Việc mang thai hộ vì mục đích nhân đạo không được trái với quy định của pháp luật về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.. Một số kiến nghị đối với các quy định của luật HN&GĐ năm 201
Trang 11
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
PHẠM THỊ HƯƠNG GIANG
MANG THAI HỘ THEO LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH NĂM 2014
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Hà Nội – 2015
Trang 22
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
PHẠM THỊ HƯƠNG GIANG
MANG THAI HỘ TRONG LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH NĂM 2014
Chuyên ngành: Dân sự và tố tụng dân sự
Mã số: 60 38 01 03
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Văn Cừ
Hà Nội - 2015
Trang 33
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
LỜI MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ MANG THAI HỘ Error! Bookmark
not defined
1.1 Sự ra đời chế định mang thai hộ vì mục đích nhân đạo Error!
Bookmark not defined
1.2 Một số khái niệm Error! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm mang thai hộ Error! Bookmark not defined 1.2.2 Khái niệm mang thai hộ vì mục đích thương mại Error!
Bookmark not defined
1.2.3 Khái niệm mang thai hộ vì mục đích nhân đạo Error! Bookmark
not defined
1.3 Ý nghĩa của mang thai hộ Error! Bookmark not defined
1.3.1 Mang thai hộ là kết quả của việc ứng dụng thành tựu khoa học kỹ
thuật trong lĩnh vực y học Error! Bookmark not defined
1.3.3 Mang thai hộ mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc Error! Bookmark
not defined
1.3.4 Mang thai hộ giúp đảm bảo khả năng thực hiện chức năng tái sản xuất con người của gia đình 19
1.4 Cơ sở của việc quy định mang thai hộ trong pháp luật Error!
Bookmark not defined
1.4.1 Cơ sở lý luận Error! Bookmark not defined 1.4.2 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined
1.5 Mang thai hộ ở một số nước trên thế giới 25 1.5.1 Các quốc gia chưa hợp pháp hóa mang thai hộ……… 26 1.5.2 Các quốc gia đã hợp pháp hóa mang thai hộ……… … 28 CHƯƠNG 2 NỘI DUNG QUY ĐỊNH VỀ MANG THAI HỘ VÌ MỤC
ĐÍCH NHÂN ĐẠO THEO PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH Error! Bookmark
not defined
Trang 44
2.1 Điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo 3Error! Bookmark not
defined
2.1.1 Việc mang thai hộ vì mục đích nhân đạo phải được thực hiện trên
cơ sở tự nguyện của các bên và được lập thành văn bản Error!
Bookmark not defined
2.1.2 Điều kiện đối với bên vợ, chồng nhờ mang thai hộ Error!
Bookmark not defined
2.1.2.1 Có xác nhận của tổ chức y tế có thẩm quyền về việc người vợ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh
sản Error! Bookmark not defined 2.1.2.2 Vợ chồng đang không có con chung Error! Bookmark not
defined
2.1.2.3 Đã được tư vấn về y tế, pháp lý, tâm lý Error! Bookmark not
defined
2.1.3 Điều kiện đối với người được nhờ mang thai hộ Error! Bookmark
not defined
2.1.3.1 Người mang thai hộ là người thân thích cùng hàng của bên vợ
hoặc bên chồng nhờ mang thai hộ Error! Bookmark not defined 2.1.3.2 Đã từng sinh con và chỉ được mang thai hộ một lần Error!
Bookmark not defined
2.1.3.3 Ở độ tuổi phù hợp và có xác nhận của tổ chức y tế có thẩm
quyền về khả năng mang thai hộ Error! Bookmark not defined
2.1.3.4 Trường hợp người phụ nữ mang thai hộ có chồng thì phải có sự
đồng ý bằng văn bản của người chồng Error! Bookmark not defined 2.1.3.5 Đã được tư vấn về y tế, pháp lý, tâm lý Error! Bookmark not
defined
2.1.4 Việc mang thai hộ vì mục đích nhân đạo không được trái với quy
định của pháp luật về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản Error!
Bookmark not defined
2.2 Xác định quan hệ cha mẹ, con trong trường hợp mang thai hộ vì mục
đích nhân đạo Error! Bookmark not defined 2.3 Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo theo thỏa thuận Error! Bookmark
not defined
2.4 Quyền và nghĩa vụ các bên trong thỏa thuận mang thai hộ vì mục đích
nhân đạo Error! Bookmark not defined
Trang 55
2.4.1 Quyền và nghĩa vụ của bên nhờ mang thai hộ Error! Bookmark
not defined
2.4.2 Quyền và nghĩa vụ của bên mang thai hộ Error! Bookmark not
defined
2.5 Giải quyết tranh chấp phát sinh trong trường hợp mang thai hộ vì mục
đích nhân đạo Error! Bookmark not defined
2.5.1 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong trường hợp mang thai hộ
Error! Bookmark not defined
2.5.2 Đường lối giải quyết trường hợp mang thai hộ phát sinh tranh chấp
Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG MANG THAI HỘ TẠI VIỆT NAM, KHẢ NĂNG ÁP DỤNG QUY ĐỊNH VỀ MANG THAI HỘ VÌ MỤC ĐÍCH
NHÂN ĐẠO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 73
3.1 Thực trạng mang thai hộ hiện nay Error! Bookmark not defined
3.1.1 Thực trạng mang thai hộ ở Việt Nam trước khi Luật HN&GĐ năm
2014 có hiệu lực (ngày 01/01/2015) Error! Bookmark not defined
3.1.2 Thực trạng mang thai hộ ở Việt Nam từ khi Luật HN&GĐ năm
2014 có hiệu lực (ngày 01/01/2015) Error! Bookmark not defined
3.2 Khả năng áp dụng quy định pháp luật về mang thai hộ vì mục đích
nhân đạo vào thực tiễn hiện nay Error! Bookmark not defined
3.3 Một số kiến nghị đối với các quy định của luật HN&GĐ năm 2014 về
mang thai hộ vì mục đích nhân đạo và các giải pháp thực hiện Error!
Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined
Trang 61
LỜI MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), có khoảng 60-80 triệu cặp vợ chồng hiếm muộn trên thế giới Mang thai hộ là một trong những giải pháp hiệu quả mà nhiều người lựa chọn Tuy nhiên, không phải ở quốc gia nào quy định về mang thai hộ cũng thuận lợi và dễ dàng Vẫn còn đó những vướng mắc mà nếu không tìm hiểu kỹ, nhiều người có thể vô tình đẩy mình vào “thế khó”
Hiện nay ở Việt Nam, tình trạng vô sinh ngày càng nhiều, vợ chồng hiếm muộn hay đơn giản là không muốn trực tiếp sinh con để giữ vóc dáng thì nhu cầu mang thai hộ, nhu cầu thuê đẻ thực sự là có thật và ngày càng gia tăng Mang thai hộ là trường hợp sau khi thụ thai trong ống nghiệm, nếu người mẹ
vì lý do sức khỏe hay vì điều kiện nào đó không thể mang thai, phải nhờ đến người phụ nữ khác mang thai và sinh đẻ
Trước đây, mang thai hộ là vấn đề bị pháp luật cấm tuy nhiên tình trạng mang thai hộ hay “đẻ thuê” vẫn diễn ra dưới dạng “chui”, một số đối tượng lợi dụng tình trạng hiếm muộn, niềm khao khát có một đứa con của các cặp
vợ chồng để làm kinh doanh, thương mại bất hợp pháp Việc mang thai hộ không được pháp luật điều chỉnh, nhiều hệ lụy sẽ xảy ra giữa các bên khi có phát sinh tranh chấpvà khó giải quyết
Hiện nay mang thai hộ đã được pháp luật cho phép và quy định về chế định này trong Luật HN&GĐ năm 2014 Việc quy định về mang thai hộ với mục đích nhân đạo trong Luật HN&GĐ đã phần nào đáp ứng được nhu cầu sinh con cho gia đình hiếm muộn Đây là một nội dung rất mới phản ánh một phần thực tiễn khách quan vấn đề gia đình Việt Nam hiện nay, thể hiện xu hướng hòa nhập quốc tế trong vấn đề hôn nhân gia đình Việc xác định quan hệ cha
mẹ con có ý nghĩa quan trọng và liên quan đến những hậu quả pháp lý phát
Trang 72
sinh về sau.Vậy, về mặt pháp lý việc xác định quan hệ cha mẹ con trong trường hợp mang thai hộ như thế nào? Thỏa thuận giữa người nhờ và người nhận mang thai hộ là loại thỏa thuận gì? Những thỏa thuận này có trái với quan niệm đạo đức truyền thống hay không? Biện pháp pháp lý ràng buộc các bên và chế tài pháp lý trong trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đúng thỏa thuận? Luật HN&GĐ năm 2014 đã quy định cụ thể nội dung liên quan đến chế định mang thai hộ Liệu những nội dung được quy định đã đầy đủ và sát thực tiễn hay chưa?
Chính vì mang thai hộ là vấn đề rất mới cần được nghiên cứu và làm rõ hơn nên tác giả đã chọn đề tài “Mang thai hộ theo Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam năm 2014”
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Mang thai hộ là một vấn đề mới và pháp luật Việt Nam trước đây nghiêm cấm mang thai hộ; do đó việc tìm hiểu về mang thai hộ gặp nhiều khó khăn, hạn chế nên vấn đề này chưa thực sự nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu luật pháp
Qua tìm hiểu, tác giả luận văn nhận thấy mang thai hộ có tính cấp thiết về
lý luận và thực tiễn cao, tuy nhiên số lượng bài viết, công trình nghiên cứu về mang thai hộ nhìn dưới góc độ pháp luật là không nhiều Nổi bật nhất là bài viết của tác giả Nguyễn Thị Hương – khoa Luật Dân sự, trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh đăng trên báo Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh ngày 13/02/2001 Bài viết đã đề cập tới nhiều khía cạnh pháp lý của việc mang thai hộ; từ những phân tích về việc xác định cha, mẹ, con đến việc cần thiết phải quy định về thỏa thuận mang thai hộ, điều kiện của các bên trong quan hệ mang thai hộ…Có thể thấy, đây là bài viết điển hình đầu tiên đề cập đến mang thai hộ một cách khái quát nhất, toàn diện nhất dưới góc độ pháp
lý
Trang 83
Cho đến thời gian gần đây, khi vấn đề mang thai hộ được đề xuất đưa vào
dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật HN&GĐ năm 2000 và đã được Quốc hội thông qua chính thức quy định tại Luật HN&GĐ năm 2014, đã
có nhiều bài viết về mang thai hộ được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng Có thể kể đến những bài viết như: “Mang thai hộ: nên cho phép để kiểm soát tốt” trên báo phunuonline.com.vn ngày 17/8/2013; “ Đưa mang thai
hộ vào luật” trên duthaoonline.quochoi.vn; “Chính thức cho phép mang thai
hộ vì mục đích nhân đạo” trên báo http://hn.24h.com.vn/ ngày 19/06/2014;
“Luật cho phép mang thai hộ, tình trạng đẻ thuê còn diễn ra?” trên trang web http://www.luattrungnguyen.vn/ ngày 12/07/2014; “Mang thai hộ: Cửa đã mở,
30/12/2014;“Mang thai hộ: Có luật nhưng vẫn khó khăn” trên Báo tuổi trẻ online ngày 13/05/2015… Điểm chung của các bài viết này đều nêu lên thực trạng của việc mang thai hộ ở Việt Nam hiện nay, gợi mở vấn đề, nêu ra một
số hạn chế của pháp luật, đánh giá sơ bộ mang tính chất thông báo về quy định mới của pháp luật chứ chưa đi sâu vào nghiên cứu, phân tích, đánh giá
để làm rõ hơn về những quy định mà pháp luật đưa ra
Về công trình nghiên cứu khoa học, công trình nghiên cứu khoa học mang tên “Mang thai hộ - Sự cần thiết phải điều chỉnh bằng pháp luật ở Việt Nam hiện nay” của trường Đại học Luật Hà Nội là một công trình nghiên cứu về mang thai hộ được đánh giá cao Trong công trình nghiên cứu khoa học này, tập thể tác giả đã phân tích nhiều khía cạnh pháp lý của việc mang thai hộ, đi sâu nghiên cứu một cách cơ bản, có hệ thống cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn, khái niệm, bản chất của việc mang thai hộ đồng thời còn định hướng xây dựng pháp luật về mang thai hộ ở Việt Nam Đây được coi là một công trình nghiên cứu khá đầy đủ, toàn diện và mang lại nhiều giá trị Công trình nghiên
Trang 94
cứu khoa học này thực sự là tài liệu tham khảo hữu ích đối với cá nhân tác giả luận văn, cũng như đối với những nhà nghiên cứu pháp luật về mang thai hộ
3 Đối tượng và nội dung nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận về mang thai hộ, là các quy định của pháp luật về mang thai hộ và khả năng áp dụng quy định về mang thai hộ vào thực tiễn hiện nay cùng một số kiến nghị pháp luật
Nội dung nghiên cứu đề tài bao gồm nhiều vấn đề khác nhau Tuy vậy, do giới hạn của một luận văn thạc sĩ, việc nghiên cứu chỉ tập trung vào những vấn đề cơ bản nhất thuộc nội dung đề tài như khái niệm, đặc điểm, nội dung và ý nghĩa của mang thai hộ; cơ sở của việc pháp luật quy định mang thai hộ; nội dung các quy định của LuậtHN&GĐ năm 2014 về mang thai hộ và khả năng thực tiễn thực hiện chúng
4 Mục tiêu nghiên cứu
a Mục tiêu tổng quát
Luận văn nghiên cứu phân tích và làm rõ nội dung quy định về vấn đề mang thai hộ trong Luật HN&GĐ năm 2014 đã cụ thể và sát thực tiễn hay chưa?
Qua đó đánh giá khả năng áp dụng quy định đã nêu vào thực tiễn
b Mục tiêu cụ thể
Với mục tiêu nghiên cứu tổng quát như vậy, mục tiêu cụ thể nghiên cứu được xác định trên những khía cạnh sau:
- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về mang thai hộ như khái niệm, ý nghĩa,
cơ sở của mang thai hộ
- Phân tích, đánh giá những quy định của Luật HN&GĐ Việt Nam năm 2014
về mang thai hộ
- Thực trạng ở Việt Nam hiện nay và những vấn đề có thể phát sinh trong thực tiễn khi áp dụng Luật về mang thai hộ
5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Trang 105
Để đạt được các mục đích nghiên cứu mà đề tài đặt ra, trong quá trình nghiên cứu, luận văn đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cơ bản sau đây:
- Phương pháp bình luận được sử dụng trong chương 1 của Luận văn khi nghiên cứu những vấn đề chung về mang thai hộ như khái niệm mang thai hộ,
ý nghĩa của việc mang thai hộ, cơ sở pháp luật điều chỉnh việc mang thai hộ
- Phương pháp phân tích được sử dụng ở chương 2 khi nghiên cứu, làm rõ
về các quy định của Luật HN&GĐ năm 2014
- Phương pháp tổng hợp khi nghiên cứu về mang thai hộ ở các nước trên thế giới, thực trạng mang thai hộ ở Việt Nam, đánh giá khả năng áp dụng pháp luật về mang thai hộ ở Việt Nam và một số kiến nghị pháp luật
6 Kết cấu luận văn
Ngoài các phần mục lục, phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn bao gồm 3 chương:
Chương 1 Lý luận chung về mang thai hộ
Chương 2 Nội dung quy định về mang thai hộ vì mục đích nhân đạo
theo pháp luật hiện hành
Chương 3.Thực trạng mang thai hộ, khả năng áp dụng quy định về
mang thai hộ vì mục đích nhân đạo ở Việt Nam hiện nay và một số kiến nghị
Trang 116
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Tư pháp (2013), Kinh nghiệm quốc tế về một số vấn đề lớn được quy định trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000
2 Bộ Tư pháp (2014), Báo cáo tổng kết thi hành Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000
3 Chính phủ (2003), Nghị định số 12/2003/NĐ-CP ngày 12/02/2003 quy định về sinh con theo phương pháp khoa học
4 Chính phủ (2011), Nghị định số 96/2011/NĐ-CP ngày 21/10/2011 quy định xử phạt vi phạm hành chính về khám bệnh, chữa bệnh
5 Chính phủ (2013), Tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000
6 Chính phủ (2013), Báo cáo đánh giá tác động của dự án Luật sửa đổi,
bổ sung một số điều của Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000
7 Chính phủ (2015), Nghị định số 10/2015/NĐ-CP ngày 28/01/2015 quy định về sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm và điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo
8 Đào Xuân Dũng (2005) “Mở rộng tầm nhìn: Công nghệ mang thai hộ
có từ bao giờ ?”, Báo sức khỏe và đời sống (số 812)
9 Bùi Quỳnh Hoa (2014), “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về mang thai hộ”, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Luật Hà Nội
10 Trần Thị Hương (2001), “Một số vấn đề pháp lý về mang thai hộ”, báo Pháp luật TP Hồ Chí Minh
11 Nguyễn Thị Lan (2008), “Xác định cha, mẹ, con trong pháp luật Việt Nam”, Luận án tiến sĩ, Trường Đại học Luật Hà Nội
12 Lan Anh – Quỳnh Liên (2015), “Mang thai hộ: Có luật nhưng vẫn khó khăn”, Báo tuổi trẻ online ngày 13/05/2015