Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực

Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực Tình trạng thích ứng với biến đổi khí hậu ở bắc cực

BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG CƠ SỞ II TẠI TP.HỒ CHÍ MINH

-o0o -Đề tài:

TÌNH TRẠNG THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở

BẮC CỰC

GVHD: Cô Phan Bùi Khuê Đài Lớp: K52E

Nhóm 12

Tp Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2015

CÁC THÀNH VIÊN TRONG NHÓM

-Mục Lục

MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2

1 Phát biểu vấn đề 2

2 Nguồn dữ liệu và phương pháp nghiên cứu 3

3 Kết quả 4

3.1 Sáng kiến về thích ứng đã tăng lên đáng kể từ năm 2003, tuy nhiên xét về mặt địa lý thì phần lớn tập trung vào dân cư bản địa 4

3.2 Sự thích nghi có động lực là biến đổi khí hậu từng xảy ra hoặc dự kiến xảy ra trong đó: 5

3.3 Sáng kiến thích ứng bị chi phối bởi hoạt động sống nhờ vào săn bắn và tự cung tự cấp, 6

3.4 Các hành vi trong tự nhiên, diễn ra trong hộ gia đình hay cá nhân tạo ra sáng kiến……… 7

4 Thảo luận 7

5 Kết luận và đề xuất 8

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

MỞ ĐẦU

Khí hậu ở Bắc cực đang thay đổi nhanh chóng với nhiều tác động khác nhau lên các mặt của môi trường tự nhiên và xã hội Vì thế, mà một loạt các chính sách

về thích nghi cũng như các chương trình hay dự án đã được đưa ra nhằm giải quyết vấn đề này, tuy nhiên sự hiểu biết của chúng ta về vấn đề này cũng chưa hẳn là đầy

đủ và sâu rộng Do đó, bài báo này sẽ xây dựng phương pháp tiếp cận với vấn đề một cách có hệ thống để mô tả lại chính xác trạng thái hiện tại của sự thích ứng ở Bắc cực Nguồn dữ liệu được đưa là là tổng hợp các bài báo viết bằng tiếng anh của các chuyên gia trong ngành với cụ thể là 157 sáng kiến từ năm 2003 tới 2013 Kết quả nghiên cứu cho thấy, sự thay đổi lớn trong việc thích ứng theo từng vùng miền

và khu vực có liên quan chặt chẽ tới đời sống tự cung tự cấp của cộng đồng người Inuit, điều này khá nổi bật ở các báo cáo ở Bắc Mỹ Tuy nhiên, không nhiều bài viết về vấn đề này ở châu Âu và Nga, nếu có thì chủ yếu tập trung vào vấn đề doanh nghiệp, nền kinh tế hay cơ sở hạ tầng Sự thích nghi đang được cấu thành chủ yếu bởi 2 nhân tố là khí hậu và phi khí hậu, nhấn mạnh ở đây là tầm quan trọng của việc giảm tác động của biến đổi khí hậu bằng các quy trình kiểm soát rủi ro

NỘI DUNG

1 Phát biểu vấn đề

Bắc cực đang trải qua thời kì biến đổi khí hậu Sự nóng lên là một trong những biểu hiện của điều này, với nhiệt độ tăng khoảng 0.6 độ C mỗi thập kỷ trong vòng

30 năm qua Chẳng hạn, kích thước của biển băng ở Bắc Băng Dương đã giảm đi mỗi tháng và ở tất cả các vùng, kèm theo đó là sự mỏng đi của băng, sự tan chảy thì nhanh trong khi sự đóng băng thì chậm Biển băng đang ngày càng nhỏ đi đã gây ra các tác động tiêu cực:

- Về sinh thái biển và đất liền, trong đó, sức khỏe, sự phong phú và tập tính di

cư của nhiều loài động vật hoang dã bị ảnh hưởng

- Khó khăn gia tăng ở Bắc cực – vùng đất dựa vào du lịch và vận tải

- Sự tan chảy của băng vĩnh cửu dẫn tới nước biển dâng đưa đến tác động vào

cơ sở hạ tầng đô thị và ngành công nghiệp

- Độ ẩm cao làm sự lây lan tăng nhanh của bệnh lây truyền qua nước, ngộ độc thực phẩm và các bệnh truyền nhiễm khác

- Ảnh hưởng tới các thành phần kinh tế bao gồm lâm nghiệp và nông nghiệp khi mà sâu bệnh phát triển ở những vụ mùa dài

Dự báo của các chuyên gia thì sự nóng lên vẫn sẽ tiếp tục khuếch đại ở Bắc cực Các thách thức luôn đi cùng cơ hội mới gắn liền với phát triển nguồn lực và tăng cường mạng lưới giao thông Tuy nhiên, nếu người dân có thể tận dụng lợi thế

để giảm thiểu tác động tiêu cực thì thích ứng là rất cần thiết Với một loạt các chính sách, chương trình và thực tiễn về thích ứng, xã hội Bắc cực sẽ không bị động khi phải đối mặt với những thay đổi nhanh chóng Chẳng hạn ở Canada vào những năm

2000, sự thích ứng được coi là thiết yếu trong chính sách khí hậu, được ưu tiên xây dựng kế hoạch Tương tự là ở Alaska, chỉ số thích ứng được Hội đồng Bắc cực đưa lên làm trọng tâm

Mặc dù tầm quan trọng của việc thích nghi ở Bắc cực ngày càng tăng, tuy nhiên, sự thích ứng xảy ra do đâu, như thế nào hay ở đâu thì không quan trọng bằng

khả năng đáp ứng của nó tới đời sống Báo cáo đánh giá lần thứ 5 của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) có đề cập về tiểu sử thích nghi ở vùng cực, báo cáo khả năng phục hồi cũng như đánh giá khí hậu khu vực, tuy nhiên mức độ và

xu hướng thích nghi thì không rõ ràng; các tiêu chí lựa chọn sự thích nghi cũng ít khi được đưa ra Do đó, các nghiên cứu để mô tả tình trạng hiện tại, tiến độ theo thời gian và tính đầy đủ của sự thích nghi đã bị hạn chế

Để giải quyết vấn đề thiếu hụt này, bài nghiên cứu đã đặt ra câu hỏi: trạng thái hiện tại của biến đổi khí hậu ở Bắc cực là gì? Tiếp cận vấn đề, các thích nghi ở vùng cực Bắc sẽ được phân tích, miêu tả, đưa ra đặc điểm và so sánh từ đó khái quát và định lượng các xu hướng thích ứng để làm cơ sở cho việc đánh giá tiến độ theo thời gian

2 Nguồn dữ liệu và phương pháp nghiên cứu

Bài viết sử dụng các tài liệu về sự thích nghi dựa trên đánh giá của các chuyên gia chuyên ngành từ 15/11/2003 tới 15/11/2013 Những đánh giá của các đồng nghiệp mà bài báo cung cấp đã được chấp nhận rộng rãi với nguồn dữ liệu khoa học mang tính chuẩn hóa, từng sử dụng cho các nghiên cứu tương tự mà trong đó các tính năng thích nghi đại diện cho sự thích nghi trong thực tế

Một chuỗi các nghiên cứu đã được xây dựng để xác định các công việc liên quan và được thiết kế để nhận biết những bài báo mà liên quan đến sự thích ứng của con người để dự đoán trước những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu ở Bắc Cực (xem tài liệu bổ sung, có sẵn ở trang stacks.iop.org/ERL/9/ 104005/mmedia)

Ranh giới của Bắc cực theo bản báo cáo Phát Triển con người ở Bắc Cực (hình 1) bao gồm Alaska, vĩ độ 60 của Bắc Canada cùng với bắc Quebec và Labradoc, tất cả các đảo thuộc quần đảo Greenland, quần đảo Islands, các quận ở cực bắc của Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan và Nga là vùng Murmansh, Nenets, Yamalo – Nenets, Taimyr, khu tự trị Chukotka; thành phố Vorkuta của Cộng hòa Komi, Norilsk và Igsrka ở Krasnoyarsky Kray; và những phần của Cộng hòa Sakha

có ranh giới gần với vòng Bắc cực Diện tích khu vực này bao gồm hơn 40 triệu

km2 và có khoảng 4 triệu người sinh sống trong đó từ 400.000 đến 1,3 triệu là người Bản địa Mặc dù nhiều cư dân Bắc cực vẫn sống cuộc sống tự cung tự cấp, nhưng ngành công nghiệp khai khoáng chiếm tỷ lệ ngày càng tăng trong hoạt động kinh tế - xã hội ở Bắc cực

Sự thích nghi được định nghĩa bởi IPCC là việc điều chỉnh trong hệ thống nhân lực để đối phó thực tiễn hoặc dự kiến tác động vừa có hại vừa có lợi trong tương lai nhằm khai thác lợi tích mang lại Để đảm bảo tính chính xác thì việc nghiên cứu được thực hiện bởi ISI, Scopus, PubMed, PAIS International, Environmental Sciences and Pollution Management, và CINAHL

Nhận thấy có khoảng 1618 bài viết có khả năng liên quan tới nội dung cần nghiên cứu Tập hợp toàn bộ các bài viết liên quan bằng phần mềm Endnote, ta được 1043 bài viết, tiếp tục xem xét và loại trừ các bài không thích hợp thì còn lại

373 bài viết liên quan tới sự thích ứng Sau đó tiếp tục phân loại được 93 bài viết đầy đủ và những bài còn lại để làm cơ sở dữ liệu bổ sung Cuối cùng, dùng phương pháp kiểm tra chéo, sử dụng các từ khóa mở rộng để tìm kiếm thì xác định không có thêm bài báo nào khác Tuy nhiên loại bỏ thêm 21 bài báo do nội dung trong số chúng bị trùng lặp toàn bộ với các bài còn lại (n=72)

Xây dựng chương trình mã hóa để chuẩn hóa việc thu thập và tập trung phân tích các thích ứng cá nhân Dữ liệu trích xuất cho thông tin về các đặc điểm thích nghi bao gồm: loại thích ứng, giai đoạn, nơi xảy ra, những lĩnh vực đã được thích nghi và những người đang thích nghi tốt nhất (tài liệu bổ sung) Dữ liệu từ các bài báo được đưa vào excel, sử dụng thống kê mô tả và định lượng thông tin về thích nghi ở Bắc Cực

3 Kết quả

3.1 Sáng kiến về thích ứng đã tăng lên đáng kể từ năm 2003, tuy nhiên xét

về mặt địa lý thì phần lớn tập trung vào dân cư bản địa

72 bài báo giữ lại làm tài liệu về thích ứng, với phần lớn tập trung đặc biệt vào môi trường hay đánh giá tác động, khả năng dễ ảnh hưởng, khả năng thích ứng và khả năng phục hồi (xem trong tài liệu bổ sung) Thống kê báo cáo qua các năm:

Trọng tâm về sự thích nghi được đề cập tới là các vùng sâu vùng xa hay vùng nông thôn – nơi mà người bản địa sinh sống Rất ít thích nghi được ghi lại trong bối cảnh các thành phố lớn hay khu công nghiệp

Theo đó, sự thích nghi được ghi nhận chủ yếu xảy ra ở quy mô cá nhân hoặc

hộ gia đình, hơn nữa, hầu hết liên quan đến các thay đổi trong sự điều chỉnh thời gian đi săn, thời gian hoạt động của các tuyến đường du lịch hay các hoạt động khai thác

3.2 Sự thích nghi có động lực là biến đổi khí hậu từng xảy ra hoặc dự kiến xảy ra trong đó:

- 22% hoàn toàn là biến đổi khí hậu trong đó bao gồm sự suy giảm của băng

đá (55%), mùa vụ thay đổi (39%), thời tiết không ổn định (38%)…

- 46% sáng kiến có động lực đầu tiên là biến đổi khí hậu có kèm các yếu tố khác (n=72)

- 31% (n=48) là yếu tố không liên quan tới biến đổi khí hậu như thay đổi văn hóa (34%), áp lực kinh tế (31%), các yếu tố về sức khỏe (16%)…

Một số ví dụ về sự thích nghi diễn ra ở Bắc cực:

Vùng thuộc

Bắc Cực

Alaska Xây dựng một trường học

mới tại địa điểm cách xa nơi định cư Đường đến trường

có một đường sơ tán trong thời tiết khắc nghiệt, trường học là cơ sở hạ tầng tiên phong cho di dời cộng đồng

Mực nước biển dâng và xói lở bờ biển

(Bronen and Chapin 2013)

Vùng lãnh

thổ Tây Bắc

Dự án Nấu nướng cộng đồng của phụ nữ để giáo dục

về nấu ăn dinh dưỡng với các loại thực phẩm cửa hàng

để cải thiện tình trạng suy giảm lượng dự trữ lương thực quốc gia

Giảm tuyết rơi, mất

an ninh lương thực

(Pearce et al 2012)

Lapland Xây dựng đường giao thông

chịu thời tiết nhiều hơn vào các khu vực khai thác gỗ để vượt qua những thách thức liên quan đến tan băng

Tăng nhiệt độ, thời tiết bất ổn, điều kiện môi trường bất

ổn, căng thẳng kinh tế

(Keskitalo 2008)

Siberia Thay đổi mô hình chăn thả

gia súc, giảm kích thước đàn

để thúc đẩy tính linh hoạt

Thay đổi thảm thực vật, mưa tuyết, điều kiện môi trường không ổn định, những lo ngại liên quan đến phát triển nguồn lực

(Forbes et al 2009)

3.3 Sáng kiến thích ứng bị chi phối bởi hoạt động sống nhờ vào săn bắn và tự cung tự cấp

Trong 157 sáng kiến:

- 48% thực hiện trong lĩnh vực khai thác, săn bắn

- 25% ghi nhận với nội dung liên quan đến tài nguyên và tổ chức của cơ quan chính phủ hay liên chính phủ

- Các yếu tố khác chiếm ít hơn 20% là do việc đối mặt với các tác hại của biến đổi khí hậu sinh ra sáng kiến

3.4 Các hành vi trong tự nhiên, diễn ra trong hộ gia đình hay cá nhân tạo ra sáng kiến

Đa số thích nghi được dẫn chứng đều xảy ra theo cách phản ứng lại hay đối phó với những biến đổi có thể quan sát được trong điều kiện khí hậu, cụ thể:

- 58% là cá nhân, gia đình hay cộng đồng dân cư

- 14% là địa phương

- 23% khu vực

- 22% quốc gia

3.5 Sự pha trộn giữa hành động thích ứng và hành động nền tảng

Sự thích nghi có khoảng 63% là hành động thích ứng với thực tế, hành động này lại bị chi phối bởi các hoạt động sinh tồn như săn bắn hay thu hoạch và nền văn hóa giáo dục

4 Thảo luận

Một số hiểu biết về tình trạng hiện nay của sự thích nghi ở Bắc Cực:

- Thứ nhất, báo cáo thích ứng khá hạn chế, tuy tăng lên theo các năm nhưng chỉ tăng tới năm 2011 Trong số 1.618 bài báo đưa ra xem xét ban đầu thì chỉ lựa chọn được 72 bài viết Ngoài ra, các nghiên cứu cấp quốc gia ở các nước phát triển để kiểm tra tình trạng thích ứng lại ít chú ý tới khu vực Bắc Cực

- Thứ hai, sự thích ứng tự sinh thì có ưu thế hơn trong các lĩnh vực khai thác, hay đời sống tự cung tự cấp, chủ yếu trong cộng đồng người Inuit ở Canada

và Alaska Mặc dù vậy, các thích ứng này lại bắt đầu và diễn ra trong bối cảnh là họ cần tìm cách duy trì hoạt động sống cho nên sẽ không thể lập kế hoạch hay chiến lược dài hạn Cần có những cái nhìn sâu rộng và mới hơn trong vấn đề này nhưng quan tâm tới lịch sử, truyền thống, chi phí cho các

dự án trong tương lai hay vấn đề nhân quyền để có thể tận dụng được lợi thế giúp tăng năng suất và giảm thiểu tác hại khi mà biến đổi khí hậu xảy ra

- Thứ ba, phần lớn các sáng kiến thích ứng được khởi đầu từ cộng đồng và hộ gia đình, đặc biệt là ở Bắc Mỹ Tuy nhiên, với quy mô cộng đồng thì nhỏ và

có thể các chính sách thích nghi sẽ không tốt bằng các chính sách với quy mô rộng hơn, do đó, nên mở rộng quy mô để tác động tới các cộng đồng và khu vực khác

- Thứ tư, thích ứng diễn ra là để đáp ứng với các tác nhân kích thích không chỉ

về biến đổi khí hậu, với các yếu tố phi khí hậu cũng gây áp lực trong phần lớn các trường hợp Bối cảnh Bắc cực đặc biệt thích hợp để ưu tiên phát triển kinh tế xã hội, vấn đề giáo dục hay là thể chế, hơn nữa, trong thế kỷ qua, tác động của biến đổi khí hậu tới Bắc cực là không hề nhỏ; do đó các sáng kiến thích ứng cần kết hợp cả 2 yếu tố này (khí hậu và phi khí hậu) sao cho phù hợp, để rủi ro là nhỏ nhất, mang lại hiệu quả lâu dài và đặc biệt giảm tính dễ

bị ảnh hưởng của một số thành phần dân cư (bao gồm trẻ em, phụ nữ và người già)

- Cuối cùng, có một số lĩnh vực không được báo cáo ở trên Cụ thể là cần có báo cáo rõ ràng về hiệu quả của các thích nghi đang diễn ra và vài ví dụ thực tiễn để tận dụng lợi ích của sự thay đổi khí hậu

5 Kết luận và đề xuất

Bài báo xây dựng một số đặc tính cơ bản về tình trạng thích nghi ở Bắc cực hiện tại và chứng minh được sự thích nghi ở đây vẫn còn trong giai đoạn sơ khai, để

từ đó, tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng trong việc đánh giá và theo dõi sự thích

nghi ở Bắc cực Cụ thể, đây sẽ là nguồn dữ liệu sử dụng cho tương lai để xây dựng một hồ sơ toàn diện hơn về vấn đề này Qua đó, các nghiên cứu sau này sẽ đạt sự thành công cao hơn, tiến tới so sánh về tình trạng thích nghi ở Bắc cực với các khu vực khác trên toàn cầu

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1]Larsen J N and Anisimov O A 2014 Polar Regions, working Group II of the Intergovernmental panel on climate change Fifth Assessment Report chapter 28

[2]Jeffries M O, Richter-Menge J and Overland J E 2012 Arctic Report Card NOAA (www.arctic.noaa.gov/report12/)

[3]Perovich D, Gerland S, Hendricks S, Meier W, Nicolaus M, Richter-Menge J and Tschudi M 2013 Arctic Report Care: Update for 2013 NOAA (ed)

[4]Comiso J C and Hall D K 2014 Climate trends in the Arctic as observed from space WIREs Climate Change 5 389 – 409

[5]Arctic Council 2013 Arctic Resilience Interim Report (Stockholm

[6]Hovelsrud G K, McKenna M and Huntington H P 2008 Marine mammal harvests and other interactions with humans Ecol Appl 18 S135 – 47

[7]Sharma S, Couturier S and Cote S D 2009 Impacts of climate change on the seasonal distribution of migratory caribou

Glob Change Biol 15 2549 – 62

[8]Post E et al 2013 Ecological consequences of sea-ice decline

Science 341 519 – 24

[9]Furgal C M and Seguin J 2006 Climate change, health and community adaptive capacity: lessons from the Canadian north Environ Health Perspect 114 1964–70

[10]StephensonN S R, Smith L C and Agnew J A 2011 Divergent long-term trajectories of human access to the Arctic Nat Clim Change 156 – 60

[11]Keskitalo E C H 2008 Vulnerability and adaptive capacity in forestry in Northern Europe: a Swedish case study Clim Change 87 219 – 34

[12] Pearce T D et al 2011 Climate change and mining in Canada

Mit Adapt Strateg Glob Change 16 347 – 68

[13]IPCC 2014 Climate Change 2013: The Physical Science Basis