Kết hợp đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước pháp quyền ở việt nam hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------ TRƯƠNG PHƯƠNG DUNG KẾT HỢP ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

TRƯƠNG PHƯƠNG DUNG

KẾT HỢP ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT

TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Triết học

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

TRƯƠNG PHƯƠNG DUNG

KẾT HỢP ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT

TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Triết học

Mã số: 60.22.03.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Thúy Vân

Hà Nội – 2015

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Thúy Vân, người đã dành nhiều thời gian quý báu tận tình chỉ bảo, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong Khoa Triết học - Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gian Hà Nội đã góp ý tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu đề tài

Trong quá trình học tập và thực hiện đề tài, tôi luôn nhận được sự giúp

đỡ, động viên của bạn bè và những người thân trong gia đình Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 12 năm 2014

Học viên

Trương Phương Dung

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, chưa

từng được công bố Các tài liệu sử dụng tham khảo đã được trích nguồn đầy

đủ và chính xác

Xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Trương Phương Dung

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 8

1 Lý do chọn đề tài 8

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 9

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn Error! Bookmark not defined

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Đóng góp mới của luận văn Error! Bookmark not defined

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn Error! Bookmark not defined

8 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined

B NỘI DUNG Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KẾT HỢP ĐẠO ĐỨC

VÀ PHÁP LUẬT TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM Error! Bookmark not defined 1.1 Một số vấn đề lý luận về nhà nước pháp quyền, đạo đức và pháp luật Error! Bookmark not defined

1.1.1 Một số vấn đề lý luận về nhà nước pháp quyền và nhà nước pháp

quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.1.2.Một số vấn đề lý luận về đạo đức và vai trò của đạo đức trong xã hội.

Error! Bookmark not defined

1.1.3 Một số vấn đề lý luận về pháp luật và vai trò của pháp luật trong nhà

nước và xã hội Error! Bookmark not defined

1.2 Tính tất yếu của việc kết hợp đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

1.2.1 Mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật Error! Bookmark not defined

1.2.2 Sự cần thiết phải kết hợp đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà

not defined

1.3 Nội dung kết hợp đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY HIỆU QUẢ KẾT HỢP ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Error! Bookmark not defined

2.1 Thực trạng kết hợp đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam Error! Bookmark not defined

2.1.1 Khái quát lịch sử kết hợp đạo đức và pháp luật trong quản lý xã hội ở

Việt Nam Error! Bookmark not defined

2.1.2 Những kết quả đã đạt được và một số hạn chế tồn tại của việc kết hợp pháp luật và đạo đức trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

ở Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

2.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả kết hợp đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

2.2.1 Đổi mới, nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của đạo đức, của pháp luật cũng như ý nghĩa của sự kết hợp đạo đức và pháp luật trong xây dựng

nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.Error! Bookmark not

defined

2.2.2 Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật gắn với củng cố và phát triển các giá trị đạo đức tiến bộ trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp

quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

2.2.3 Chú trọng việc giáo dục nâng cao đạo đức, ý thức pháp luật trong gia

đình, nhà trường, xã hội Error! Bookmark not defined

2.2.4 Đánh giá đúng vai trò của dư luận xã hội và dựa vào những luồng dư luận tích cực để góp phần nâng cao hiệu quả điều chỉnh các quan hệ xã hội.

Error! Bookmark not defined

2.2.5 Tăng cường công tác đấu tranh phòng chống vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức; chú trọng giáo dục cải tạo khi xử lý người vi phạm pháp luật.

Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đạo đức và pháp luật là những hình thái ý thức xã hội quan trọng trong kiến trúc thượng tầng , có vai trò rất quan trọng đối với việc điều chỉnh các quan hệ xã hội Trong xã hội Á Đông truyền thống, đạo đức vốn được xem là công cụ chủ yếu của các nhà cầm quyền dùng để điều chỉnh hành vi con người, nhằm đem lại sự ổn định cho xã hội Dần dần, sự phát tiển của xã hội làm cho các quan hệ xã hội biến đổi ngày càng phong phú và phức tạp, mà nếu chỉ dựa vào đạo đức, trật tự xã hội không được bảo đảm Khi đó, pháp luật xuất hiện với chức năng điều chỉnh hành vi con người mang tính bắt buộc Cả đạo đức và pháp luật đều có những thế mạnh và điểm yếu riêng Tuy vậy, giữa chúng có mối quan hệ mật thiết, biện chứng, tác động, ảnh hưởng và bổ sung cho nhau Thực tiễn quản lý xã hội của các quốc gia cho thấy không thể tách rời mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật , ngay cả khi xây dựng NNPQ : một nhà nước thượng tôn pháp luật , thì những qui phạm pháp luật vẫn phải luôn có mối quan hệ với các qui phạm đạo đức

Trong điều kiện Việt Nam xây dựng NNPQ, pháp luật giữ vai trò đặc biệt quan trọng, mọi hoạt động của nhà nước và công dân đều chịu sự điều tiết của pháp luật; sự bình đẳng trước pháp luật là quyền và nghĩa vụ của tất cả mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội Tuy nhiên, Việt Nam trong một thời gian dài chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi Nho giáo, sự coi trọng đạo lý, ứng xử theo đạo lý đã trở thành truyền thống của dân tộc Người Việt đã quen với lối ứng xử “trăm cái lý không bằng tý cái tình” Có thể nói, hiện nay thói quen xử sự theo đạo lý vẫn còn ngự trị trong lối sống của không ít người Vì vậy, trong điều kiện xây dựng NNPQ, khi pháp luật đã trở thành phương tiện chủ yếu để nhà nước thực hiện chức năng quản

lý thì đạo đức vẫn giữ một vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội Chính trong nét đặc thù này, đặt ra yêu cầu nhận thức đúng đắn về vai trò, về mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật; Bên cạnh đó, sự phát triển của nền kinh tế

thị trường và quá trình hội nhập quốc tế làm gia tăng tính phức tạp trong các quan

hệ xã hội và đời sống xã hội nói chung Song song với những ảnh hưởng tích cực

là không ít những ảnh hưởng tiêu cực như lối sống thực dụng, xa rời các giá trị truyền thống v.v… Trong điều kiện đó, để nhà nước điều hòa một cách có hiệu quả nhất các quan hệ xã hội thì cần phải kết hợp chặt chẽ pháp luật với việc phát huy các giá trị đạo đức

Chính vì thế, nghiên cứu sự kết hợp đạo đức và pháp luật trong điều kiện Đổi mới, xây dựng NNPQ XHCN ở Việt Nam hiện nay là việc làm có ý nghĩa quan trọng và cần thiết, góp phần xây dựng một nhà nước pháp quyền Việt Nam có một môi trường pháp lý thực sự tôn nghiêm, bên cạnh việc giữ gìn và phát huy được các giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả đã mạnh dạn chọn đề tài Kết hợp đạo

đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay để

viết Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Triết học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Sự kết hợp giữa pháp luật và đạo đức trong xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam là một vấn đề đang được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm

Về phương diện lý luận, từ trước đến nay, mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức đã thu hút được sự quan tâm của các nhà khoa học ở một số lĩnh vực như: Luật học, Đạo đức học và Triết học

Có thể điểm qua một số công trình nghiên cứu theo hai mảng sau:

Nhóm công trình nghiên cứu về đạo đức, pháp luật, về vai trò của đạo đức

và pháp luật trong xã hội gồm có:

Lê Quang Thưởng (1994), Tìm hiểu mối quan hệ giữa đạo đức truyền thống

và pháp luật, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Phan Văn Tỉnh (1994), Đạo đức truyền thống của dân tộc là môi trường thuận lợi của việc thực hiện pháp luật, Xã

hội và Pháp luật, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Nguyễn Quốc Việt (2002), Bảo

lưu các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay, Đề tài nghiên cứu cấp khoa Luật, Đại học Quốc gia

Hà Nội; Lê Thị Tuyết Ba (2002), Vai trò của đạo đức đối với sự phát triển kinh tế -

xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường, Tạp chí Triết học, số 5; Nguyễn Bình

Đặng Lục (2005), Vai trò của pháp luật trong quá trình hình thành nhân cách, Nxb Tư pháp, Hà Nội; Hoàng Thị Kim Quế (2007), Pháp luật và đạo đức, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Nguyễn Minh Đoan (2009), Vai trò của pháp luật

trong đời sống xã hội, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

Trong đó, nổi bật là các công trình:

Đạo đức và pháp luật trong triết lý phát triển ở Việt Nam (Nxb Khoa học

luật và đạo đức ở Việt Nam một cách tương đối toàn diện, theo tiến trình lịch sử của sự phát triển Sách tập trung phân tích những nét đặc trưng của đạo đức và pháp luật trong triết lý phát triển của dân tộc Việt Nam, thứ triết lý được hình thành từ lâu đời trong lịch sử dân tộc và đang biến đổi do tác động của các nhân tố phát triển của xã hội hôm nay Có thể nói, trong từng chương của cuốn sách đều đã

đề cập đến vị trí, vai trò của đạo đức và pháp luật trong triết lý phát triển của dân tộc qua các giai đoạn lịch sử của nó Tuy nhiên, cuốn sách không chỉ ra đặc điểm cũng như sự tương tác giữa pháp luật với đạo đức, không đề cập một cách cụ thể vai trò của đạo đức và pháp luật trong quản lý xã hội

Tác giả Nguyễn Quốc Việt có đề tài nghiên cứu: “Bảo lưu những giá trị đạo

đức truyền thống trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay” (Đề tài nghiên cứu cấp Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2002) Đây là

công trình tuy chỉ tiếp cận một khía cạnh của mối quan hệ giữa đạo đức với pháp luật, nhưng tác giả đã đề cập đến vấn đề rất có ý nghĩa trong điều kiện hiện nay của nước ta Đó là việc giữ gìn và phát huy các giá trị đạo

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lê Thị Tuyết Ba (2002), “Vai trò của đạo đức đối với sự phát triển kinh tế - xã

hội trong điều kiện kinh tế thị trường”, Tạp chí Triết học, số 5

2 Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương (2006), Chuyên đề nghiên cứu Nghị quyết

Đại hội X của Đảng, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

3 G.Bandxelaze (1985), Đạo đức học, tập 1,2, Nxb Giáo dục, Hà Nội

4 Nguyễn Thị Kim Bình (2008), Tư tưởng trị nước của Pháp gia và vai trò của nó

trong lịch sử, Tạp chí Khoa học và công nghệ, Đại học Đà Nẵng, số 3

5 Hoàng Xuân Châu (2002), Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong nền

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay, Luận văn

thạc sĩ Luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội

6 Chuyên đề Khoa học xã hội (1997), Mối quan hệ giữa pháp luật với đạo đức

với việc điều chỉnh hành vi con người trong quản lý xã hội, Tạp chí Đại học

Quốc gia, số 4

7 Hoàng Đình Cúc (2007), Xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN

của dân, do dân, vì dân, Tạp chí Lý luận chính trị và truyền thông, tháng 9

8 Đại học luật Hà Nội (2008), Giáo trình lý luận chung về Nhà nước và pháp luật,

Nxb Công an nhân dân, Hà Nội

9 Đảng cộng sản Việt Nam (1987), Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ 6, Nxb Sự

thật, Hà Nội

10 Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

VIII, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

11 Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Hội nghị lần thứ 3, Ban chấp hành

Trung ương Khóa VIII, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

12 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

X, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

13 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

14 Nguyễn Minh Đoan (2008), Vai trò của pháp luật trong đời sống xã hội, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

15 Trần Hồng Đức (2004), Thuyết Pháp trị của Hàn Phi Tử và ý nghĩa của nó đối

với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam hiện nay, Luận văn

ThS Triết học, Đại học KHXH &NV - Đại học Quốc gia Hà Nội

16 Nguyễn Hồng Hà (2001), Văn hoá truyền thống dân tộc với việc giáo dục thế

hệ trẻ, Viện văn hoá và Nxb Văn hoá thông tin, Hà Nội

17 Hiến pháp Việt Nam (2002), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

18 Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2000), Giáo trình đạo đức học (dùng

cho hệ cử nhân chính trị), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

19 Đỗ Huy, (2002), Đạo đức học – Mỹ học & đời sống văn hóa nghệ thuật, Nxb

Khoa học xã hội, Hà Nội

20 Trịnh Duy Huy (2009), Xây dựng đạo đức mới trong nền kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

21 Trần Hậu Kiêm (chủ biên) (1996), Giáo trình đạo đức học, Nxb Chính trị Quốc

gia, Hà Nội

22 Trần Trọng Kim, (2001), Nho giáo, Nxb Văn hóa, Hà Nội

23 Ngô Sĩ Liên và các sử thần triều Lê (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, bản dịch,

Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, tập 2

24 Luật Dân sự (2005), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

25 Luật Hình sự (1999), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

26 Luật Hôn nhân và gia đình (2000), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

27 Nguyễn Bình Đặng Lục (2005), Vai trò của pháp luật trong quá trình hình

thành nhân cách, Nxb Tư pháp, Hà Nội

28 C Mác – Ph.ănggen (1960), Toàn tập, tập 23, Nxb Sự thật, Hà Nội

29 C Mác – Ph.ănggen (1993), Toàn tập, tập 25, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

30 Hồ Chí Minh (1993), Nhật ký trong tù, Nxb Giáo dục, Hà Nội

31 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

32 Hồ Chí Minh (2002), Toàn tập, tập 12, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

33 Montesquieu (1996), Tinh thần pháp luật, Nxb giáo dục, Hà Nội

34 Nghị định 17/2000/NĐ-CP về chính sách cứu trợ xã hội

35 Phạm Duy Nghĩa (2004), Pháp luật và những nhân tố tích cực của Nho giáo,

Nxb Tư pháp, Hà Nội

36 Hoàng Thị Kim Quế (1999), “Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật

và đạo đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật,

số 7

37 Hoàng Thị Kim Quế (2002), Mối quan hệ giữa pháp luật với đạo đức trong

quản lý xã hội ở nước ta, Báo cáo tóm tắt đề tài nghiên cứu khoa học, Đại học

Quốc gia Hà Nội

38 Hoàng Thị Kim Quế (2002), “Vấn đề kết hợp quản lý xã hội bằng pháp luật với

giáo dục và nâng cao đạo đức ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Triết học

39 Hoàng Thị Kim Quế (2005), “Đời sống pháp luật”, Tạp chí Luật học, số 4

40 Hoàng Thị Kim Quế (2007), Pháp luật và đạo đức, Nxb Chính trị quốc gia, Hà

Nội

41 Quốc triều Hình luật (1995), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

42 Rousseuau (1992), Bàn về khế ước xã hội, Nxb TP Hồ Chí Minh

43 Vũ Xuân Thái (1999), Gốc và nghĩa từ Việt thông dụng, NXBVăn hóa Thông

tin, Hà Nội

44 Trần Hậu Thành, (1998), Mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật, Tạp chí Giáo

dục lý luận chính trị, số 5