Lời nói đầu Ngành truyền thông trên thế giới đang phát triển với tốc độ chóng mặt. Loài người bước vào kỉ nguyên thông tin, kỉ nguyên mà con người có thể đáp ứng nhu cầu thông tin của mình mọi lúc mọi nơi kèm theo những dịch vụ tiện ích ngày càng đa dạng, hiệu quả. Đó là hệ quả tất yếu của quá trình toàn cầu hóa thông tin. Toàn cầu hóa thông tin cũng là cơ sở, động lực cho xu hướng hình thành các tập đoàn truyền thông trên thế giới, một xu hướng này làm thay đổi bộ mặt của truyền thông thế giới. Vì vậy tìm hiểu về tập đoàn truyền thông và sự lũng đoạn truyền thông không chỉ là đề tài để nghiên cứu mà còn là vấn đề có tính nền tảng thực tiễn, làm cơ sở cho sự nhận thức đúng và tạo dựng tương lai cho nền truyền thông thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng.
Trang 1Lời nói đầu
Ngành truyền thông trên thế giới đang phát triển với tốc độ chóng mặt.Loài người bước vào kỉ nguyên thông tin, kỉ nguyên mà con người có thể đápứng nhu cầu thông tin của mình mọi lúc mọi nơi kèm theo những dịch vụ tiệních ngày càng đa dạng, hiệu quả Đó là hệ quả tất yếu của quá trình toàn cầuhóa thông tin Toàn cầu hóa thông tin cũng là cơ sở, động lực cho xu hướnghình thành các tập đoàn truyền thông trên thế giới, một xu hướng này làm thayđổi bộ mặt của truyền thông thế giới Vì vậy tìm hiểu về tập đoàn truyền thông
và sự lũng đoạn truyền thông không chỉ là đề tài để nghiên cứu mà còn là vấn
đề có tính nền tảng thực tiễn, làm cơ sở cho sự nhận thức đúng và tạo dựngtương lai cho nền truyền thông thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng
Trang 2A TẬP ĐOÀN TRUYỀN THÔNG:
I Khái niệm:
Theo Wikipedia, Tập đoàn (Conglomerate) là sự liên kết của hai hay
nhiều tổng công ty có lĩnh vực kinh doanh khác khác nhau tạo thành một cấutrúc công ty có quy mô quản lý lớn và phức tạp Ý nghĩa tập đoàn có thể hìnhdung như một công ty mẹ và một số (hay nhiều) công ty con cùng bắt tay kinhdoanh Tập đoàn là một công ty đa ngành, có quy mô rất lớn và thường kinhdoanh đa quốc gia
Tập đoàn truyền thông hay tập đoàn báo chí thực chất cũng là một tậpđoàn kinh tế Tập đoàn báo chí hay tập đoàn truyền thông là tập đoàn kinh tế
mà báo chí, truyền thông đại chúng là lĩnh vực sản xuất, kinh doanh chínhhoặc là một bộ phận tạo thành có ý nghĩa quan trọng, có vai trò độc lập tươngđối Trên thực tế, rất hiếm thấy tập đoàn truyền thông báo chí nào không cóhoạt động sản xuất kinh doanh ngoài lĩnh vực báo chí, truyền thông đạichúng
Tập đoàn truyền thông chính là những tổ chức độc quyền về thông tin.Nhờ có tiềm lực mạnh, các tập đoàn này nắm được địa vị thống trị trong lĩnhvực truyền thông, làm cho tính độc quyền thông tin tăng lên
II Quá trình hình thành
1 Nguyên nhân
Tập đoàn truyền thông ở các nước tư bản hình thành trên cơ sở cạnhtranh giữa các cơ quan báo chí Sự cạnh tranh này có thể dẫn đến hai trườnghợp:
+ Nhiều cơ quan báo chí nhỏ không đứng vững trong quá trình tự hạchtoán kinh doanh buộc phải liên kết, sáp nhập thành một doanh nghiệp báo chímạnh hơn
Trang 3+ doanh nghiệp báo chí mạnh có thể mua lại những cơ quan báo chí bên
bờ vực phá sản
2 Tiến trình
Cùng với sự ra đời và phát triển nhanh chóng của các loại hình phươngtiện truyền thông đại chúng, các chủ thể truyền thông đại chúng cũng pháttriển mạnh mẽ về quy mô, sức ảnh hưởng, hình thành nên các tập đoàn truyềnthông lớn Có thể mô tả lộ trình phát triển quy mô của các chủ thể truyềnthông đại chúng trên thế giới như sau:
Ở thời điểm cuối thế kỷ XIX, thế giới chủ yếu chỉ biết đến những tờ báođộc lập, hoạt động trong phạm vị địa phương, thành phố cụ thể và ở một số ítquốc gia phát triển phương Tây mới có những tờ báo có phạm vi ảnh hưởngtrên phạm vi toàn quốc
Đầu thế kỷ XX, bắt đầu hình thành những nền tảng đầu tiên của nhữngtập đoàn truyền thông ảnh hưởng trong phạm vi quốc gia
Giữa thế kỷ XX, các tập đoàn truyền thông bắt đầu quá trình mở rộngtầm hoạt động, quy mô ảnh hưởng ra phạm vi toàn cầu
Cuối thế kỷ XX, các tập đoàn truyền thông khổng lồ đẩy nhanh quá trìnhtoàn cầu hóa; bắt đầu sự hội tụ, tích hợp các loại hình truyền thông và các loạihình dịch vụ sống trên mạng Internet
Đầu thế kỷ XXI, truyền thông đa loại hình bắt đầu chi phối hoạt độngsống của con người trên phạm vi toàn cầu
Tiến trình lịch sử báo chí thế giới đến khoảng giữa thế kỉ XIX đã chứngkiến một bước ngoặt lớn những người làm báo bắt đầu chú ý đến mục tiêukinh tế trong hoạt động báo chí và biết cách tổ chức, điều hành hoạt động báochí
Có thể thấy bước ngoặt trên biểu hiện rõ nét ở nền báo chí Mỹ Kể từnăm 1970 trở đi, xư hướng tập trung trong báo chí Mỹ ngày càng tăng tốc
Trang 4Năm 1982, khi Scripts lập ra “chuỗi mắt xích” đầu tiên với 5 tờ báo thì chođến nay, ở Mỹ đã có khoảng 165 tập đoàn báo chí truyền thông
Những cơ quan báo chí nhỏ bé, tiềm lực kinh tế yếu khó có thể tồn tạitrước nhu cầu thông tin đa dạng, nhanh nhạy, kịp thời, đòi hỏi sử dụng cácphương tiện kĩ thuật hiện đại cảu công chúng Điều này dẫn dến sự mua bán,sáp nhập thường xuyên giữa các cơ quan báo chí nhỏ lẻ và các tập đoàn báochí truyền thông lớn trên thế giới
Quá trình độc quyền hóa các phương tiện thông tin đại chúng, sự cạnhtranh tư bản, tình hình nguồn thu quảng cáo giảm sút đã buộc các cơ quan báochí phải chấm dứt xuất bản các tờ báo không còn sinh lời Đồng thời diễn raquá trình giảm bớt số lượng các tờ báo độc lập quy mô nhỏ Tổng số các tờbáo hằng ngày trên thế giới giảm nhanh chóng Năm 1998 ở Mỹ có 20 tờ báohằng ngày đóng cửa, và con số này ở Pháp là hơn 20 tờ Chỉ trong khoảng 10năm trở lại đây, trên thế giới đã có 153 tờ báo hằng ngày đóng cửa, bên cạnh
đó, số lượng phát hành các tờ báo khác cũng không ngừng giảm sút
Trên thế giới, quá trình tiến công vào các phương tiện thông tin đạichúng đã dẫn đến sự tập trung tất cả các mạng lưới chỉ đạo báo chí vào taymột số nhân vật, hình thành nên các tập đoàn báo chí truyền thông lớn kiểmsoát hầu hết các phương tiện thông tin đại chúng Ở Mỹ, theo tính toán củachuyên gia thì 50 tập đoàn lớn đang kiểm soát hầu hết các phương tiện thôngtin đại chúng ở Mỹ
Các tập đoàn báo chí lớn mạnh thường không dừng lại ở mức độ hoạtđộng trong một nước mà có rất nhiều chi nhánh ở các nước trên thế giới, trởthành các tập đoàn báo chí xuyên quốc gia
III Xu hướng phát triển của các tập đoàn truyền thông
Các xu hướng của quá trình tập trung và độc quyền hóa các phương tiệnthông tin đại chúng:
Trang 5Một là, sự hợp nhất các phương tiện thông tin đại chúng cùng loại thôngqua sáp nhập hoặc trên những nguyên tắc kí kết đối tác Ngoài ra còn có hìnhthức thành lập những phương tiện thông tin đại chúng cùng loại và phụ thuộc.Hai là, sự hợp nhất các phương tiện thông tin đại chúng khác nhau thành một
tổ hợp thống nhất, như một cơ quan báo chí đa loại hình hoạt động
Ba là, các tập đoàn công nghiệp-tài chính mua lại các phương tiện thôngtin đại chúng
Bốn là, các công ty thông tin đại chúng hung mạnh mua các xínghiệp công nghiệp có khi không liên quan gì đến nghành kinh doanh củachính mình
Năm là, trong quá trình cải tổ, cơ cấu các tổ chức thông tin đại chúngđộc quyền có sự phân phối lại các luồn thông tin trên các kênh thông tin Cụthể là hiện tượng chuyên biệt hóa các luồng thông tin
IV Ưu điểm và hạn chế của các tập đoàn truyền thông
Trang 6Sự hình thành các tập đoàn truyền thông cũng dẫn tới tình trạng thấtnghiệp của công nhân Bởi tập đoàn càng lớn thì bộ máy vận hành càng gọnnhẹ nhưng vẫn đảm bảo chất lượng hoạt động, và việc tinh giản biên chế, sathải nhân viên càng gia tăng.
B MỘT SỐ TẬP ĐOÀN TRUYỀN THÔNG VÀ CHÂN DUNG
CÁC ÔNG TRÙM TRUYỀN THÔNG
I, Tập đoàn truyền thông
1 News Corporation (News Corp)
News Limited chuyên mua lại những tờ báo làm ăn thua lỗ ở Úc và vựcdậy chúng bằng công nghệ tiên tiến và cải tổ nội dung
Năm 1979, Murdoch thành lập News Corporationt trên đát Úc và bắt đầuthu mua những tờ báo và tạp chí hàng đầu ở London, New York
Trang 7Qua công ti con News International , News Corp có ảnh hưởng trpnglàng báo Anh khoảng cuối thập niên 80, đầu thập niên 90 của thế kỉ XX.
Năm 1973, Murdoch mua lại tờ San Amotonio News, thành lập tờNation Star và tờ New York Post năm 1976 để bước chân vào thị trường Mỹ.Ngay sau dó tiến công sang lĩnh vực phim ảnh với sự thành lập xưởng phim20th Century Fox, và phát thanh truyền hình
Năm 1993, News Corp mua đài truyền hình Star (trụ sở Hồng K ông) đểmong tiến chân vào thị trường Trung Quốc, cũng đồng nghĩa chiếm lĩnh thịtrường truyền thông châu Á
Đến giữa năm 2005, News Corp chuyển hướng sang lĩnh vự kinh doanhtruyền thông với hiệu ứng từ website MySpace.com
c Các lĩnh vực hoạt động chủ yếu
+ Phim giải trí
News Corp được đánh giá là nhà cung cấp các phim giờ vàng hàng đầucủa nước Mỹ Tập đoàn có khoảng 11 studio trong đó nổi tiếng nhất là 20thCentury Fox
+ Truyền hình
Hoạt động trải khắp năm châu, tập đoàn truyền hình Fox trở thành mạnglưới được người trẻ xem nhiều nhất Các kênh truyền hình cáp nổi tiếng : FoxCollege Sport, Fox Movie Channel, Fox News Channel Các kênh truyềnhình vệ tinh phát sóng trực tiếp: BskyB (anh), DirecTV (Mỹ), Foxtel (Úc),Sky Itali (Ý)
Trang 8+ Tạp chí và phụ trương
Tập đoàn là cổ đông lớn nhất của Gem-TV Guide International, sở hữutạp chí News America Marketing, Big League, ALPHA là những tạp chí hàngđầu về mua sắm, tiêu dùng, giải trí
+ Báo chí
News Corp xuất bản báo chí tiếng Anhhơn 175 tờ báo khác nhau, inkhoảng 40 triệu bản/tuần, đội ngũ phóng viên khoảng 15000 người ở khắp nơitrên thế giới ở Úc có 21 tờ báo, ở Fiji có Fiji Times, ở Mỹ có New YorkTimes
+Xuất bản sách: HarperColin Publishers
+Các hoạt động khác như Internet, web giải trí, game, quảng cáo ngoàitrời
d Tầm ảnh hưởng
Với sự phát triển lớn mạnh không ngừng của mình, tầm ảnh hưởng củaNews Corp đã rộng khắp trên toàn thế giới, ăn sâu vào tất cả các lĩnh vựctruyền thông
Trong suốt thập nien 90 của thế kỉ 20, News Corp chiếm thị phần lớnnhất trong lĩnh vự truyền hình trả tiền ở cả 3 châu lục
Tính đến 30/6/2005 tập đoàn có tổng tài sản xấp xỉ 55 tỉ đôla, tổngdoanh thu hàng năm xấp xỉ 24 tỉ đola Trong đó 70% lợi nhuận thu được ởMỹ
2 Associated Press(AP)
AP được thành lập tháng 5/1948, trụ sở tại New York
AP là một tổ chức được hợp thành từ hơn 1500 thành viên là các báo tintức hàng ngày ở Hoa Kì Cơ quan lãnh đạo của hãng này là Hội đồng cácGiám đốc do các thành viên bầu với nhiệm kì 3 năm
a Các lĩnh vực hoạt động:
+ Báo chí:
Trang 9Hãng sở hữu hơn 1700 tờ báo, trong đó có 3 công xưởng báo chí lớn:Associated Press Illustrieted News Fishs, Wire Photo, Wire Wall làm côngviecj phổ biến các bức ảnh minh họa, bài viết, những sản phẩm in ấn kháccho một số lượng lớn các cơ quan báo chí ở Mỹ và ở nước ngoài.
+ Phát thanh truyền hình:
AP có 5000 đài phát thanh và truyền hình
Ngoài ra hãng có cơ sở dịch vụ chuyên đề kinh tế thương mại là AP –Dow Jones chuyên cung cấp thông tin về thị trường dầu lửa thế giới
AP cũng lập ra cơ quan thông tin đặc biệt chuyên phục vụ các đợt vậnđộng bầu cử
b Tầm ảnh hưởng
AP là hãng thông tấn của Hoa Kì lớn nhất trên thế giới Với phóng viên báo
và phóng viên ảnh làm việc trong hơn 200 văn phòng trên khắp hành tinh, AP làmột trong những nguồn cung cấp tin tức lớn nhất cho thế giới
Thực tế trên các thị trường thông tin của tất cả các nước trên thế giới đều
có đại diện của hãng Số lượng các tư liệu thông tin do hãng này phổ biếnchiếm tỉ lệ 75 -90% trong báo chí một số nước AP có gần 8500 cơ sở đăng kímua tin từ 121 nước trên thế giới
Hàng ngày hãng truyền thông tin bằng tiếng Anh và Tây Ban Nha, 1000hình ảnh minh họa
AP được coi là hãng tin hùng mạnh, am tường và đáng tin cậy nhất trên thế giới.
Trang 103 Reuter
Reuter là một trong những hãng thông tấn lớn nhất trên thế giới chuyêncung cấp bài viết, hình ảnh, đồ họa, video cho những tờ báo đài phát thanh, đàitruyền hình, Internet và các phương tiện truyền thông khác
Ngày 15 tháng 7 năm 2007, hãng tin Canada Thomson đã thỏa thuậnxong việc mua sát nhập Reuters vào thành một hãng tin Thomson Reuters với
số tiền 17.2 tỉ USD, trở thành hãng nắm số thị phần thông tin tài chính lớnnhất thế giới lúc đó, vượt qua đối thủ Bloomberg
Reuters kiếm tiền do những lợi tức thu được từ việc truyền tải dữliệu rộng khắp toàn cầu của thị trường tài chính điện tử – tỷ giá hối đoái tiền
tệ, giá cổ phiếu, giá hàng hoá – tới những ngân hàng, thương gia, môigiới, nhà đầu tư và những công ty khắp nơi trên thế giới Dữ liệu liên tục đượccập nhật khi các thị trường tài chính thay đổi Reuters cũng bán phầnmềm cho phép những nhà phân tích dữ liệu tài chính và cho những giaodịch trực tiếp từ một máy tính đầu cuối
Trang 11c Tầm ảnh hưởng
Tuy có ảnh hưởng lớn tại Anh nhưng Reuter lại giữ vị trí mạnh nhất tạichâu Phi và cậnĐông
4 Hãng thông tấn Agence France Press (AFP)
AFP là một doanh nghiệp thương mại nhận tài trợ của chính phủ
AFP được Charles-Louis Havas thành lập vào năm 1835 (lúc đó dưới tênAgence Havas)
Năm 1957, về hình thức hãng này trở thành hãng tin độc lập nhưng trongthành phần hội đồng quản trị cảu hãng có cả địa điện chính phủ
Hãng cung cấp tin cho khách hàng bao gồm chính phủ và các cơ quannhà nước của Pháp, 12000 tờ báo và tạp chí, hàng trăm đài phát thanh vàtruyền hình, các hãng công nghiệp và du lịch
Hàng ngày AFP thông tin bằng 6 thứ tiếng: Pháp, Anh, Đức, Tây banNha, Bồ Đào Nha, Ả-rập
Hãng có cơ sở kĩ thuật hiện đại, có mạng lưới phóng viên ở 165 nước và
110 văn phòng thông tin trên khắp nước Pháp
AFP là hãng thông tấn xã lâu đời nhất trên thế giới AFP là trung tâmtiếng Pháp lớn nhất và thông tấn xã lớn thứ ba trên thế giới, đứngsau AP và Reuters
Ngoài trụ sở chính đặt tại thủ đô Paris của Pháp, AFP còn có các trung tâmkhác đặt tại Washington D.C, Hong Kong, Nicosia và Montevideo
Trang 125 Tân Hoa Xã ( Xinhua News Agency)
Tân Hoa Xã là thông tấn xã chính thức của chính phủ Cộng hòa Nhân dânTrung Hoa và là trung tâm thu thập thông tin lớn nhất, cơ quan ngôn luận lớnnhất của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Đây là một trong hai cơ quan ngônluận lớn của Trung Quốc, cơ quan kia là Trung Quốc Tân Hoa Xã
Tân Hoa Xã được bắt đầu vào tháng 11 năm 1931 như Hồng Thông tấn
xã Trung Quốc và thay đổi tên như hiện nay vào năm 1937 Trong thờigian chiến tranh Thái Bình Dương cơ quan phát sóng ở nước ngoài và thànhlập chi nhánh nước ngoài đầu tiên của mình Nó bắt đầu phát sóng ra nướcngoài bằng tiếng Anh từ năm 1944
Trụ sở chính của Tân Hoa Xã, là ở vị trí thứ 57 Xuanwumenxi Street,Bắc Kinh.Các trang web của báo này là Xinhua.org trang web của mình hoặcXinhuanet.com có trụ sở ở tầng hai mươi của Dacheng Plaza tại quậnXicheng , Bắc Kinh
Tân Hoa Xã có hơn 10.000 người, hoạt động 107 văn phòng nước ngoàitrên toàn thế giới, và duy trì 31 văn phòng ở Trung Quốc ở các tỉnhthành Tân Hoa Xã là một nhà xuất bản cũng như cơ quan tin tức, nó sở hữuhơn 20 tờ báo và một tá tạp chí, và nó in trong tám ngôn ngữ: Trung Quốc,Anh, Tây Ban Nha, Pháp, Nga, Bồ Đào Nha, tiếng Ả Rập và Nhật Bản
Cơ quan này gần đây đã bắt đầu hội tụ tin tức và phương tiện truyềnthông điện tử và tăng bảo hiểm tiếng Anh của mình thông qua dịch vụ dây vàtrang web chinaview.cn Tân Hoa Xã đã mua bất động sản thương mại trênQuảng trường Thời đại New York và đang phát triển đội ngũ các phóng viênbằng tiếng Anh hàng đầu Tân Hoa Xã cũng đã bắt đầu một mạng lưới tin tứctruyền hình vệ tinh tiếng Anh
Tân Hoa Xã đang lắp đặt 35 màn hình LED ở châu Âu để phát tin tứcthời sự hàng ngày, những sự kiện đặc biệt, và quý I/2010 số màn hình LED ởkhu vực này sẽ lên đến 100
Năm 2010, Tân Hoa Xã đã thành lập hãng truyền hình (CNC) riêng đểphát thông tin về những sự kiện của Trung Quốc và thế giới
6 Herald and Weekly Times Limited (HWT)
Trang 13Đây là một công ty xuất bản tờ báo có trụ sở tại Melbourne, Úc Nóthuộc sở hữu và điều hành bởi tờ báo News Limited của Rupert Murdoch,người mua HWT trong năm 1987
HWT xuất bản các buổi sáng hàng ngày tờ báo lá cải Herald Sun (1990)
từ sự hợp nhất của giấy báo lá cải buổi sáng của công ty, The Sun News –Pictorical , giấy khổ lớn buổi chiều của nó, The Herald Kể từ năm 1840 (TheHerald) và 1922 (The Sun News - Pictorial) các tờ báo được xuất bản riêngbiệt HWT cũng xuất bản tờ Weekly, nhằm nông dân và doanh nghiệp nôngthôn
HWT đã mua The Sun trong năm 1925.HWT mua cổ phần kiểm soáttrong The Advertiser of Adelaide vào năm 1929 Các nhà quảng cáo lấymột cổ phần trong tờ The News hai năm sau đó The News đã được bántrong năm 1949 Năm 1969, HWT mua The West Australian, nhưng bán lạicho Robert Holmes à Court trong năm 1987 như là một phần của NewsLimited
II Chân dung các ông trùm truyền thông
1 Ted Turner