Tổng hợp hình phạt trong những trường hợp đặc biệt theo luật hình sự việt nam (trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn địa bàn tỉnh hải dương)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN VĂN CÔNG TỔNG HỢP HÌNH PHẠT TRONG NHỮNG TRƯỜNG HỢP ĐẶC BIỆT THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn địa bàn tỉnh Hải Dương

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN VĂN CÔNG

TỔNG HỢP HÌNH PHẠT TRONG NHỮNG TRƯỜNG HỢP

ĐẶC BIỆT THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

(Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn địa bàn tỉnh Hải Dương)

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự

Mã số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS TSKH LÊ VĂN CẢM

HÀ NỘI - 2015

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh sách các bảng

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỔNG HỢP HÌNH PHẠT Error! Bookmark not defined TRONG NHỮNG TRƯỜNG HỢP ĐẶC BIỆTError! Bookmark not

defined

1.1 Khái niệm và ý nghĩa của tổng hợp hình phạt.Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm tổng hợp hình phạt Error! Bookmark not defined 1.1.2 Ý nghĩa của tổng hợp hình phạt Error! Bookmark not defined

1.2 Các quy định chung về tổng hợp hình phạt theo luật hình sự Việt Nam (Những trường hợp không đặc biệt) Error! Bookmark not defined

1.2.1 Tổng hợp hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội Error!

Bookmark not defined

1.2.2 Tổng hợp hình phạt của nhiều bản án Error! Bookmark not defined

1.3 Tổng hợp hình phạt trong những trường hợp đặc biệt theo Luật hình

sự Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.3.1 Khái niệm về tổng hợp hình phạt trong những trường hợp đặc biệt.

Error! Bookmark not defined

1.3.2 Các nguyên tắc tổng hợp hình phạt trong những trường hợp đặc biệt.

Error! Bookmark not defined

1.4 Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của Luật hình sự Việt Nam về tổng hợp hình phạt trong những trường hợp đặc biệt từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến nay Error! Bookmark not defined

1.4.1 Giai đoạn áp dụng từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 cho đến trước khi có BLHS Việt Nam năm 1985 Error! Bookmark not defined 1.4.2 Giai đoạn áp dụng BLHS Việt Nam năm 1985.Error! Bookmark not

defined

1.3.3 Giai đoạn áp dụng BLHS Việt Nam năm 1999.Error! Bookmark not

defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH

SỰ NĂM 1999 VỀ TỔNG HỢP HÌNH PHẠT TRONG NHỮNG TRƯỜNG HỢP ĐẶC BIỆT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG (Giai đoạn 2008 – 2014)Error! Bookmark not defined

2.1 Thực trạng các quy định của BLHS năm 1999 về tổng hợp hình phạt Error! Bookmark not defined

2.1.1 Thực trạng quy định về tổng hợp hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội trong BLHS năm 1999 Error! Bookmark not defined 2.1.2.Thực trạng quy định về tổng hợp hình phạt của nhiều bản án trong BLHS năm 1999 Error! Bookmark not defined

2.2 Thực trạng quy định về tổng hợp hình phạt trong trường hợp có liên quan đến án treo Error! Bookmark not defined

2.2.1 Quy định pháp luật hiện hành về tổng hợp hình phạt trong trường hợp có liên quan đến án treo Error! Bookmark not defined 2.2.2 Thực tiễn áp dụng quy định về án treo và tổng hợp hình phạt trong các trường hợp có liên quan đến án treo trên địa bàn tỉnh Hải Dương (Giai đoạn 2008 – 2014) Error! Bookmark not defined

2.2.3 Một số tồn tại, vướng mắc của việc áp dụng quy định về tổng hợp hình phạt trong các trường hợp có liên quan đến án treo trên địa bàn tỉnh Hải Dương Error! Bookmark not defined

2.3 Các quy định về Tổng hợp hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội Error! Bookmark not defined

2.3.1 Quy định pháp luật hiện hành về tổng hợp hình phạt đối với người chua thành niên phạm tội Error! Bookmark not defined 2.3.2 Thực tiễn áp dụng quy định về người chưa thành niên phạm tội và tổng hợp hình phạt đối với người chưa thành niên phạm nhiều tội trên địa bàn tỉnh Hải Dương (Giai đoạn 2008 – 2014) Error! Bookmark not defined 2.3.3 Một số tồn tại, vướng mắc của việc áp dụng quy định về tổng hợp hình phạt đối với người chưa thành niên phạm nhiều tội trên địa bàn tỉnh Hải Dương Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA

BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VỀ TỔNG HỢP HÌNH PHẠT TRONG NHỮNG TRƯỜNG HỢP ĐẶC BIỆT Error! Bookmark not defined 3.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định pháp luật hình sự Việt Nam về tổng hợp hình phạt trong các trường hợp đặc biệt Error! Bookmark not defined

3.1.1 Về phương diện thực tiễn: Error! Bookmark not defined 3.1.2 Về phương diện lập pháp: Error! Bookmark not defined 3.1.3 Về phương diện lý luận: Error! Bookmark not defined

3.2 Vấn đề hoàn thiện quy định về tổng hợp hình phạt trong những trường hợp đặc biệt theo Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 Error! Bookmark not defined

3.2.1 Đưa ra định nghĩa pháp lý về tổng hợp hình phạt và tổng hợp hình phạt trong những trường hợp đặc biệt Error! Bookmark not defined

3.2.2 Định hướng hoàn thiện quy định về tổng hợp hình phạt liên quan đến án treo: Error! Bookmark not defined 3.2.2 Định hướng hoàn quy định về tổng hợp hình phạt người chưa thành niên phạm tội Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG III Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHUNG Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 7

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Pháp luật hình sự là một trong những công cụ sắc bén và hữu hiệu nhằm đấu tranh và phòng ngừa tội phạm Pháp luật hình sự do Nhà nước ban hành để điều chỉnh các quan hệ xã hội dưới các góc độ khác nhau Bằng việc xác định hành vi nguy hiểm cho xã hội nào được coi là tội phạm và người thực hiện nó phải chịu hình phạt, pháp luật hình sự được coi là công cụ mạnh tay và có hiệu quả nhất Hình phạt là một chế tài nghiêm khắc nhất và người

bị tuyên hình phạt phải gánh chịu những hậu quả bất lợi Cũng chính vì điều này mà quyết định hình phạt là một hoạt động vô cùng quan trọng của cơ quan xét xử (Tòa án các cấp) vì nếu quyết định hình phạt không đúng với mức độ của nguy hiểm xã hội của tội phạm sẽ không đảm bảo được tính răn

đe của pháp luật (nếu quyết định hình phạt nhẹ) hoặc gây ra oan sai và bất lợi đối với người phạm tội (nếu quyết định hình phạt nặng) Mặt khác, mục đích của hình phạt chủ yếu là giáo dục, cải tạo người phạm tội trở thành người có ích cho xã hội do vậy nếu quyết định hình phạt sai mục đích đó sẽ không đạt được trái lại nó còn mang tính trừng trị nhiều hơn Về nguyên tắc, mọi tội phạm được đưa ra xét xử đều phải chịu một hình phạt Tuy nhiên, trong thực

tế có nhiều trường hợp một người thực hiện nhiều hành vi tội phạm trong cùng một thời điểm hoặc thực hiện nhiều hành vi tội phạm nhưng không bị phát hiện và đưa ra xét xử cùng một lúc Đối với mỗi hành vi phạm tội, người phạm tội sẽ bị xét xử và bị Tòa án tuyên là có tội và quyết định các mức hình phạt khác nhau đối với các tội danh đó Có thể các hình thức hình phạt đối với các tội là giống nhau nhưng cũng có thể khác nhau Điều này gây khó khăn cho việc chấp hành những hình phạt đó của những người phạm tội Vì vậy,để đánh giá toàn diện và đầy đủ tính nguy hiểm cho xã hội của tất cả các tội mà người phạm tội đã thực hiện, Toà án phải tổng hợp các hình phạt thành hình phạt chung buộc bị cáo (người phạm tội trong giai đoạn xét xử) phải chấp

2

hành Do vậy, đây là một quy định đặc biệt quan trọng trong luật hình sự Bộ luật hình sự hiện hành đã quy định tại các Điều 51, 52, 60, 75 tuy nhiên trong thực tế áp dụng, quy định đó còn chưa hoàn thiện và điều đó đã dẫn đến nhiều vướng mắc trong quá trình áp dụng nhất là đối với các trường hợp đặc biệt (Tổng hợp hình phạt đối trong các trường hợp có liên quan đến án treo và tổng hợp hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội) Do đó, việc tiếp tục nghiên cứu các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về tổng hợp hình phạt trong các trường hợp này và thực tiễn áp dụng để làm sáng

tỏ về mặt khoa học và đưa ra giải pháp hoàn thiện pháp luật và những giải pháp nâng cao hiệu quả của việc áp dụng những quy định đó không chỉ có ý nghĩa lý luận, thực tiễn và pháp lý quan trọng mà còn là lý do luận chứng cho

sự cần thiết để chúng tôi lựa chọn đề tài “Tổng hợp hình phạt trong các trường hợp đặc biệt trong luật hình sự Việt Nam, trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn địa bàn tỉnh Hải Dương” làm luận văn thạc sỹ luật học

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Do hình phạt có vị trí quan trọng trong luật hình sự Việt Nam nên đã

có nhiều công trình nghiên cứu khoa học ở những cấp độ khác nhau, những khía cạnh những phương diện khác nhau của hình phạt trong đó có việc tổng hợp hình phạt

2.1 Ở cấp độ các giáo trình, sách chuyên khảo, sách tham khảo, sách bình luận … có các công trình như sau:

1) GS.TSKH Lê Văn Cảm, Chương thứ bảy - Hình phạt và biện pháp

tư pháp, Sách chuyên khảo Sau đại học: Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự (Phần chung), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2005;

2) GS.TS Nguyễn Ngọc Hòa (chủ biên), Trách nhiệm hình sự và hình phạt, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2001;

3) Viện Nhà nước và Pháp luật, Tội phạm học, luật hình sự và luật tố tụng hình sự Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994;

3

4) GS.TS Võ Khánh Vinh (chủ biên), Tội phạm học, luật hình sự và luật tố tụng hình sự, chương “Quyết định hình phạt”, Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội, 1995

2.2 Ở cấp độ các bài viết trên các tạp chí khoa học:

1) Đinh Văn Quế (2004), “Tổng hợp hình phạt của nhiều bản án”,

Tạp chí Tòa án (Số 11);

2) Đinh Văn Quế (2007), “Quyết định hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội”, Tạp chí kiểm sát (Số 6);

3) Đỗ Văn Chỉnh (2004), “Về việc tổng hợp hình phạt”, Tạp chí Tòa

án (Số 01); Phạm Văn Thiệu (2008), “Tổng hợp hình phạt của nhiều bản án”,

Tạp chí Tòa án (Số 03);

4) Trần Văn Độ (2003), “Quyết định hình phạt đối với trường hợp phạm nhiều tội”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật (Số 01);

5) Lê Đăng Doanh (2009), “Trách nhiệm hình sự của người chưa thành niên phạm tội – một số vấn đề cần được nghiên cứu”, Tạp chí Toà án (Số 9);

6) Nguyễn Mạnh Tiến (2010), “Bàn về quyết định hình phạt cải tạo không giam giữ đối với người chưa thành niên phạm tội”, Tạp chí Toà án (Số 21);

7) Quách Thành Vinh (2011), “Một số vấn đề về áp dụng pháp luật đối với người chưa thành niên phạm tội bị xử phạt tù”, Tạp chí Toà án (Số 6);

8) Nguyễn Khắc Quang (2011), “Quyết định hình phạt đối với người chưa thành niên phạm nhiều tội”, Tạp chí Toà án (Số 24);

9) Phạm Minh Tuyên (2012), “Những vấn đề vướng mắc để tổng hợp hình phạt tù với án treo trong thực tiễn xét xử hiện nay”, Tạp chí Toà án (Số 6);

10) Nguyễn Khắc Quang (2012), “Quyết định hình phạt tù có thời hạn đối với người chưa thành niên phạm tội”, Tạp chí Toà án (Số 7);

11) Vũ Tuấn Đức – Hà Hồng Sơn (2013), “Một số vấn đề về tổng hợp hình phạt của nhiều bản án theo quy định tại Điều 51 Bộ luật hình sự”, Tạp

chí Toà án (Số 6);

4

12) Dương Tuyết Miên (2014), “Một số ý kiến về Điều 51 và Điều 75 của Bộ luật hình sự hiện hành”, Tạp chí Toà án (số 19);

13) Trịnh Tiến Việt (2014), “Cần hoàn thiện chương X Bộ luật hình

sự Việt Nam – Những quy định đối với người chưa thành niên phạm tội”, Tạp

chí kiểm sát (Số 07)

2.3 Ở cấp độ các luận án tiến sỹ, thạc sỹ có các công trình:

1) Luận văn Thạc sỹ luật học,Quyết định hình phạt trong luật hình sự Việt Nam của tác giả Trần Văn Sơn, Hà Nội, năm 1996;

2) Luận văn Thạc sỹ luật học Quyết định hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội trong luật hình sự Việt Nam của tác giả Nguyễn Minh

Khuê, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2007;

3) Luận văn Thạc sỹ luật học Quyết định hình phạt đối với người chưa thành niên phạm nhiều tội trong luật hình sự Việt Nam của tác giả Trịnh

Thị Yến, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2014;

4) Luận văn Thạc sỹ luật học Quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội theo luật hình sự Việt Nam, của tác giả Phạm Thị Thanh

Hoan, Khoa luật Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2015

Các công trình nghiên cứu khoa học trên đưa ra bàn luận và giải quyết nhiều vấn đề bức xúc mà lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật đặt ra Tuy nhiên kết quả nghiên cứu của các công trình cũng đã cho thấy, tổng hợp hình phạt nói chung và tổng hợp hình phạt trong những trường hợp cụ thể mặc dù

là một chế định quan trọng trong luật hình sự Việt Nam nhưng vẫn còn nhiều nội dung chưa hoàn thiện dẫn đến trong quá trình áp dụng pháp luật còn gặp nhiều vướng mắc

Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài "Tổng hợp hình phạt trong những trường hợp đặc biệt theo luật hình sự Việt Nam (trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn địa bàn tỉnh Hải Dương)" vừa có tính lý luận, vừa có tính thực tiễn

5

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích, đánh giá những quy định của luật hình sự Việt nam hiện hành về tổng hợp hình phạt nói chung và tổng hợp hình phạt trong những trường hợp đặc biệt cũng như qua thực tiễn áp dụng những quy định này trên địa bàn tỉnh Hải Dương, từ đó luận văn đưa ra những ý kiến đề xuất để hoàn thiện những quy định chung về tổng hợp hình phạt và quy định riêng trong các trường hợp đặc biệt của tổng hợp hình phạt, góp phần tháo gỡ những vướng mắc trong việc tổng hợp hình phạt, nâng cao hiệu quả của hình phạt

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Từ mục đích nghiên cứu nêu trên, luận văn có những nhiệm vụ chủ yếu sau: 1) Làm rõ hơn một số vấn đề lý luận cơ bản về tổng hợp hình phạt và tổng hợp hình phạt trong những trường hợp đặc biệt

2) Nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của quy định tổng hợp hình phạt trong những trường hợp đặc biệt trong lịch sử pháp luật hình sự của nước ta từ năm 1945 đến nay

3) Nghiên cứu tổng hợp hình phạt trong các trường hợp đặc biệt, có xem xét đến thực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Hải Dương giai đoạn 2008 -

2014 và trên cơ sở đó đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện những quy định về tổng hợp hình phạt

3.3 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu và giải quyết những vấn đề xung quanh tổng hợp hình phạt trong luật hình sự Việt Nam, kết hợp với việc nghiên cứu đánh giá tình hình áp dụng tổng hợp hình phạt trong thực tiễn xét xử của Tòa án hai cấp tỉnh Hải Dương giai đoạn 2008 – 2014 và những nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế để kiến nghị những giải pháp hoàn thiện luật thực định và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng tổng hợp hình phạt trong thực tiễn

Về thời gian: Luận văn nghiên cứu thực tiễn áp dụng tổng hợp hình phạt trong những trường hợp đặc biệt trong 07 năm (2008-2014)

6

4 Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu

Đề tài luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng mác-xít, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng Nhà nước pháp quyền, về chính sách hình sự, về vấn đề cải cách tư pháp được thể hiện trong các Nghị quyết Đại hội Đảng VIII, IX, X và các Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002, Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 26/5/2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 của Bộ Chính trị

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đã sử dụng các phương pháp

cụ thể và đặc thù của khoa học luật hình sự như: phương pháp phân tích và tổng hợp; phương pháp so sánh, đối chiếu; phương pháp diễn dịch; phương pháp quy nạp; phương pháp thống kê, điều tra xã hội học để tổng hợp các tri thức khoa học luật hình sự và luận chứng các vấn đề tương ứng được nghiên cứu trong luận văn

5 Những điểm mới và đóng góp của luận văn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có ý nghĩa quan trọng về phương diện lý luận và thực tiễn, vì đây là công trình nghiên cứu tương đối có hệ thống ở cấp độ một luận văn thạc sĩ luật học về quy định tổng hợp hình phạt nói chung và tổng hợp hình phạt trong các trường hợp đặc biệt theo luật hình

sự Việt Nam Những điểm mới cơ bản của luận văn là:

1) Phân tích một cách có hệ thống và cố gắng làm rõ những vấn đề cơ bản của chế định tổng hợp hình phạt như: Khái niệm tổng hợp hình phạt, ý nghĩa; tổng hợp hình phạt trong những trường hợp đặc biệt như: tổng hợp hình phạt trong các trường hợp có liên quan đến án treo và tổng hợp hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội theo luật hình sự Việt Nam Với việc phân tích, lý giải và rút ra một số kết luận khoa học, luận văn góp phần xác định cơ

sở khoa học cho việc nhận thức quy định tổng hợp hình phạt trong những trường hợp đặc biệt theo luật hình sự Việt Nam được thống nhất, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả của cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm ở nước ta