<http://www.arabnews.com/news/448234>, [Ngày truy cập: 18 tháng 6 năm 2015]

29 Hương Giang, 2013 Nhìn lại 20 năm thu hút vốn ODA Báo Điện tử Chính

phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, <http://baochinhphu.vn/Kinh-te/Nhin-lai-20-nam-thu-hut-von-ODA/183067.vgp>, [Ngày truy cập: 19 tháng 7 năm 2015]

30 Hiệp hội Xuất khẩu Lao động Việt Nam Thị trường lao động Arập Xêut: Một

số điểm cơ bản và một số vấn đề cần lưu ý

<http://vamas.com.vn/thi-truong-lao-

dong-arap-xe-ut-saudi-arabia-mot-so-diem-co-ban-va-nhung-van-de-can_t221c646n44110.html>, [Ngày truy cập:15 tháng 6 năm 2015]

31 Issam M Saliba, 2011 Regulation of Foreign Aid: Saudi Arabia Lybrary of

Congress, <http://www.loc.gov/law/help/foreign-aid/saudiarabia.php>, [Ngày truy cập: 18 tháng 7 năm 2015]

32 Phan Hoạt, 2015 Đối diện với nhiêu nguy cơ bị lạm dụng, bóc lột, Báo Công

an Nhân dân Online <http://cand.com.vn/Kinh-te/doi-mat-voi-nhieu-nguy-co-bi-lam-dung-boc-lot-356294/> [Ngày truy cập: 19 tháng 6 năm 2015]

33 Uyên Hương, 2014 Nhiều giải pháp đẩy mạnh hợp tác Việt Nam – Saudi

TTXVN.<http://www.vietnamplus.vn/nhieu-giai-phap-day-manh-hop-tac-vietnamsaudi-arabia/250699.vnp> [Ngày truy cập: 15 tháng 6 năm 2015]

34 Royal Embassy of Saudi Arabia, 2007 Economy and Infrastructure –Saudi Arabia.Washington,<https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source

=web&cd=3&cad=rja&uact=8&ved=0CCsQFjACahUKEwjcy5Vvb7HAhXEbY4K HeyGBKQ&url=http%3A%2F%2Fwww.saudiembassy.net%2Ffiles%2FPDF%2FB rochures%2FDFS_Economy_and_Infrastructure.pdf&ei=3FrZVdztAcTbuQTsjZKg Cg&usg=AFQjCNGrdZVTZx7A5ASZW1036tYEXS0k9Q>, [Ngày truy cập: 10 tháng 7 năm 2015]

35 Đặng Đức Thành, 2013 Huy động vốn đầu tư nước ngoài: Thực trạng và một

số kiến nghị Bộ kế hoạch và đầu tư, <http://centralinvest.gov.vn/view/-141.aspx>,

[Ngày truy cập: 30 tháng 6 năm 2015]