Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm pháp luật giao thông đường bộ qua thực tiễn xét xử tại tỉnh lạng sơn

Chương 3: THỰC TIỄN XÉT XỬ VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG CÁC VỤ TAI NẠN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ CỦA TỈNH LẠNG SƠN TRONG THỜI GIAN GẦN ĐÂY VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

HOÀNG VĂN CÁN

Tr¸ch nhiÖm båi th-êng thiÖt h¹i

do vi ph¹m ph¸p luËt giao th«ng ®-êng bé

- Qua thùc tiÔn xÐt xö T¹I tØnh L¹ng S¬n

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

HOÀNG VĂN CÁN

Tr¸ch nhiÖm båi th-êng thiÖt h¹i

do vi ph¹m ph¸p luËt giao th«ng ®-êng bé

- Qua thùc tiÔn xÐt xö T¹I tØnh L¹ng S¬n

Chuyên ngành: Luật Dân sự và tố tụng dân sự

Mã số: 60 38 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS LÊ ĐÌNH NGHỊ

HÀ NỘI - 201

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG

THIỆT HẠI TRONG CÁC VỤ TAI NẠN GIAO THÔNG

ĐƯỜNG BỘ 5

1.1 Khái quát chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong

các vụ tai nạn giao thông đường bộ 5

1.1.1 Bản chất và trách nhiệm do con người và nguồn nguy hiểm cao

độ gây ra thiệt hại 5

1.1.2 Khái niệm tai nạn giao thông đường bộError! Bookmark not defined

1.1.3 Khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn

giao thông đường bộ Error! Bookmark not defined

1.1.4 Phân loại trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn

giao thông đường bộ Error! Bookmark not defined

1.1.5 Đặc thù trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong tai nạn giao

thông đường bộ với trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp

đồng khác và trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồngError! Bookmark not defined 1.2 Nguyên tắc bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao

thông đường bộ Error! Bookmark not defined

1.2.1 Bồi thường thiệt hại toàn bộ và kịp thờiError! Bookmark not defined

1.2.2 Căn cứ vào hình thức lỗi và mức độ lỗiError! Bookmark not defined

1.2.3 Tự do, tự nguyện, cam kết, thỏa thuậnError! Bookmark not defined

1.2.4 Mức bồi thường phù hợp với thực tế Error! Bookmark not defined

1.2.5 Nguyên tắc xem xét khả năng về kinh tế của người gây thiệt hạiError! Bookmark not defined 1.3 Những nguyên nhân, điều kiện gây ra tai nạn giao thông

đường bộ Error! Bookmark not defined

1.3.1 Do chính người tham gia giao thông đường bộError! Bookmark not defined

1.3.2 Do phương tiện tham gia giao thông đường bộError! Bookmark not defined

1.3.3 Do kết cấu hạ tầng giao thông đường bộError! Bookmark not defined

1.3.4 Do quản lý nhà nước về trật tự an toàn giao thôngError! Bookmark not defined

1.3.5 Do các nguyên nhân, điều kiện khác Error! Bookmark not defined

1.4 Khái quát quá trình phát triển của pháp luật quy định về

trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồngError! Bookmark not defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2: ĐIỀU KIỆN PHÁT SINH, XÁC ĐỊNH THIỆT HẠI VÀ

CHỦ THỂ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI CỦA TRÁCH

NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG CÁC VỤ TAI

NẠN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ Error! Bookmark not defined

2.1 Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong

các vụ tai nạn giao thông đường bộError! Bookmark not defined

2.1.1 Có thiệt hại thực tế xảy ra Error! Bookmark not defined

2.1.2 Có hành vi trái pháp luật gây ra thiệt hạiError! Bookmark not defined

2.1.3 Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi gây thiệt hại và thiệt hại

thực tế xảy ra Error! Bookmark not defined

2.1.4 Có lỗi của người gây ra thiệt hại Error! Bookmark not defined

2.1.5 Các trường hợp không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại,

giảm mức bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông

đường bộ Error! Bookmark not defined

2.2 Xác định thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông đường bộError! Bookmark not defined 2.2.1 Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm Error! Bookmark not defined

2.2.2 Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm Error! Bookmark not defined

2.2.3 Thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm Error! Bookmark not defined

2.3 Chủ thể bồi thường thiệt hại của trách nhiệm bồi thường

thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông đường bộError! Bookmark not defined

2.3.1 Chủ sở hữu phương tiện giao thông Error! Bookmark not defined

2.3.2 Người không phải là chủ sở hữu phương tiện giao thông

đường bộ Error! Bookmark not defined

2.3.3 Doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: THỰC TIỄN XÉT XỬ VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI

TRONG CÁC VỤ TAI NẠN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ

CỦA TỈNH LẠNG SƠN TRONG THỜI GIAN GẦN ĐÂY

VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI

THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG CÁC VỤ TAI NẠN GIAO

THÔNG ĐƯỜNG BỘ Error! Bookmark not defined

3.1 Thực tiễn xét xử về bồi thường thiệt hại trong các vụ tai

nạn giao thông đường bộ ở tỉnh Lạng Sơn trong thời gian

gần đây Error! Bookmark not defined

3.1.1 Những kết quả đạt được trong thực tiễn xét xử về bồi thường

thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông đường bộ ở tỉnh Lạng

Sơn trong thời gian gần đây Error! Bookmark not defined

3.1.2 Những tồn tại, vướng mắc trong thực tiễn xét xử về bồi thường

thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông đường bộ ở tỉnh Lạng

Sơn trong thời gian gần đây Error! Bookmark not defined

3.2 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường

thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung, trách nhiệm bồi

thường thiệt hại do tai nạn giao thông đường bộ nói riêngError! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 6

1

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

1.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Giao thông vận tải nói chung, giao thông vận tải đường bộ nói riêng đóng một vị trí quan trọng trong sự phát triển của nền kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng của Nhà nước Bên cạnh những lợi ích to lớn do giao thông vận tải mang lại, thì trong quá trình sử dụng các phương tiện giao thông vận tải cơ giới đường bộ đã có không ít vụ tai nạn xảy ra gây những thiệt hại nghiêm trọng về tính mạng, sức khỏe con người và cải vật chất của xã hội

Theo Báo cáo của Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia, trong 5 tháng đầu năm 2013, cả nước xảy ra 12.052 vụ tai nạn giao thông làm chết 4.136 người, bị thương 12.171 người So với cùng kỳ năm 2012, giảm hơn 2.000 vụ; giảm 20% số người bị thương; tăng 28 người chết Đặc biệt, trong thời gian vừa qua đã xảy ra nhiều vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng làm nhiều người chết và bị thương 9 tỉnh để tai nạn tăng cao trên 30%, gồm: Bà Rịa – Vũng Tàu (tăng 40,2%), Phú Thọ (40,7%), Ninh Thuận (41,9%), Thừa Thiên – Huế (41,9%), Bình Thuận (47,4%), Lạng Sơn (48,6%), Sơn La (55,9%), Khánh Hòa (77,8%) và Lào Cai (91,3%)

Tất cả các vấn đề trên đây cho thấy việc nghiên cứu đề tài: "Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm pháp luật giao thông đường bộ - Qua thực tiễn xét xử tại tỉnh Lạng Sơn" là hết sức cần thiết

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu tổng quát

Mục tiêu tổng quát nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ một cách có

hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn của trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông đường bộ Từ đó, đưa ra những giải pháp

2

hoàn thiện pháp luật về vấn đề này, cũng như đưa ra được những kiến nghị nhằm góp phần vào thực tiễn giải quyết việc bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu trên đây, tác giả của luận văn đã đưa

ra và giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu sau đây:

- Phân tích làm rõ khái niệm, nguyên nhân, điều kiện và đặc điểm tình hình của các vụ tai nạn giao thông ở Việt Nam và trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn

- Nghiên cứu sự hình thành và phát triển của chế định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung và trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong các

vụ tai nạn giao thông đường bộ trong pháp luật Việt Nam; làm rõ những nội dung cụ thể của chế định này

- Nghiên cứu, tìm hiểu những quan điểm khoa học xung quanh vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng để xây dựng lý luận về khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, từ đó đi sâu nghiên cứu và làm rõ khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông đường bộ

- Tổng kết thực tiễn giải quyết bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông đường bộ trong những năm qua trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn gắn với

lý luận, căn cứ vào các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005 và các quy định khác của pháp luật, đưa ra những kiến nghị có căn cứ khoa học và thực tiễn về việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật làm cơ sở cho việc giải quyết bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông đường bộ

- Đề xuất các biện pháp phòng ngừa các vụ tai nạn giao thông đường bộ cũng như các biện pháp bảo đảm việc bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông đường bộ

3

1.3 Tính mới và những đóng góp của đề tài

- Đây là luận văn thạc sĩ đầu tiên ở tỉnh Lạng Sơn khái quát một cách

có hệ thống cơ sở lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

để từ đó nghiên cứu một loại trách nhiệm cụ thể: "Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm pháp luật giao thông đường bộ - Qua thực tiễn xét

xử tại tỉnh Lạng Sơn" Luận văn đóng góp vào lý luận trách nhiệm bồi

thường thiệt hại do vi phạm pháp luật giao thông đường bộ; khái niệm tai nạn giao thông đường bộ theo nghĩa rộng và theo nghĩa hẹp; khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông đường bộ Luận văn góp phần tìm ra những nguyên nhân, điều kiện của các vụ tai nạn giao thông đường bộ, dự báo tình hình tai nạn giao thông đường bộ trong thời gian tới Đồng thời, luận văn góp phần giải quyết một cách có hệ thống những vướng mắc xung quanh chế định bồi thường ngoài hợp đồng nói chung, bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông nói riêng

- Trên cơ sở lý luận chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, luận văn làm rõ về mặt lý luận cơ sở pháp lý của trách nhiệm bồi thường thiệt hại cũng như việc xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong các vụ tại nạn giao thông đường bộ

- Trên cơ sở nghiên cứu các quy định của pháp luật, của Bộ luật Dân sự năm 2005, luận văn đưa ra các kiến nghị và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung và bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông nói riêng Xác định được mối quan hệ giữa việc bồi thường thiệt hại với việc phòng ngừa và đấu tranh làm giảm tai nạn, mối quan hệ giữa trách nhiệm bồi thường thiệt hại với các trách nhiệm pháp

lý khác Những kiến nghị, giải pháp của luận văn có thể tham khảo trong việc xây dựng, sửa đổi, bổ sung luật giao thông đường bộ; xây dựng các văn bản hướng dẫn việc giải quyết bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung và

4

bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông nói riêng trên phạm vi toàn quốc và địa bàn tỉnh Lạng Sơn

- Từ việc tổng kết thực tiễn vấn đề bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông đường bộ, trong luận văn đề xuất những kiến nghị về các biện pháp bảo đảm việc bồi thường thiệt hại trong các vụ án tai nạn giao thông đường bộ qua thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận chung về

trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung và trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông đường bộ nói riêng; căn cứ pháp lý của trách nhiệm bồi thường thiệt hại và thực tiễn giải quyết bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn giao thông đường bộ

- Phạm vi nghiên cứu của luận văn giới hạn ở một số vấn đề cơ bản

dưới góc độ điều tra xã hội học và Luật dân sự, như: làm rõ khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong các vụ tai nạn giao thông đường bộ, nguyên nhân điều kiện và tình hình của tai nạn giao thông đường

bộ trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn trong khoảng thời gian 5 năm (2009 - 2014); các nguyên tắc cơ bản và cơ sở pháp lý của việc bồi thường thiệt hại trong các

vụ tai nạn giao thông đường bộ; trên cơ sở đó đưa ra một số biện pháp cả về mặt lý luận cả về mặt thực tiễn dưới góc độ của pháp luật dân sự

2 Nội dung nghiên cứu

5

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN

VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG CÁC VỤ TAI NẠN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ

1.1 Khái quát chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong các

vụ tai nạn giao thông đường bộ

1.1.1 Bản chất và trách nhiệm do con người và nguồn nguy hiểm cao độ gây ra thiệt hại

* Đối với con người gây ra

Trách nhiệm của người có hành vi trái pháp pháp luật gây ra thiệt hại cho người khác là trách nhiệm pháp lý, người gây ra thiệt hại phải bồi thường

mà không phụ thuộc vào khả năng tạo lập tài sản của cá nhân đó

Cá nhân phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại được xác định theo tiêu chí: Mức độ năng lực của cá nhân chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo các mức độ năng lực hành vi dân sự khác nhau Cụ thể:

- Người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ khi có hành vi gây thiệt hại cho người khác thì phải tự bồi thường bằng toàn bộ tài sản của mình

- Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có hành vi gây thiệt hại thì phải bồi thường bằng tài sản của mình: nếu không đủ thì cha, mẹ phải bồi thường phần còn thiếu bằng tài sản của mình

- Người từ đủ sáu tuổi đến chưa đủ 15 tuổi, có hành vi gây thiệt hại cho người khác thì cha, mẹ của họ có trách nhiệm bồi thường thiệt hại bằng tài sản của cha, mẹ

- Người chưa đủ sáu tuổi hoặc người không có năng lực hành vi dân sự,

bị mất năng lực hành vi dân sự, người mắc bệnh tâm thần hay bệnh khác mà không có khả năng nhân thức làm chủ được hành vi của mình mmaf gây thiệt hại cho người khác thì cha, mẹ của họ phải có trách nhiệm bồi thường

6

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ công an (1997), “Tai nạn giao thông, nguyên nhân và giải pháp phòng

ngừa”, Kỷ yếu hội thảo khoa học, Nxb Giao thông vận tải, Hà Nội

2 Bộ giao thông vận tải (2007), Chỉ thị về việc tiếp tục nâng cao chất

lượng công tác Đào tạo, sát hạch và cấp giấy phép lái xe, Hà Nội

3 Cục thi hành án dân sự tỉnh Lạng Sơn (2014), Báo cáo thông kê 5 năm

công tác thi hành án dân sự liên quan đến tai nạn giao thông trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, Lạng Sơn

4 Đỗ Văn Đại (2010), Luật bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Việt Nam

- Bản án và bình luận bản án (sách chuyên khảo), Nxb Chính trị Quốc

gia Hà Nội

5 Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao (2006), Nghị quyết số:

03/2006/NQ - HĐTP ngày 08 tháng 7 năm 2006, Hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005 về bồi thường thiệt hại

ngoài hợp đồng, Hà Nội

6 Hội đồng nhân dân tỉnh Lạng Sơn (2014), Nghị quyết số

148/2014/NQ-HĐND ngày 11 tháng 12 năm 2014 Về mục tiêu, nhiệm vụ kế hoạch năm

2015, Lạng Sơn

7 Quốc hội (1995), Bộ luật Dân sự, Hà Nội

8 Quốc hội (1999), Bộ luật hình sự, Hà Nội

9 Quốc hội (2000), Luật Hôn nhân và gia đình, Hà Nội

10 Quốc hội (2005), Bộ luật Dân sự, Hà Nội

11 Quốc hội (2008), Luật giao thông đường bộ, Hà Nội

12 Quốc hội (2009), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự

năm 1999, Hà Nội

13 Quốc hội (2012), Bộ luật Lao động, Hà Nội