Chương 3: QUY CHẾ PHÁP LÝ CỦA HAI QUẦN ĐẢO HOÀNG SA, TRƯỜNG SA VÀ GIẢI PHÁP CHO VIỆT NAM TRONG VIỆC HIỆN THỰC HÓA QUAN ĐIỂM VỀ XÁC ĐỊNH QUY CHẾ PHÁP LÝ HAI QUẦN ĐẢO .... Giải pháp cho
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
PHẠM THỊ HÀ TRANG
X¸C §ÞNH QUY CHÕ PH¸P Lý
CñA HAI QUÇN §¶O HOµNG SA, TR¦êNG SA THEO PH¸P LUËT Vµ THùC TIÔN QUèC TÕ
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
PHẠM THỊ HÀ TRANG
X¸C §ÞNH QUY CHÕ PH¸P Lý
CñA HAI QUÇN §¶O HOµNG SA, TR¦êNG SA THEO PH¸P LUËT Vµ THùC TIÔN QUèC TÕ
Chuyên ngành: Luật Quốc tế
Mã số: 60 38 01 08
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS ĐỖ HÒA BÌNH
HÀ NỘI - 2015
Trang 3MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục ký hiệu, các chữ viết tắt
Danh mục các hình ảnh
MỞ ĐẦU 6
Chương 1: TỔNG QUAN CHUNG VỀ HAI QUẦN ĐẢO HOÀNG
SA, TRƯỜNG SA VÀ YÊU SÁCH CỦA CÁC BÊN VỀ QUY
CHẾ PHÁP LÝ CỦA HAI QUẦN ĐẢOError! Bookmark not defined.
1.1 Vị trí địa lý Error! Bookmark not defined.
1.1.1 Quần đảo Hoàng Sa Error! Bookmark not defined.
1.1.2 Quần đảo Trường Sa Error! Bookmark not defined.
1.2 Tầm quan trọng của hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa ở
Biển Đông Error! Bookmark not defined.
1.2.1 Về quốc phòng an ninh Error! Bookmark not defined.
1.2.2 Về giao thông hàng hải Error! Bookmark not defined.
1.2.3 Về kinh tế Error! Bookmark not defined.
1.3 Yêu sách của các bên đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường
Sa của Việt Nam liên quan đến quy chế pháp lý quốc tế về đảo,
quần đảo Error! Bookmark not defined.
1.4 Tình hình tranh chấp tại hai quần đảo Hoàng Sa, Trường SaError! Bookmark not defined Chương 2: QUY ĐỊNH VÀ THỰC TIỄN PHÁP LUẬT QUỐC TẾ
TRONG XÁC ĐỊNH QUY CHẾ PHÁP LÝ CỦA ĐẢO,
QUẦN ĐẢO Error! Bookmark not defined.
2.1 Quy định pháp luật quốc tế về quy chế pháp lý của đảo, quần đảoError! Bookmark not defined 2.1.1 Đảo và các thực thể khác Error! Bookmark not defined.
2.1.2 Quần đảo Error! Bookmark not defined.
Trang 42.2 Thực tiễn pháp lý quốc tế về quy chế pháp lý của đảo, quần đảoError! Bookmark not defined 2.2.1 Thực tiễn phán quyết của cơ quan tài phán quốc tếError! Bookmark not defined.
2.2.2 Thực tiễn áp dụng của các quốc gia Error! Bookmark not defined.
2.2.3 Thực tiễn giải thích theo các điều ước quốc tế song phươngError! Bookmark not defined Chương 3: QUY CHẾ PHÁP LÝ CỦA HAI QUẦN ĐẢO HOÀNG SA,
TRƯỜNG SA VÀ GIẢI PHÁP CHO VIỆT NAM TRONG
VIỆC HIỆN THỰC HÓA QUAN ĐIỂM VỀ XÁC ĐỊNH QUY
CHẾ PHÁP LÝ HAI QUẦN ĐẢO Error! Bookmark not defined.
3.1 Quy chế pháp lý của hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa trên
cơ sở áp dụng quy định pháp luật và thực tiễn quốc tếError! Bookmark not defined.
3.1.1 Xác định phạm vi địa lý của hai quần đảo Hoàng Sa, Trường SaError! Bookmark not defined.
3.1.2 Xác định yêu sách quy chế pháp lý của hai quần đảo Hoàng Sa,
Trường Sa Error! Bookmark not defined.
3.2 Giải pháp cho Việt Nam trong việc hiện thực hóa quan điểm
về xác định quy chế pháp lý của hai quần đảo Hoàng Sa,
Trường Sa Error! Bookmark not defined.
3.2.1 Giải pháp đàm phán, thương lượng Error! Bookmark not defined.
3.2.2 Giải pháp sử dụng các thiết chế tài phán quốc tếError! Bookmark not defined.
3.2.3 Giải pháp khác Error! Bookmark not defined.
3.2.4 Các điều kiện đảm bảo Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.
Trang 5DANH MỤC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
COC : Bộ quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông
DOC : Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông năm 2002 ICJ : Tòa án Công lý quốc tế
ITLOS : Tòa án quốc tế về Luật biển
Trang 6MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa nói chung cũng như Biển Đông đang là một điểm nóng về tranh chấp trong vấn đề chủ quyền biển, đảo Quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam là đối tượng tranh chấp song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc (bao gồm cả Đài Loan), còn quần đảo Trường Sa của Việt Nam lại là đối tượng tranh chấp đa phương của năm quốc gia Việt Nam, Trung Quốc, Philippines, Malaysia, Brunei và một thực thể quốc tế đặc biệt – Đài Loan Tranh chấp tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa giữa Việt Nam và các nước, đặc biệt là trực tiếp với Trung Quốc đã kéo dài nhiều năm, nhưng đang trở nên căng thẳng trên mọi trận tuyến từ ngoại giao chính trị đến quân sự, pháp luật trong bối cảnh hiện nay Trong khi Việt Nam và một số quốc gia liên quan luôn kiên trì quan điểm giải quyết tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình, trên cơ sở pháp luật quốc tế thì Trung Quốc lại có một loạt những hành động đi ngược lại với các cam kết quốc tế, trái với quan điểm chung của cộng đồng quốc tế và các quốc gia trong khu vực, vi phạm nghiêm trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam
Liên quan đến việc xác định quy chế pháp lý của hai quần đảo Hoàng
Sa và, Trường Sa, Việt Nam và các bên yêu sách đang có những quan điểm khác nhau Trong khi Trung Quốc khẳng định quần đảo Hoàng Sa có đường
cơ sở thẳng như cách xác định của các quốc gia quần đảo năm 1996, quần đảo Trường Sa có “các vùng nước phụ cận” (khả năng tạo ra các vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa như Trung Quốc đã khẳng định trong Công hàm phản đối Báo cáo ranh giới ngoài thềm lục địa của Việt Nam và Malaysia năm
2009 (CML17/2009 ngày 7/5/2009) và Công hàm năm 2011 (CML8/2011 ngày 14/4/2011) phản đối Công hàm số 000228 ngày 5/4/2011 của Philippines), thì Việt Nam, Philippines và Malaysia có xu hướng thể hiện quan điểm cho rằng
Trang 7hầu hết các đảo thuộc quần đảo Trường Sa đều không có khả năng để tạo ra các vùng nước rộng lớn như vậy Những khác biệt về quan điểm này tạo nên một tranh chấp pháp lý, làm gia tăng căng thẳng ở Biển Đông và cản trở tiến trình giải quyết tranh chấp của các bên
Việc xác định quy chế pháp lý của hai quần đảo Hoàng Sa và Trường
Sa trong thời điểm hiện nay là vấn đề hết sức cấp thiết bởi:
Thứ nhất, để giải quyết được tranh chấp chủ quyền, phân định biển hay
bất kỳ tranh chấp nào khác thì vấn đề tiên quyết cần minh định là phạm vi khu vực tranh chấp và quy chế pháp lý của khu vực cũng như các thực thể trong khu vực Trong khi đó, hiện nay, còn tồn tại nhiều quan điểm không thống nhất của các bên cũng như các chuyên gia (trong công trình nghiên cứu) về phạm vi địa lý của hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa (số lượng các thực thể, cấu trúc địa lý, ) và quy chế pháp lý của hai quần đảo
Thứ hai, việc xác định quy chế pháp lý hai quần đảo Hoàng Sa,
Trường Sa sẽ làm sáng tỏ yêu sách của các bên đối với các đảo, đá, cấu trúc địa lý thuộc hai quần đảo này Từ đó, Việt Nam có thể xây dựng các đối sách phù hợp với từng bên, đồng thời thiết lập hệ luận cứ, luận chứng phản bác hiệu quả các luận điểm thiếu căn cứ pháp lý hoặc không có cơ sở theo pháp luật quốc tế
Thứ ba, trong khi vấn đề chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa,
Trường Sa chưa thể giải quyết được, thì việc xác định quy chế pháp lý hai quần đảo này Hoàng Sa, Trường Sa là một vấn đề pháp lý quan trọng, có thể giải quyết trước Đây được coi là bước đi cần thiết trong quá trình giải quyết tranh chấp.tại hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
Thứ tư, xác định quy chế pháp lý hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa sẽ
là một hướng đi mới sử dụng biện pháp pháp lý để giải quyết tranh chấp Đây
sẽ là cơ hội để Việt Nam đệ trình vấn đề pháp lý có liên quan nhằm khởi kiện hoặc xin ý kiến tư vấn của các thiết chế tài phán quốc tế như hướng đi
Trang 8Philippines đang thực hiện
Nhận thức được tính cấp thiết của vấn đề xác định quy chế pháp lý của hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa trong hoạt động giải quyết tranh chấp
biển, đảo, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, học viên đã lựa chọn đề tài “Xác
định quy chế pháp lý của hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa theo pháp luật và thực tiễn quốc tế” làm Luận văn Thạc sĩ của mình
2 Tình hình nghiên cứu
Cùng với diễn biến ngày càng căng thẳng trên Biển Đông là sự gia tăng những công trình nghiên cứu, những diễn đàn học thuật trong và ngoài nước luận bàn về các khía cạnh trong tranh chấp Biển Đông Cho đến nay, các công trình nghiên cứu thường chú trọng đến khía cạnh chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa mà chưa chú trọng nhiều đến việc xác định phạm vi
và giải quyết những khác biệt ngoài chủ quyền của các bên hữu quan
Hiện nay, các đề tài, công trình nghiên cứu còn tồn tại nhiều quan điểm không thống nhất về phạm vi địa lý, quy chế pháp lý của vùng đảo Hoàng Sa, Trường Sa Do đó, đề tài sẽ nghiên cứu, rà soát lại và đề xuất quan điểm phù hợp chính xác nhất trên cơ sở những tri thức mới nhất về hai quần đảo, làm rõ hơn thực thể nào được coi là đảo theo pháp luật và thực tiễn quốc tế
Các công trình nghiên cứu về quy chế pháp lý đảo, quần đảo đã cung cấp tương đối đầy đủ những quy định của pháp luật quốc tế về quy chế pháp
lý của đảo, quần đảo và các thực thể khác, vận dụng vào Hoàng Sa, Trường
Sa, tuy nhiên chưa đi sâu vào thực tiễn vận dụng, giải thích các quy định trên tại các cơ quan tài phán quốc tế, các điều ước quốc tế song phương và pháp luật từng quốc gia, đặc biệt, nội dung về đảo nhân tạo, công trình, thiết bị trên biển còn rất mờ nhạt, chưa được chú trọng nghiên cứu
Đề tài sẽ tiếp thu, tổng hợp lại những kết quả đã được đúc rút, đồng thời tiếp tục tìm hiểu, đi sâu và phát triển những nội dung chưa được nghiên cứu, nghiên cứu đã cũ hoặc nghiên cứu chưa sâu nhằm đóng góp cho nền
Trang 9luật học Việt Nam trong lĩnh vực biển, đảo những tri thức mới nhất, chuẩn xác nhất, đầy đủ nhất, góp phần đấu tranh, bảo vệ chủ quyền của Việt Nam trên Biển Đông
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận văn
Luận văn chủ yếu nghiên cứu trên cơ sở các quy định của pháp luật quốc tế, trong đó chủ yếu là các quy định của Công ước Luật biển 1982; các quy định pháp luật của Việt Nam và các quốc gia hữu quan; thực tiễn áp dụng pháp luật quốc tế của các cơ quan tài phán quốc tế và sự giải thích trong các điều ước quốc tế; các công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước về các vấn đề liên quan đến nội dung nghiên cứu của Luận văn
Phạm vi nghiên cứu của Luận văn trải rộng cả không gian lẫn thời gian theo sát mục tiêu nghiên cứu: từ lý luận đến thực tiễn; từ pháp luật quốc gia đến pháp luật quốc tế; từ trước đến sau khi hình thành Công ước Luật biển 1982; từ pháp luật đến các lĩnh vực khác như địa lý, lịch sử, quân sự…
4 Tính mới của đề tài
Cho đến nay, các công trình nghiên cứu thường chú trọng đến khía cạnh chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa mà chưa chú trọng nhiều đến việc xác định phạm vi và giải quyết những khác biệt ngoài chủ quyền của các bên hữu quan Đề tài tập trung đi sâu nghiên cứu và xác định quy chế pháp
lý của hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa – một khía cạnh quan trọng nhưng từ trước đến nay chưa có công trình nghiên cứu sâu và chuyên biệt
Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở tổng hợp những tri thức đa ngành mới nhất, trong đó trọng tâm là tri thức pháp luật quốc tế trong và ngoài nước liên quan đến phạm vị, hiệu lực của đảo, quy chế pháp lý các vùng biển Đề tài cũng sẽ giành phần lớn dung lượng để nghiên cứu về quy chế pháp lý của các đảo nhân tạo, công trình, thiết bị trên biển theo pháp luật và thực tiến quốc tế Đây là vấn đề đã được đề cập từ lâu nhưng ít được quan tâm, nghiên cứu, cập nhật Tuy nhiên, vấn đề này đang trở nên nóng hổi, cấp thiết bởi
Trang 10những hành động “ráo riết” cải tạo, xây dựng đảo nhân tạo của Trung Quốc tại Hoàng Sa, Trường Sa trong thời gian gần đây
Từ những nghiên cứu trên, đề tài cũng sẽ đề xuất giải pháp cụ thể, những bước đi cho Việt Nam trong việc hiện thực hóa quan điểm của mình trong vấn đề giải quyết tranh chấp liên quan đến hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa, bao gồm: giải pháp đàm phán, thương lượng; giải pháp trung gian, hòa giải; giải pháp sử dụng các thiết chế tài phán quốc tế; giải pháp tạm thời; và các điều kiện đảm bảo nhằm thực thi hiệu quả các giải pháp trên
Bằng việc giải quyết những vấn đề trên, Luận văn là một công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc, có giá trị cả về lý luận và thực tiễn, góp phần bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc
5 Phương pháp nghiên cứu của luận văn
Để nghiên cứu thực hiện đề tài đã chọn, Luận văn được thể hiện trên cơ
sở phương pháp luận của triết học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, những quan điểm cơ bản của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước ta, giữ vững lập trường chính trị và đường lối ngoại giao với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới với chủ trương hòa bình, hợp tác cùng phát triển, tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ
Luận văn đặc biệt sử dụng phương pháp so sánh luật học, tiếp cận dưới góc độ luật so sánh để làm sáng tỏ vấn đề Ngoài ra, còn dựa trên sự kết hợp giữa phương pháp nghiên cứu từ cái chung đến cái riêng, phương pháp tích hợp liên ngành, phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp logic và lịch sử, đánh giá, diễn giải, dự báo, sử dụng số liệu thống kê,
Bên cạnh đó, Luận văn cũng kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn trong quá trình nghiên cứu và giải quyết những vấn đề mà đề tài đặt ra
6 Kết cấu của Luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn được bố trí kết cấu thành ba phần như sau:
Trang 11Chương 1 Tổng quan chung về hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và
yêu sách của các bên về quy chế pháp lý của hai quần đảo
Chương 2 Quy định và thực tiễn pháp luật quốc tế trong xác định quy
chế pháp lý của đảo, quần đảo
Chương 3 Quy chế pháp lý của hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
và giải pháp cho Việt Nam trong việc hiện thực hóa quan
điểm về quy chế pháp lý của hai quần đảo
Trang 12
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
I Tài liệu tiếng Việt
1 Đỗ Mai Anh (1997), Nghệ thuật đàm phán, Nxb Thống Kê, Hà Nội
2 Lê Mai Anh - chủ biên (2005), Giáo trình Luật Quốc tế, Trường Đại học
Luật Hà Nội, Nxb Công an Nhân dân, Hà Nội
3 Nguyễn Thị Lan Anh (2009), Quy chế pháp lý của đảo và tranh chấp Biển Đông: quan điểm nào cho Việt Nam,
http://nghiencuubiendong.vn/toa-dam-
hoi-thao/hoi-thao-trong-nuoc/hi-tho-trong-nc-thang-32009/672-nguyn-th-lan-anh-quy-ch-phap-ly-ca-o-va-tranh-chp-bin-ong-quan-im-ca-vit-nam
4 Ban Biên Giới - Bộ Ngoại Giao (2004), Giới thiệu một số vấn đề cơ bản của Luật Biển ở Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
5 Bộ Ngoại giao nước CHXHCN Việt Nam (1979), Chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội
6 Bộ Ngoại giao nước CHXHCN Việt Nam (1984), Quần đảo Hoàng Sa
và Trường Sa: lãnh thổ Việt Nam, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội
7 Bộ Ngoại giao nước CHXHCN Việt Nam (1988), Các quần đảo Hoàng
Sa, Trường Sa và luật pháp quốc tế, Hà Nội
8 Bộ Ngoại Giao nước CHXHCN Việt Nam (2004), Giới thiệu một số vấn
đề cơ bản của luật biển ở Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
9 Brice M.Claget (1996), Những yêu sách đối kháng của Việt Nam và Trung Quốc ở khu vực bãi ngầm Tư Chính và Thanh long trong Biển Đông, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
10 Nguyễn Bá Diến (chủ biên) (2006), Chính sách, pháp luật biển của Việt Nam và Chiến lược phát triển bền vững, Nxb Tư Pháp, Hà Nội
11 Nguyễn Bá Diến (chủ biên) (2009), Hợp tác khai thác chung trong luật biển quốc tế những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Tư pháp, Hà Nội