ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN =====***===== VŨ ÁNH NGUYỆT XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRONG CÁC TỔ CHỨC KHOA HỌC
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
=====***=====
VŨ ÁNH NGUYỆT
XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRONG CÁC TỔ CHỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CÔNG LẬP THEO HƯỚNG TỰ CHỦ, TỰ CHỊU
TRÁCH NHIỆM
(Nghiên cứu trường hợp Viện Khoa học tổ chức nhà nước – Bộ Nội vụ)
LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
HÀ NỘI 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
=====***=====
VŨ ÁNH NGUYỆT
XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRONG CÁC TỔ CHỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CÔNG LẬP THEO HƯỚNG TỰ CHỦ, TỰ CHỊU
TRÁCH NHIỆM
(Nghiên cứu trường hợp Viện Khoa học tổ chức nhà nước – Bộ Nội vụ)
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ
Mã số: 60.34.04.12
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Minh Phương
HÀ NỘI 2015
Trang 3Lời cảm ơn 6
Danh mục các từ viết tắt 7
Danh mục các bảng biểu 8
Phần mở đầu 9 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆError! Bookmark not defined 1.1 Các khái niệm cơ bản về tiêu chí đánh giá nhân lực khoa học và công nghệ Error! Bookmark not defined.
1.1.1.Tiêu chí Error! Bookmark not defined 1.1.2 Đánh giá Error! Bookmark not defined 1.1.3 Khái niệm nhân lực khoa học và công nghệ và viên chức khoa học và công nghệ Error! Bookmark not defined 1.1.4 Chất lượng nhân lực khoa học và công nghệError! Bookmark not defined.
1.1.5 Đánh giá chất lượng nhân lực khoa học và công nghệ Error!
Bookmark not defined.
1.1.6 Khái niệm tự chủ, tự chịu trách nhiệm Error! Bookmark not defined.
1.2 Các tiêu chí đánh giá chất lượng nhân lực khoa học và công nghệ hiện nay .Error! Bookmark not defined 1.3 Các yếu tố tác động đến công tác đánh giá nhân lực khoa học và công nghệ theo hướng tự chủ, tự chịu trách nhiệm Error! Bookmark not defined.
1.3.1 Yếu tố nhận thức Error! Bookmark not defined 1.3.2 Yếu tố thực trạng nguồn nhân lực khoa học và công nghệ Error!
Bookmark not defined.
1.3.3 Yếu tố kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết Chương 1 Error! Bookmark not defined Chương 2: THỰC TRẠNG CÁC TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ (QUA THỰC TIỄN TẠI VIỆN KHOA HỌC TỔ CHỨC NHÀ NƯỚC, BỘ NỘI VỤ)Error! Bookmark not defined 2.1 Thực trạng công tác đánh giá chất lượng nhân lực khoa học và công nghệ trong các tổ chức khoa học và công nghệ công lập Error! Bookmark not defined 2.2 Khái quát về Viện Khoa học tổ chức nhà nướcError! Bookmark not defined.
Trang 42.2.1 Lịch sử phát triển cuả Viện Error! Bookmark not defined 2.2.2 Chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức Error! Bookmark not defined.
2.3 Khái quát đội ngũ nhân lực khoa học và công nghệ của Viện Khoa học tổ chức nhà nước Error! Bookmark not defined 2.4 Các tiêu chí đánh giá chất lượng nhân lực khoa học và công nghệ tại Viện Khoa học tổ chức nhà nước Error! Bookmark not defined.
2.4.1 Đánh giá theo tiêu chí kết quả thực hiện công việc hoặc nhiệm vụ theo hợp đồng làm việc đã ký kết Error! Bookmark not defined 2.4.2 Đánh giá theo tiêu chí thực hiện quy định về đạo đức nghề nghiệp Error! Bookmark not defined 2.4.3 Đánh giá theo tiêu chí về tinh thần trách nhiệm, thái độ phục vụ nhân dân, tinh thần hợp tác với đồng nghiệp và việc thực hiện quy tắc ứng xử của viên chức Error! Bookmark not defined 2.4.4 Đánh giá theo tiêu chí về thực hiện các nghĩa vụ khác của viên chức Error! Bookmark not defined 2.4.5 Đánh giá theo tiêu chí về thái độ phục vụ nhân dânError! Bookmark not defined.
2.5 Những ưu điểm, nhược điểm và nguyên nhân hạn chế của các tiêu chí đánh giá hiện nay Error! Bookmark not defined.
2.5.1 Ưu điểm Error! Bookmark not defined 2.5.2 Nhược điểm Error! Bookmark not defined 2.5.3 Nguyên nhân Error! Bookmark not defined.
2.6 Tham khảo các tiêu chí đánh giá tại Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam .Error! Bookmark not defined Tiểu kết Chương 2 Error! Bookmark not defined Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TẠI VIỆN KHOA HỌC TỔ CHỨC NHÀ NƯỚC Error! Bookmark not defined 3.1 Phương hướng Error! Bookmark not defined.
3.1.1 Hoàn thiện các tiêu chí đánh giá chất lượng nhân lực khoa học và công nghệ theo hướng đảm bảo tính khoa học, khách quanError! Bookmark
not defined.
Trang 53.1.2 Hoàn thiện các tiêu chí đánh giá chất lượng nhân lực khoa học và công nghệ theo hướng rõ ràng, dễ hiểu, dễ thực hiệnError! Bookmark not
defined.
3.1.3 Hoàn thiện các tiêu chí đánh giá chất lượng nhân lực khoa học và công nghệ theo hướng đảm bảo ổn định Error! Bookmark not defined.
3.2 Các giải pháp cụ thể Error! Bookmark not defined.
3.2.1 Nâng cao nhận thức về công tác đánh giá Error! Bookmark not defined 3.2.2 Xác định vị trí việc làm cho các tổ chức khoa học và công nghệ và đội ngũ nhân lực khoa học và công nghệ Error! Bookmark not defined 3.2.3 Xây dựng khung năng lực theo từng vị trí việc làm để làm cơ sở đánh giá nhân lực khoa học và công nghệ Error! Bookmark not defined 3.2.4 Xây dựng bản mô tả công việc để làm căn cứ, cơ sở đánh giá Error!
Bookmark not defined.
3.2.5 Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá cụ thể với từng chức danh nghề nghiệp Error! Bookmark not defined 3.2.6 Công khai, minh bạch kết quả đánh giá Error! Bookmark not defined.
3.3 Các tiêu chí đánh giá chất lƣợng nhân lực khoa học và công nghệ Error!
Bookmark not defined
3.3.1 Tiêu chí đánh giá trình độ chuyên môn, nghiệp vụError! Bookmark not
defined.
3.3.2 Tiêu chí đánh giá kỹ năng nghề nghiệp Error! Bookmark not defined 3.3.3 Tiêu chí đánh giá tính chuyên nghiệp, kết quả thực hiện nhiệm vụ Error! Bookmark not defined 3.3.4 Tiêu chí đạo đức nghề nghiệp, thái độ làm việcError! Bookmark not
defined.
3.3.5 Tiêu chí sức khỏe Error! Bookmark not defined 3.3.6 Tiêu chí mang lại lợi ích tập thể Error! Bookmark not defined.
3.4 Các tiêu chí bổ sung cho từng đối tƣợng Error! Bookmark not defined.
3.4.1 Các tiêu chí đánh giá nhân lực khoa học và công nghệ làm lãnh đạo, quản lý Error! Bookmark not defined 3.4.2 Các tiêu chí đánh giá nhân lực khoa học và công nghệ làm công tác chuyên môn, nghiên cứu Error! Bookmark not defined.
Trang 63.4.3 Các tiêu chí đánh giá nhân lực khoa học và công nghệ làm công tác hành chính, phục vụ Error! Bookmark not defined.
3.5 Hướng dẫn sử dụng các tiêu chí đánh giá chất lượng nhân lực khoa học và công nghệ Error! Bookmark not defined Tiểu kết Chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined Khuyến nghị Error! Bookmark not defined Danh mục tài liệu tham khảo 11 Phụ lục I Error! Bookmark not defined Phụ lục II Error! Bookmark not defined Phụ lục III Error! Bookmark not defined.
Trang 7Lời cảm ơn
Để hoàn thành đề tài nghiên cứu này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ to lớn và quý báu của các thầy cô, nhà trường, cơ quan, đồng nghiệp, bạn bè, người thân và gia đình
Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn:
Ban Chủ nhiệm và các thầy, cô giáo Khoa Khoa học quản lý, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã truyền đạt những kiến thức quý báu, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và viết luận văn tốt nghiệp;
Bộ Nội vụ, các đơn vị thuộc Bộ, đặc biệt là Viện Khoa học tổ chức nhà nước,
Vụ Công chức - Viên chức và các cán bộ lãnh đạo, chuyên viên của Bộ Nội vụ;
TS Trần Văn Ngợi, Quyền Viện trưởng Viện Khoa học tổ chức nhà nước đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm việc và nghiên cứu đề tài này tại Viện Khoa học
tổ chức nhà nước;
PGS.TS Nguyễn Minh Phương , Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nội vụ đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt thời gian học tập và viết luận văn;
TS Trần Nghị, Trưởng phòng Phòng Nghiên cứu quản lý viên chức - Viện Khoa học tổ chức nhà nước đã góp ý cho tôi trong quá trình tìm kiếm thông tin, tài liệu và viết luận văn;
Gia đình, người thân và bạn bè, đồng nghiệp đã động viên tôi hoàn thành khóa học
Luận văn này được hoàn thành với sự nỗ lực hết sức cuả người viết, tuy nhiên sẽ không thể tránh được thiếu sót Tôi mong nhận đuợc sự đóng góp để hoàn thiện được luận văn này
Xin trân trọng cảm ơn./
Học viên: Vũ Ánh Nguyệt
Trang 8Danh mục các từ viết tắt
KH & CN Khoa học và công nghệ
Viện KHTCNN Viện Khoa học tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ Viện NLNTVN Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam
VTVL
MTCV
Vị trí việc làm
Mô tả công việc
Trang 9Danh mục các bảng biểu
Bảng 2.1: Tổng hợp nhân lực KH&CN của Viện KHTCNN giai đoạn 2003 – 2013 Bảng 2.2: Cơ cấu về độ tuổi , ngạch, giới tính, trình độ chuyên môn, ngành nghề đào tạo của Viện Khoa học tổ chức nhà nước
Bảng 2.3: Khảo sát loại hình đánh giá tại Viện Khoa học tổ chức nhà nước
Bảng 2.4: Cơ cấu về độ tuổi, ngạch, giới tính, trình độ chuyên môn, ngành nghề đào tạo của Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam
Bảng 2.5: Khảo sát loại hình đánh giá tại Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam Bảng 3.1: Khung điểm tiêu chí đánh giá trình độ chuyên môn, nghiệp vụ
Bảng 3.2: Khung điểm tiêu chí đánh giá theo kỹ năng nghề nghiệp
Bảng 3.3: Khung điểm tiêu chí đánh giá theo tính chuyên nghiệp
Bảng 3.4: Khung điểm tiêu chí đánh giá theo đạo đức nghề nghiệp, thái độ làm
việc
Bảng 3.5: Khung điểm tiêu chí đánh giá theo sức khỏe
Bảng 3.6: Khung điểm đánh giá đối với nhóm viên chức lãnh đạo, quản lý
Bảng 3.7: Bảng khung tổng hợp xếp loại đánh giá tổng kết
Biểu đồ 2.1: Quá trình phát triển nhân lực bậc cao của Viện qua 4 giai đoạn
Biểu đồ 2.2: So sánh nhân lực bậc cao của Viện KHTCNN với toàn bộ nhân lực bậc cao của Bộ Nội vụ năm 2013
Trang 10Phần mở đầu
1 Lý do nghiên cứu
Hoạt động KH&CN nhằm xây dựng nền KH&CN tiên tiến, hiện đại để phát
triển lực lượng sản xuất, nâng cao trình độ quản lý; sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường; đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hoá; xây dựng nền
văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; xây dựng con người mới Việt Nam; góp
phần phát triển nhanh, bền vững kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh
KH&CN được nhìn nhận là quốc sách hàng đầu tuy nhiên hàng loạt những chính sách đối với KH&CN hiện nay đặc biệt là chính sách đối với nguồn nhân lực KH&CN đã lộ rõ những bất cập
Theo Bộ KH&CN, tổ chức KH&CN ở nước ta từ năm 1996 đến nay tăng hơn
4 lần (từ 519 đã lên đến trên 2.300 đơn vị) Nhân lực KH&CN hiện nay khoảng trên 4,2 triệu người có trình độ từ cao đẳng trở lên, 110.000 thạc sỹ, trên 24.300 tiến sĩ, trong đó có 60.000 người trực tiếp làm công tác nghiên cứu triển khai[18] Đối với nhân lực KH&CN, chất lượng mới là vấn đề quyết định Muốn có những tiêu chí đánh giá về chất lượng nhân lực KH&CN cần có những nghiên cứu, khảo sát, phân tích bài bản và nghiêm túc, vấn đề này hiện nay chúng ta vẫn thiếu Mặt khác, đổi mới chính sách nhân lực KH&CN cần trọng tâm, trọng điểm, không thể dàn trải như hiện nay, trong khi nguồn kinh phí thực hiện chính sách đào tạo, đào tạo lại cán
bộ vẫn mang tính dàn trải, chưa tạo động lực để năng lực khoa học thực sự bật lên Trong những năm qua, do các tổ chức KH&CN ở nước ta đa phần nằm trong
hệ thống hành chính nên việc đánh giá chất lượng nhân lực KH&CN hàng năm vẫn thực hiện theo việc đánh giá của công chức, viên chức hành chính như:
1 Thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao
2 Phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống
3 Ưu khuyết điểm về thực hiện chức trách nhiệm vụ được giao
Trang 11Tuy nhiên, hoạt động KH&CN bao gồm hoạt động nghiên cứu khoa học và hoạt động phát triển công nghệ, trong phạm vi đề tài này ta chỉ xem xét ở khía cạnh các nhà nghiên cứu khoa học Trong việc quản lý nguồn nhân lực khoa học, do đặc điểm lao động là độc lập và linh hoạt, các sản phẩm nghiên cứu khoa học mang tính khám phá, sáng tạo nên không thể ép nhà nghiên cứu ngồi trong phòng và đưa ra một kết quả nghiên cứu trong một thời điểm nhất định nào đó vì họ cần thảo luận với đồng nghiệp, cần tham gia các cuộc khảo sát hoặc thực nghiệm hoặc thậm chí, ngồi trao đổi với đồng nghiệp ở cơ quan, quán café, quán bia hay bất cứ nơi nào có thể Do đó, việc yêu cầu các nhà nghiên cứu ngồi 8 tiếng ở cơ quan và lấy đó là tiêu chí đánh giá chất lượng nhân lực KH&CN như đang tồn tại ở các tổ chức KH&CN hiện nay là một điều hết sức vô lý và không phù hợp
Nghị định số 115/2005/NĐ-CP ngày 5/9/2005 của Chính phủ quy định về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức KH&CN ra đời là bước ngoặt lớn đối với các tổ chức KH&CN nói chung và nhân lực KH&CN nói riêng Đối với một tổ chức KH&CN với định hướng chuyển đổi cơ chế làm việc sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm thì nguồn nhân lực chất lượng cao là rất cần thiết để có được một
tổ chức vững mạnh, phát triển, do đó, để có được nguồn nhân lực năng động, sáng tạo, chủ động mang lại lợi ích cho tập thể thì cần phải xây dựng các tiêu chí đánh giá nhân lực KH&CN theo một hướng mới phù hợp hơn[8]
2 Lịch sử nghiên cứu
Nghiên cứu về công tác đánh giá cán bộ, công chức, viên chức ở nước ta đã được đề cập đến trong một số nghiên cứu như:
- Đề tài “Cải cách hệ thống tổ chức, hoạt động của bộ máy quản lý hành chính nhà nước, xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ công chức hành chính nhà nước” do GS.TS Nguyễn Duy Gia làm chủ nhiệm đã đề cập đến vấn đề đánh giá công chức và đề xuất quan điểm đối với công tác đánh giá cán bộ nói chung
Trang 12Danh mục tài liệu tham khảo
1 Từ điển tiếng Việt
2 Theo https://vn.answers.yahoo.com/question/index
3 Về từ tiêu chí của Vũ Cao Phan trên website http://ngonnguhoc.org/index.php
4 Định nghĩa và ý nghĩa của từ tiêu chí trên website www.từ-điển.com
5 Luật Viên chức
6 Luật Khoa học và Công nghệ
7 Nghị quyết Hội nghị lầm thứ 3 Ban chấp hành trung ương khoá VIII về Chiến lược cán bộ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
8 Nghị định số 115/2005/NĐ-CP ngày 5/9/2005 của Chính phủ quy định về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức KH&CN
9 Nghị định số 43/2006/NĐ-CP của Chính phủ ngày 25/4/2006 quy định chế độ
tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập
10 Nghị định số 29/2012/NĐ-CP ngày 12/4/2012 của Chính phủ quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức
11 Thông tư liên tịch số 12/2006/TTLT/ BKH&CN-BTC-BNV, ngày 5/6/2006 của Bộ KH&CN, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ hướng dẫn thực hiện Nghị định số 115/2005/NĐ-CP
12 Đề tài “Căn cứ, lý luận và thực tiễn của việc xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá chất lương công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức nhà nước”, chủ nhiệm đề tài Vũ Văn Thiệp, Phó Vụ trưởng Vụ đào tạo, bồi dưỡng, cán bộ, công chức nhà nước, Bộ Nội vụ
13 Đề tài “Cải cách hệ thống tổ chức, hoạt động của bộ máy quản lý hành chính nhà nước, xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ công chức hành chính nhà nước” do GS.TS Nguyễn Duy Gia làm chủ nhiệm