Mai Kim Thanh, cùng sự hợp tác giúp đỡ của tập thể cán bộ hiện đang công tác tại các cơ sở xã hội, các bạn sinh viên ngành công tác xã hội hiện đang thực tập tại các cơ sở xã hội trên đị
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
LÊ HÀ THU NGUYỆT
HOẠT ĐỘNG KIỂM HUẤN CỦA NHÂN VIÊN XÃ HỘI CHO SINH VIÊN NGÀNH CÔNG TÁC XÃ HỘI, TẠI CÁC CƠ SỞ XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI
Mã số: 60.90.01.01
Người hướng dẫn khoa học: TS MAI THỊ KIM THANH
Hà Nội, 2015
Trang 2LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Mai Kim Thanh Các kết quả trong luận văn đều
có nguồn gốc rõ ràng, tin cậy
Hà Nội, tháng 01 năm 2015
Tác giả luận văn
Lê Hà Thu Nguyệt
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu này Để tôi có thể đạt được các mục tiêu và kết quả nhất định trong đề tài nghiên cứu của mình, tôi đã nhận được sự chia sẻ, hỗ trợ, giúp đỡ và hướng dẫn tận tình của giảng viên hướng dẫn TS Mai Kim Thanh, cùng sự hợp tác giúp đỡ của tập thể cán bộ hiện đang công tác tại các cơ sở xã hội, các bạn sinh viên ngành công tác xã hội hiện đang thực tập tại các cơ sở xã hội trên địa bàn Tp Hà Nội Vì vậy, nhân dịp này tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn tới giảng viên hướng dẫn
TS Mai Kim Thanh, cùng tập thể cán bộ hiện đang công tác tại các cơ sở xã hội, các bạn sinh viên ngành công tác xã hội hiện đang thực tập tại các cơ sở
xã hội trên địa bàn Tp Hà Nội, đã tạo điều kiện hướng dẫn, hỗ trợ, giúp đỡ tận tình cho tôi hoàn thành công trình nghiên cứu một cách thuận lợi nhất Trong phạm vi của công trình nghiên cứu này, cũng như bản thân tác giả còn hạn hẹp về kinh nghiệm Vì vậy, chắc chắn trong nghiên cứu này không tránh khỏi những thiếu sót Tôi mong nhận được sự giúp đỡ, đóng góp
ý kiến của quý thầy cô giáo và toàn thể bạn đọc
Chân thành cảm ơn !
Hà Nội, tháng 01 năm 2015
Học viên
Lê Hà Thu Nguyệt
Trang 4MỤC LỤC Tiêu đề Trang
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC BIỂU
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 3
3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 10
4 Mục đích, mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 11
5 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu 12
6 Câu hỏi nghiên cứu 12
7 Giả thuyết nghiên cứu 13
8 Phương pháp nghiên cứu 13
NỘI DUNG CHÍNH Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 17
1.1.1 Khái niệm công cụ 17
1.1.2 Hệ thống lý thuyết 21
1.1.3 Chính sách của Đảng và Nhà nước về hoạt động kiểm huấn 27
1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN 30
1.2.1 Tổng quan về địa bàn nghiên cứu 30
1.2.2 Thực trạng hoạt động của mạng lưới các cơ sở xã hội trên địa bàn Tp Hà Nội 34
Chương 2: BỨC TRANH CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG KIỂM HUẤN TRONG CÁC CƠ SỞ XÃ HỘI CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI 2.1 Nhận thức của nhân viên công tác xã hội về kiểm huấn 46
Trang 52.2 Thực trạng hoạt động kiểm huấn 64
2.2.1 Hình thức kiểm huấn 64
2.2.2 Nội dung kiểm huấn 68
2.2.3 Thời gian dành cho công việc kiểm huấn 71
2.3 Nhân tố cơ bản ảnh hưởng tới hoạt động kiểm huấn 73
2.3.1 Kiến thức của nhân viên công tác xã hội 73
2.3.2 Nhãn quan lãnh đạo cơ sở xã hội 84
2.3.3 Những định hướng phát triển mạng lưới kiểm huấn viên công tác xã hội 89
Chương 3 NÂNG CAO HOẠT ĐỘNG KIỂM HUẤN CỦA CÁC CƠ SỞ XÃ HỘI TRONG ĐIỀU KIỆN VIỆT NAM HIỆN NAY 3.1 Những vấn đề đặt ra từ hoạt động kiểm huấn 94
3.1.1 Những Thuận lợi 94
3.1.2 Những khó khăn 97
3.2 Giải pháp nâng cao hoạt động kiểm huấn 104
KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ KẾT LUẬN 107
KIẾN NGHỊ 109 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 6DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1 Đánh giá về nhu cầu xã hội đối với KHV CTXH ở Việt nam
Bảng 2.2 Đánh giá về sự đáp ứng KHV ở Việt Nam so với nhu cầu xã hội Bảng 2.3 Đánh giá về vai trò KVH đối với Việt Nam hiện nay theo nhóm tuổi
Bảng 2.4 Đánh giá về mạng lưới KHV CTXH ở Việt Nam hiện nay
Bảng 2.5 Nhận xét về cán bộ làm KHV CTXH ở Việt Nam hiện nay theo thâm niên công tác
Bảng 2.6 Mức độ cập nhật thông tin chuyên ngành đối với hoạt động KHV CTXH về hoạt động kiểm huấn CTXH
Bảng 2.7 Hình thức hoạt động KHV CTXH ở Việt Nam theo giới tính người trả lời
Bảng 2.8 Hoạt động kiểm huấn tại cơ quan làm việc
Bảng 2.9 Lĩnh vực hoạt động CTXH của cơ quan làm việc
Bảng 2.10 Thời gian dành cho công việc kiểm huấn
Bảng 2.11 Thâm niên công tác của NVXH tham gia điều tra
Bảng 2.12 Đánh giá về năng lực chung của KHV CTXH tại cơ quan làm việc theo nhóm tuổi
Bảng 2.13 Thông tin về cán bộ được đào tạo kiểm huấn CTXH tại cơ quan Bảng 2.14 Nhận xét về hệ thống tài liệu chuyên ngành kiểm huấn CTXH ở Việt Nam hiện nay
Trang 7DANH MỤC CÁC BIỂU
Biểu đồ 2.1 Hoạt động kiểm huấn CTXH tại các cở sở
Biểu đồ 2.2 So sánh đặc điểm cán bộ KHV của Nhà nước và cán bộ KHV của các tổ chức ngoài nước
Biểu đồ 2.3 Kênh cập nhật thông tin chuyên ngành
Biểu đồ 2.4 Trình độ học vấn của NVXH tham gia điều tra
Biểu đồ 2.5 Nhận xét về đặc điểm cán bộ KHV CTXH ở Việt Nam hiện nay Biểu đồ 2.6 Yếu tố quyết định hiệu quả làm việc của cán bộ kiểm huấn
Biểu đồ 2.7 Giải pháp cần thực hiện để phát triển kiểm huấn CTXH ở Việt Nam hiện nay
Biểu đồ 2.8 Giải pháp cần thực hiện để phát triển kiểm huấn CTXH ở Việt Nam về mặt đào tạo
Trang 8DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
1
2
3
Trang 9MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Từ khi giáo dục chính quy về công tác xã hội phát triển ở đầu thế kỉ XX, thì kiểm huấn đã là một bộ phận cơ bản của hai tiến trình: Giáo dục và thực hành CTXH, nó được nhìn nhận như một trong những đặc điểm của CTXH và thường được nhìn nhận một cách tích cực Nó là một bộ phận cần thiết của hầu hết cơ sở CTXH, hoạt động kiểm huấn và vai trò của NVXH trong tiến trình kiểm huấn, hướng dẫn thực hành nghề CTXH đang được phát triển và đi vào chiều sâu
Thực tập có kiểm huấn là một phần quan trọng không thể thiếu trong đào tạo công tác xã hội nhằm giúp cho sinh viên có cơ hội nối kết lý thuyết với thực hành, rèn luyện kỹ năng và tác phong chuyên nghiệp Thực tập trong ngành công tác xã hội không giống những ngành khác, vì ở đây công cụ chúng ta sử dụng để làm việc chính là con người Do đó, cần những cơ sở phù hợp và điều kiện thuận lợi để sinh viên có thể dễ dàng vận dụng tri thức kỹ năng đã được học vào môi trường thực tiễn Qua đó hiểu rõ hơn về công việc và ngành học mình đang theo đuổi và trở thành những nhân viên xã hội chuyên nghiệp Chúng ta cần có những thầy, cô có chuyên môn, có kinh nghiệm làm việc, có đạo đức nghề nghiệp tại cơ sở xã hội hoặc tại nhà trường có khả năng hỗ trợ, quản lý và hướng dẫn sinh viên được gọi là kiểm huấn viên
Do vậy, việc đào tạo và xây dựng đội ngũ kiểm huấn viên cũng như mạng lưới cơ sở xã hội hợp tác với nhà trường trong việc tổ chức và sắp xếp thực tập cho sinh viên là điều quan trọng và cần thiết không thể thiếu được
Không phải bất kỳ nhân viên xã hội nào cũng có thể làm kiểm huấn viên hay bất kỳ một cơ sở nào cũng có thể là cơ sở để sinh viên thực tập Do vậy, các trường đều có đưa ra những tiêu chí để chọn kiểm huấn viên và cơ sở thực tập trên những điều cơ bản như đạo đức nghề nghiệp, có trình độ chuyên môn, sẵn lòng dành thời
Trang 10gian hợp tác và đóng góp vào sự nghiệp chung là phát triển ngành công tác xã hội
và nâng cao chất lượng nhân viên xã hội
Năm 2010, Đề án 32 của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam về phát triển nghề Công tác xã hội được chính thức phê duyệt và đi vào họat động đã khiến ngành công tác xã hội bước vào giai đoạn đổi mới và phát triển mạnh mẽ Nhu cầu hoàn thiện và nâng cao các hoạt động của công tác xã hội ngày càng trở nên cấp thiết, trong đó có hoạt động kiểm huấn của nhân viên công tác xã hội cho sinh viên tại các cơ sở Hoạt động kiểm huấn của nhân viên công tác xã hội tốt sẽ giúp cho sinh viên biết cách và thành thạo hơn trong việc nối kết giữa lý thuyết học tại lớp và thực tế tại cơ sở, hơn thế nữa còn có điều kiện hiểu rõ hơn về công việc và ngành nghề mình đang theo đuổi, cũng như đạo đức của ngành…
Đặc biệt, kiểm huấn CTXH ở Việt Nam còn khá mới mẻ, chưa mang tính chuyên nghiệp; bởi vậy, việc nghiên cứu và đưa ra đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động kiểm huấn còn chưa nhiều Do vậy, việc nghiên về hoạt động kiểm huấn trong lĩnh vực CTXH là một đòi hỏi vừa mang tính cấp thiết, về cơ bản vừa có ý
nghĩa lý luận, vừa có ý nghĩa thực tiễn Do đó tôi chọn đề tài: “Hoạt động kiểm
huấn của nhân viên xã hội đối với sinh viên ngành công tác xã hội, tại các cơ sở xã hội trên địa bàn Hà Nội” để nghiên cứu, từ việc nghiên cứu đề tài này sẽ cũng cấp
những cơ sở, những luận cứ khoa học quan trọng về mặt lý luận và thực tiễn, mang đến cái nhìn cụ thể, sâu sắc về hoạt động kiểm huấn của nhân viên xã hội nói
chung và hoạt động kiểm huấn của nhân viên xã hội đối với sinh viên ngành
CTXH nói riêng; nghiên cứu cũng chỉ ra những ảnh hưởng và tác động của hoạt động kiểm huấn tới chất lượng thự tập, thực hành và làm việc thực tế dưới cơ sở của sinh viên ngành CTXH Từ đó, đưa ra các kết luận, đề xuất các kiến nghị - giải
Trang 11DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bùi Thị Xuân Mai (2008) Tổ chức thực hành thực tập Công tác xã hội- Từ lý
thuyết đến thực tiễn, Kỷ yếu hội thảo khoa học “Nghiên cứu và đào tạo công
tác xã hội trong quá trình hội nhập và phát triển”- Đại học KHXH & NVHà Nội
2 Bùi Xuân Mai, (2010), Nghề công tác xã hội và những bất cập ở Việt Nam,
Kỷ yếu hội thảo khoa học “Đổi mới công tác xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế - những vấn đề lý luận và thực tiễn”
3 Bộ LĐTBXH (2012), Báo cáo thống kê về các mô hình xã hội
4 Đề án 32 (2010), Phê duyệt Đề án phát triển nghề công tác xã hội giai đoạn
2010 – 2020, của thủ tướng Chính phủ, số 32/2010/QĐ-TTg, Hà Nội ngày
25 tháng 03 năm 2010
5 Đặng Văn Minh, Sông Thu Bùi Văn Bảy (1997), Nhập môn quản trị học
6 Đặng Văn Minh, Sông Thu Bùi Văn Bảy (1997), Nhập môn quản trị học
7 Đại học Mở Bán công TPHCM (2011), Sổ tay hướng dẫn kiểm huấn và thực
tập của sinh viên tại cơ sở
8 Lê Chí An (dịch) (2007), Quản trị ngành công tác xã hội : Quản lý năng
động và các mối tương quan nhân sự, Nxb Thanh Hoá
9 Lê Văn Phú (2004), Công tác xã hội, Nxb Đại học Quốc Gia Hà Nội, Hà
Nội
10 Mai Kim Thanh (2012), Giáo trình Nhập môn Công tác xã hội, Nxb Giáo
dục, Hà Nội
11 Nguyễn Thị Kim Hoa, “Cơ hội và thách thức trong đào tạo đội ngũ giảng
viên CTXH ở Việt Nam hiện nay”, Kỷ yếu Hội thảo đào tạo nghề CTXH, Hà
Nội, 2009
12 Nguyễn Văn Hồi, “Vai trò, nhiệm vụ của nhân viên CTXH, trung tâm dịch
vụ CTXH trong việc triển khai CBR và định hướng phát triển mô hình CBR tại Việt Nam”
Trang 1213 Nguyễn Thị Oanh (1997), An sinh xã hội và các vấn đề xã hội, Đại học Mở
bán công Thành phố Hồ Chí Minh, Hồ Chí Minh
14 Ngô Kim Khôi, “Đào tạo công tác xã hội ở Việt Nam”, Kỷ yếu Hội thảo
quốc gia phát triển nghề công tác xã hội (115-121), Nxb Thống kê, Hà Nội,
2009
15 Nguyễn Tiệp, “Nhu cầu sử dụng và đào tạo nhân lực CTXH của Việt Nam”,
Kỷ yếu Hội thảo phát triển nghề CTXH tại Việt Nam, Đà Nẵng, 2009
16 Nguyễn Thị Liên Diệp (1995), Quản trị học, Nxb Thống kê, Hà Nội
17 Nguyễn Thanh Hội, Phan Thăng (2005), Quản trị học, Nxb Thống kê, Hà
Nội
18 Nguyễn Đình Tấn , Lê Ngọc Hùng (2004), Xã hội học hành chính: Nghiên
cứu giao tiếp & Dư luận xã hội trong cải cách hành chính nhà nước, Nxb
Lý luận chính trị Hà Nội
19 Phạm Huy Dũng (2006), Bài giảng công tác xã hội Lý thuyết và thực hành,
Nhà xuất bản Đại học Sư Phạm
20 Skidmore Quản trị ngành công tác xã hội, Bộ giáo dục và đào tạo, Đai học
mở bán công TP.Hồ Chí Minh, Khoa Phụ nữ học Bản dịch của Lê Chí An
(từ tiếng Anh) TP.Hồ Chí Minh 1998 Tr.8
21 Thủ tướng Chính phủ, Quyết định phê duyệt Đề án phát triển nghề công tác
xã hội giai đoạn 2010-2020, Số: 32/2010/QĐ-TTg
22 Trần Đình Tuấn, Công tác xã hội – Lý thuyết và thực hành, NXB Đại học
Quốc Gia Hà Nội, 2009
23 Trịnh Thị Chinh (2010), Quản trị ngành Công tác xã hội, Nxb Lao động -
xã hội, Hà Nội
24 Trường Đại học Mở TP Hồ Chí Minh (1998), Quản trị ngành Công tác xã
hội: Quản lý năng động và các mối tương quan nhân sự
25 Trần Văn Kham (2008), Quản trị ngành công tác tác hội, Nxb Lao động -
xã hội, Hà Nội
Trang 1326 Hepworth và đồng sự (2002), Thực hành Công tác xã hội trực tiếp Nhà
xuất bản Thompson Learning, Inc, Mỹ - Bản tiếng Anh
27 Payne Malcolm (Trần Văn Kham dịch) (1997), Lý thuyết công tác xã hội
hiện đại, Nhà xuất bản Lyceum Books INC
28 Brueggemann, William G (2006) Thực hành Công tác xã hội cấp vĩ mô,
CA: Thomas Brooks/Cole, p.334
29 Stein, Herman, (1970) “Quản trị xã hội” trong Harry Schatz, e Squản trị
công tác xã hội : A Resource Book New York: Hội đồng giáo dục công tác
xã hội, tr.7
30 Allison, M & Kaye, J (1997), Strategic Planning for Nonprofit
Organizations, New York: Wiley
31 Bellows, Roger (1960), “Communication and Conformity” Personnel
Administration, pp 21-28, from Cordero, et al