Pháp luật về phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài kinh nghiệm nước ngoài và những gợi ý đối với việt nam

Chương 2: PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN DOANH NGHIỆP CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI – THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN DOANH NGHIỆP CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI DNCYTNN CỦA VIỆT NAM VÀ KINH NGHIỆM NƯỚC NGOÀIError

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ HỒNG NHUNG

PH¸P LUËT VÒ PH¸ S¶N DOANH NGHIÖP

Cã YÕU Tè N¦íC NGOµI: KINH NGHIÖM N¦íC NGOµI

Vµ NH÷NG GîI ý §èI VíI VIÖT NAM

LUẬT VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ HỒNG NHUNG

PH¸P LUËT VÒ PH¸ S¶N DOANH NGHIÖP

Cã YÕU Tè N¦íC NGOµI: KINH NGHIÖM N¦íC NGOµI

Vµ NH÷NG GîI ý §èI VíI VIÖT NAM

Chuyên ngành: Luật Quốc tế

Mã số: 60 38 01 08

LUẬT VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS BÙI XUÂN NHỰ

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

MỞ ĐẦU 4

Chương 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁ SẢN DOANH NGHIỆP

CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI 6

1.1 Nhận thức chung về phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài 6

1.1.1 Khái niệm chung về phá sản doanh nghiệp 6

1.1.2 Quan điểm về “Yếu tố nước ngoài” trong thuật ngữ phá sản

doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài Error! Bookmark not defined

1.1.3 Phân biệt phá sản và giải thể Error! Bookmark not defined

1.2 Đặc điểm của thủ tục giải quyết phá sản doanh nghiệp có yếu

tố nước ngoài Error! Bookmark not defined

1.2.1 Phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài là sản phẩm tất yếu

của nền kinh tế thị trường và quá trình hội nhập kinh tế quốc tếError! Bookmark not defined

1.2.2 Thủ tục giải quyết phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài là

thủ tục tố tụng tư pháp đặc biệt Error! Bookmark not defined

1.3 Vai trò của pháp luật phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước

ngoài trong nền kinh tế thị trường Error! Bookmark not defined

1.3.1 Pháp luật phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài là công cụ

bảo vệ hiệu quả nhất quyền và lợi ích hợp pháp của các doanh

nghiệp chủ nợ Error! Bookmark not defined

1.3.2 Pháp luật phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài bảo vệ lợi

ích của các doanh nghiệp con nợ, tạo cơ hội để những doanh

nghiệp này rút khỏi thương trường một cách trật tựError! Bookmark not defined

1.3.3 Pháp luật về phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài góp

phần làm lành mạnh hóa nền kinh tế, thúc đẩy hoạt động sản xuất

kinh doanh hiệu quả Error! Bookmark not defined

Chương 2: PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN DOANH NGHIỆP CÓ YẾU TỐ

NƯỚC NGOÀI – THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN

DOANH NGHIỆP CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI (DNCYTNN)

CỦA VIỆT NAM VÀ KINH NGHIỆM NƯỚC NGOÀIError! Bookmark not defined

2.1 Quy định về việc mở thủ tục phá sản doanh nghiệp có yếu tố

nước ngoài Error! Bookmark not defined

2.1.1 Quy định về việc mở thủ tục phá sản doanh nghiệp có yếu tố

nước ngoài tại Việt Nam Error! Bookmark not defined

2.1.2 Quy định về việc mở thủ tục phá sản doanh nghiệp có yếu tố

nước ngoài tại một số quốc gia khác Error! Bookmark not defined

2.1.3 Tập quán và nguyên tắc áp dụng tập quán về việc mở thủ tục phá

sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoàiError! Bookmark not defined

2.2 Trình tự thủ tục tiến hành phá sản doanh nghiệp có yếu tố

nước ngoài Error! Bookmark not defined

2.2.1 Luật áp dụng đối với thủ tục phá sản doanh nghiệp có yếu tố

nước ngoài Error! Bookmark not defined

2.2.2 Phối hợp các thủ tục phá sản mở tại nhiều nước khác nhauError! Bookmark not defined 2.2.3 Các trường hợp ngoại lệ về giải quyết phá sản có yếu tố nước ngoàiError! Bookmark not defined 2.3 Kinh nghiệm giải quyết phá sản có yếu tố nước ngoài tại một

số quốc gia Error! Bookmark not defined

2.3.1 Kinh nghiệm giải quyết phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước

ngoài tại Pháp Error! Bookmark not defined

2.3.2 Kinh nghiệm giải quyết phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước

ngoài tại các nước thuộc liên minh Châu Âu (trừ Đan Mạch)Error! Bookmark not defined

2.3.3 Thực tiễn áp dụng Luật mẫu về tình trạng mất khả năng thanh

toán có yếu tố nước ngoài theo Ủy ban của Liên Hợp quốc về

luật Thương mại Quốc tế (UNCITRAL) soạn thảo và thông quaError! Bookmark not defined Chương 3: XU HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN

DOANH NGHIỆP CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI CỦA VIỆT

NAM HÀI HÒA VỚI QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT QUỐC TẾError! Bookmark not defined 3.1 Cần thiết sửa đổi luật Phá sản Error! Bookmark not defined

3.1.1 Trách nhiệm của người quản lý doanh nghiệp có yếu tố nước

ngoài lâm vào tình trạng phá sản Error! Bookmark not defined

3.1.2 Cơ chế giám sát của chủ nợ đối với quá trình giải quyết thủ tục

phá sản có yếu tố nước ngoài Error! Bookmark not defined

3.1.3 Về việc thực hiện quản lý tài sản của doanh nghiệp có yếu tố

nước ngoài trong quá trình giải quyết phá sảnError! Bookmark not defined

3.2 Kiến nghị hoàn thiện các văn bản hướng dẫn Luật Phá sản và

các văn bản pháp luật có liên quan Error! Bookmark not defined

3.2.1 Hoàn thiện quy định về đăng ký quyền sở hữu, đăng ký quyền sử

dụng, đăng ký giao dịch bảo đảm đối với doanh nghiệp có yếu tố

nước ngoài Error! Bookmark not defined

3.2.2 Hướng dẫn về xử lý tài sản được cầm cố, thế chấp của doanh

nghiệp có yếu tố nước ngoài Error! Bookmark not defined

3.2.3 Hướng dẫn về xử lý quyền sử dụng đất của doanh nghiệp có yếu

tố nước ngoài lâm vào tình trạng phá sảnError! Bookmark not defined

3.3 Một số kiến nghị khác Error! Bookmark not defined

3.3.1 Tăng cường vai trò, trách nhiệm của cơ quan quản lý tài sản của

doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài lâm vào tình trạng phá sảnError! Bookmark not defined

3.3.2 Tăng cường kỷ luật tài chính kế toán đối với doanh nghiệp có yếu

tố nước ngoài lâm vào tình trạng phá sảnError! Bookmark not defined

3.3.3 Giải tỏa yếu tố tâm lý của chủ doanh nghiệp/người quản lý doanh

nghiệp có yếu tố nước ngoài lâm vào tình trạng phá sảnError! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

MỞ ĐẦU

Trong xu thế phát triển hiện nay, việc giao thoa kinh tế, văn hóa xã hội là một xu thế tất yếu Trong nội bộ nền kinh tế nước ta có một bộ phận doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có mối liên hệ xuyên quốc gia về mặt tài sản Các doanh nghiệp Việt Nam cũng đầu tư ra nước ngoài không ít, do đó tồn tại tài sản của doanh nghiệp hoạt động tại Việt Nam ở nước ngoài, quan hệ kinh tế, thương mại quốc tế còn dẫn đến nhiều trường hợp đa dạng khác mà tài sản doanh nghiệp phá sản không chỉ nằm trên lãnh thổ Việt Nam Các doanh nghiệp hình thành, hoạt động, phát triển ngày càng đa dạng kéo theo rất nhiều những vấn đề liên quan cần được nghiên cứu, điều chỉnh một cách thích đáng Phá sản Doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài là một vấn đề quan trọng cấp bách nhưng chưa được quan tâm nghiên cứu đúng mức Những vấn đề phát sinh liên quan đến Phá sản Doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài có ảnh hưởng rất lớn đến toàn bộ nền kinh tế xã hội của một hay nhiều quốc gia liên quan, thậm chí còn

có thể ảnh hưởng đến quan hệ ngoại giao, tình chính chính trị trong nước và giữa các quốc gia liên quan Luật phá sản nhiều nước quy định hiệu lực của việc áp dụng các thủ tục giải quyết phá sản theo luật phá sản của họ có hiệu lực đối với cả các tài sản của doanh nghiệp mắc nợ ở trong và ngoài lãnh thổ nước mình Đồng Thời Luật phá sản của một số nước cũng quy định luôn việc công nhận và áp dụng các phán quyết về phá sản của toà án nước ngoài

Thực tế cho thấy, cùng với việc nghiên cứu, từng bước hoàn thiện pháp luật về việc thành lập, hoạt động của doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài, pháp luật về phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài có một vị trí vô cùng quan trọng, cần được xem xét nghiêm túc và khoa học

Luận văn thạc sỹ với đề tài: Pháp luật về phá sản Doanh nghiệp có

yếu tố nước ngoài: Kinh nghiệm nước ngoài và những gợi ý đối với Việt Nam nhằm tìm hiểu, nghiên cứu về các Khái niệm về phá sản doanh nghiệp

và phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài; Thủ tục phá sản doanh nghiệp

có yếu tố nước ngoài và thẩm quyền của tòa án nước ngoài trong việc mở thủ tục phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài cũng như Trình tự, thủ tục Phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài sẽ góp phần làm phong phú thêm tài liệu khoa học về lĩnh vực đang được rất nhiều nhà khoa học trong và ngoài

nước quan tâm, nghiên cứu

Chương 1

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁ SẢN DOANH NGHIỆP

CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI

1.1 Nhận thức chung về phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài

1.1.1 Khái niệm chung về phá sản doanh nghiệp

1.1.1.1 Phá sản doanh nghiệp

Danh từ phá sản được bắt nguồn từ tiếng Latinh "RUIN" có nghĩa là là

"sự khánh tận" khái niệm này dùng để chỉ tình trạng mất cân đối giữa thu và chi của một chủ doanh nghiệp mà biểu hiện trực tiếp và rõ nhất của sự mất cân đối giữa thu và chi là tình trạng mất khả năng thanh toán nợ đến hạn phải trả

Hiện tượng phá sản trong nền kinh tế thị trường của các doanh nghiệp

là hiện tượng bình thường và là tất yếu của quy luật cạnh tranh trong sản xuất kinh doanh

Quy luật này diễn ra ở bất cứ quốc gia nào bất cứ doanh nghiệp nào có

cơ chế quản lý không phù hợp và không theo kịp nền kinh tế thị trường

Hiện tượng phá sản chính là quy luật tất yếu của sự cạnh tranh nhằm tạo ra các doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả, thúc đẩy sự phát triển kinh tế của toàn xã hội, tạo thêm không khí mới trong sản xuất kinh doanh

Pháp luật của nhà nước trên thế giới có nhiều chế định khác nhau về pháp luật phá sản đối với các loại hình doanh nghiệp Thậm chí có nhiều quan điểm khác nhau về định lượng và định tính trong việc xác định một doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản doanh nghiệp hay mất khả năng thanh toán

nợ đến hạn như luật phá sản của Malayxia, Hunggari, Trung Quốc Song cho

dù có các chế định khác nhau như vậy nhưng pháp luật các nước đều có khái niệm thống nhất là một doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản khi doanh nghiệp đó không còn khả năng thanh toán nợ đến hạn

Theo quy định tại điều 4 Luật Phá sản nước Cộng Hòa Xã hội chủ

nghĩa Việt Nam số 51/2014/QH13 có hiệu lực từ ngày 01/01/2015: “Phá

sản là tình trạng của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán và bị Tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố phá sản”

“ Phá sản doanh nghiệp” là thuật ngữ chỉ tình trạng một con nợ không

có khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn, đồng thời đây cũng là thuật ngữ chỉ thủ tục xử lý phá sản nhằm giải quyết tình trạng khó khăn đó trên cơ

sở một quyết định của cơ quan hành chính hoặc của tòa án

Hiện nay, nghĩa thứ hai của thuật ngữ này không còn được sử dụng trong pháp luật hiện đại, đặc biệt là trong pháp luật của nước Pháp Thay vì sử dụng thuật ngữ “Phá sản”, pháp luật của nước Pháp thường sử dụng các thuật ngữ khác như: “Thủ tục giải quyết tình trạng mất khả năng thanh toán”, “phục hồi hoặc thanh lý doanh nghiệp” hoặc “Thủ tục giải quyết nợ tập thể”

Trong xu thế phát triển của pháp luật hiện đại, thuật ngữ “Phá sản” còn mang ý nghĩa là biện pháp áp dụng đối với cá nhân chủ doanh nghiệp, theo

đó, chủ doanh nghiệp sẽ không được phép tham gia hoạt động thương mại hoặc tham gia lãnh đạo doanh nghiệp Mặc dù vậy, Tư pháp quốc tế vẫn tiếp tục sử dụng thuật ngữ “Phá sản” bởi lý do thuật ngữ này đơn giản và dễ được thừa nhận ở nước ngoài

1.1.1.2 Đặc điểm phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài

Phá sản có yếu tố nước ngoài (cross-border insolvency) có thể được hiểu theo nghĩa hẹp là trường hợp con nợ bị lâm vào tình trạng phá sản có tài sản ở nhiều nước Theo nghĩa rộng, thuật ngữ “Phá sản có yếu tố nước ngoài” được sử dụng đối với trường hợp phá sản mà có bất kỳ yếu tố nước ngoài nào như: doanh nghiệp có hoạt động ở ngoài lãnh thổ quốc gia dù cho hoạt động

đó không có sự hỗ trợ tài sản hoặc trường hợp chủ nợ của doanh nghiệp ở nước ngoài

Theo quy định tại Luật Phá Sản năm 2014 có hiệu lực từ 01/01/2015, chỉ có 02 điều nói về thủ tục phá sản có yếu tố nước ngoài (điều 116 và điều 117) Như vậy là chưa thể đủ để giải quyết những trường hợp phát sinh vô cùng phức tạp trong thực tế về phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài Trong hội nhập kinh tế, kèm theo cơ hội giao thương với nước ngoài là những vấn đề tranh chấp có yếu tố nước ngoài Từ thực tế giải quyết các vụ phá sản cho thấy, có 3 đặc điểm về phá sản doanh nghiệp có yếu tố liên quan nước ngoài bao gồm:

- Chủ đầu tư là tổ chức, cá nhân nước ngoài

- Đại diện theo pháp luật của DN là người nước ngoài

- Chủ nợ/con nợ là tổ chức, cá nhân nước ngoài

Thứ nhất, đối với chủ đầu tư là tổ chức, cá nhân nước ngoài: có trường

hợp chủ đầu tư nước ngoài đã bị phá sản, khi đó, liên doanh Việt Nam rơi vào cảnh bơ vơ, không rõ ai là ông chủ, ai sẽ đại diện cho phần vốn nước ngoài tại liên doanh để tham gia vào quá trình giải quyết phá sản

Thứ hai, đối với DN liên doanh tự đề nghị Tòa án tuyên bố phá sản DN

của mình, người đại diện theo pháp luật là người nước ngoài, khi thấy thủ tục giải quyết phá sản quá phức tạp thì đã về nước mà không báo cho ai Lý do họ đưa ra là khi Tòa tuyên bố mở thủ tục phá sản thì họ không được trả lương, không có lương thì họ về nước Cho đến nay, chưa có cơ chế cấm xuất cảnh nào đối với những người này Phía Việt Nam trong liên doanh cũng không có quyền yêu cầu họ ở lại Hiện các Tòa án không biết phải giải quyết trường hợp này thế nào Liệu có thể áp dụng thủ tục tố tụng dân sự để đình chỉ giải quyết việc phá sản khi triệu tập hai lần mà người yêu cầu tuyên bố phá sản đối với chính DN của họ không đến Tòa án để giải quyết?

Thứ ba, khi chủ nợ/con nợ là người nước ngoài, chi phí dịch tài liệu lấy

ở đâu khi mà DN đã lâm vào tình trạng phá sản? Nhiều trường hợp thông báo,

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp (2008), Thông tư liên tịch số

19/2008/TTLT-BTC-BTP ngày 19/02/2008 về hướng dẫn việc lập, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí bảo đảm hoạt động của cơ quan thi hành án dân sự và Tổ quản lý, thanh lý tài sản của DN,HTX lâm vào tình trạng phá sản, Hà Nội

2 Chính phủ (2005), Nghị định số 94/2005/NĐ-CP của Chính phủ ngày

15/7/2005 về giải quyết quyền lợi của người lao động ở doanh nghiệp và hợp tác xã bị phá sản, Hà Nội

3 Chính phủ (2006), Nghị định số 67/2006/NĐ-CP của Chính phủ ngày

11/7/2006 hướng dẫn việc áp dụng Luật Phá sản đối với doanh nghiệp đặc biệt và tổ chức, hoạt động của Tổ quản lý, thanh lý tài sản, Hà Nội

4 Chính phủ (2008), Nghị định số 114/2008/NĐ-CP ngày 03/11/2008 của Chính phủ

hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phá sản đối với doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực bảo hiểm, chứng khoán và tài chính khác, Hà Nội

5 Chính phủ (2009), Nghị định số 10/2009/NĐ-CP ngày 06/02/2009 của Chính

phủ về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong quá trình tiến hành thủ tục phá sản, Hà Nội

6 Chính phủ (2010), Nghị định số 05/2010/NĐ-CP ngày 18/01/2010 của Chính

phủ quy định việc áp dụng Luật Phá sản đối với các tổ chức tín dụng, Hà Nội

7 Thu Hà, Hoài Văn (2012), “Gần 10 năm thực hiện Luật Phá sản - nhiều vướng

mắc, bất cập”, www.baomoi.com

8 Hoa Kỳ (1978), Luật phá sản doanh nghiệp

9 Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (2005), Nghị quyết số

03/2005/NQ-TANDTC ngày 28/4/2005 của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành một số quy định của Luật Phá sản, Hà Nội

10 Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (2005), Quyết định số

01/2005/QĐ-TANDTC ngày 27/4/2005 của Chánh án TANDTC về Quy chế làm việc của Thẩm phán phụ trách tiến hành thủ tục phá sản, Hà Nội