ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- NGUYỄN THỊ THU HIẾU ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ MÔ HÌNH QUẢN LÝ CỘNG ĐỒNG CỦA TRUNG TÂM HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN VÌ PHỤ NỮ VÀ TRẺ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN THỊ THU HIẾU
ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ MÔ HÌNH QUẢN LÝ CỘNG ĐỒNG CỦA TRUNG TÂM HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN VÌ PHỤ NỮ VÀ TRẺ EM (DWC) TẠI XÃ PHÚC THUẬN, HUYỆN PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã số: 60.90.01.01
Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Trung Hải
Hà Nội - 2015
Trang 2LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan những thông tin, số liệu trong luận văn là sự thật và
đã được những người có liên quan đồng ý cho sử dụng Tôi xin chịu trách nhiệm về tính xác thực của các thông tin có trong luận văn
Trang 3LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp đề tài: Đánh giá hiệu quả mô hình Quản lý cộng đồng của Trung tâm Hỗ trợ Phát triển vì Phụ
nữ và Trẻ em (DWC) tại xã Phúc Thuận, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự ủng hộ, phối hợp
chặt chẽ của các cán bộ địa phương, hội phụ nữ xã Phúc Thuận, cùng toàn thể người dân tại địa bàn nghiên cứu Bên cạnh đó là sự hỗ trợ tận tình của Ban giám đốc và các cán bộ Trung tâm Hỗ trợ Phát triển vì Phụ nữ và Trẻ em (DWC)
Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này, trước tiên tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong khoa Xã hội học – Trường Đại học Khoa học Xã hội
và Nhân văn Hà Nội, các bạn học viên lớp cao học Công tác xã hội 1 khóa
2012 đã ủng hộ và cổ vũ tinh thần để tôi tự tin hoàn thành luận văn Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Trung Hải người đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp này
Vì thời gian và kinh nghiệm còn hạn chế nên luận văn tốt nghiệp của tôi không tránh khỏi những thiếu sót nhất định, rất mong nhận được sự góp ý của các thầy, cô giáo, các bạn và những người quan tâm đến nghiên cứu này
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 1 năm 2015
Học viên
Nguyễn Thị Thu Hiếu
Trang 4MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỞ ĐẦU 10
1 Lý do chọn đề tài 10
2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu Error! Bookmark not defined
3 Ý nghĩa vấn đề nghiên cứu Error! Bookmark not defined
4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứuError! Bookmark not defined
6 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
7 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined
8 Phương pháp thu thập thông tin Error! Bookmark not defined NỘI DUNG CHÍNH Error! Bookmark not defined Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của nghiên cứuError! Bookmark not defined
1.1 Các khái niệm Error! Bookmark not defined
1.1.1 Cộng đồng Error! Bookmark not defined 1.1.2 Vấn đề cộng đồng Error! Bookmark not defined
1.1.3 Quản lý cộng đồng 11 1.1.4 Tổ chức cộng đồng 11 1.1.5 Phát triển cộng đồng 13
1.1.6 Tác viên phát triển cộng đồng Error! Bookmark not defined
1.1.7 Sự tham gia Error! Bookmark not defined 1.1.8 Quyền và trao quyền Error! Bookmark not defined
1.2 Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu Error! Bookmark not defined
1.2.1 Lý thuyết nhu cầu Error! Bookmark not defined 1.2.2 Lý thuyết trao quyền Error! Bookmark not defined
Trang 51.2.3 Lý thuyết thân chủ trọng tâm 21
1.2.4 Thuyết huy động nguồn lực Error! Bookmark not defined 1.3 Một số vấn đề chung về phát triển cộng đồng 25
1.4 Trung tâm Hỗ trợ phát triển vì Phụ nữ và Trẻ em (DWC) Error! Bookmark not defined.0 1.4.1 Cơ cấu tổ chức 31
1.4.2 Mục đích, sứ mệnh, viễn cảnh 32
1.4.3 Bộ máy nhân sự 32
1.4.4 Các hoạt động đang triển khai 32
1.4 Khái quát mô hình QLCĐ trên Thế giới và Việt Nam 30
1.3.1 Mô hình QLCĐ trên Thế giới Error! Bookmark not defined 1.3.2 Mô hình QLCĐ tại Việt Nam Error! Bookmark not defined 1.5 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 33
1.5.1 Khái quát về huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên 33
1.5.2 Khái quát về xóm Phúc Tài và xóm Tân Ấp 2, xã Phúc Thuận 34
1.5.3 Các vấn đề cộng đồng tại xã Phúc Thuận 36
1.6 Mô hình Quản lý cộng đồng……… 40
1.6.1 Mô hình Quản lý cộng đồng trên Thế giới và Việt Nam……….40
1.6.1.1 Mô hình Quản lý cộng đồng trên Thế giới………40
1.6.1.2 Mô hình Quản lý cộng đồng tại Việt Nam……… 41
1.6.2 Mô tả mô hình Quản lý cộng đồng……… …… 42
1.6.2.1 Cách tiếp cận của mô hình Quản lý cộng đồng……… 43
1.6.2.2 Giá trị của Quản lý cộng đồng……… 47
1.6.2.3 Nguyên tắc cơ bản trong thực hiện mô hình QLCĐ….………48
1.6.2.4 Quy trình thực hiện mô hình QLCĐ……….49
1.6.2.5 Tính bền vững của mô hình QLCĐ………55
1.6.3 Vị trí của mô hình QLCĐ trong hệ thống quản lý nhà nước…………57
1.7 Tiêu chí đánh giá hiệu quả mô hình QLCĐ………59
Trang 6Chương 2: Thực trạng thực hiện mô hình Quản lý cộng đồng tại xã Phúc
Thuận, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên 62
2.1 Đánh giá chung về mục tiêu, cách thức vận hành của mô hình QLCĐ tại xã Phúc Thuận, huyện Phổ Yên 62
2.2 Đánh giá hiệu quả mô hình QLCĐ đối với cơ chế chính sách tại xã Phúc Thuận, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên 68
2.3 Đánh giá hiệu quả của mô hình Q LCĐ trong việc giải quyết vấn đề cộng đồng……….69
2.3.1 Hiệu quả của mô hình QLCĐ trong vấn đề giảm nghèo 69
2.3.2 Hiệu quả của mô hình QLCĐ trong vấn đề phát triển cơ sở hạ tầng 71
2.3.3 Hiệu quả của mô hình QLCĐ trong vấn đề ô nhiễm môi trường 73
2.3.4 Hiệu quả của mô hình QLCĐ trong vấn đề tiếp cận thông tin mới của người dân 74
2.4 Hiệu quả của mô hình QLCĐ đối với người dân và chính quyền địa phương ……… 76
2.4.1 Hiệu quả của mô hình QLCĐ đối với người dân 76
2.4.2 Hiệu quả của mô hình QLCĐ với đội ngũ cán bộ địa phương 95
2.5 Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện mô hình QLCĐ 97
2.5.1 Thuận lợi khi thực hiện mô hình QLCĐ 97
2.5.2 Khó khăn khi thực hiện mô hình QLCĐ 101
2.4 Bài học kinh nghiệm khi thực hiện mô hình QLCĐ 103
Kết luận và Khuyến nghị 107
PHỤ LỤC 1: CÂU HỎI ĐÁNH GIÁ DỰ ÁN – (dành cho người dân) 111
PHỤ LỤC 2: CÂU HỎI PHỎNG VẤN SÂU VỚI CÁC NHÓM 123
Trang 7PHỤ LỤC 3: KẾT QUẢ KHẢO SÁT BẢNG HỎI VỚI NGƯỜI DÂN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 142
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
DWC Center for promoting Development for Women and Chirldren
Trung tâm Hỗ trợ Phát triển vì Phụ nữ và Trẻ em
LHQ Liên hợp quốc
NNC Nhóm nòng cốt
NCĐ Nhóm cộng đồng
PTCĐ Phát triển cộng đồng
PCMM Promoting Community management model in Viet Nam
Thúc đẩy mô hình Quản lý cộng đồng ở Việt Nam (dự án)
PRA Participatory Rural Appraisal
Phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân
QLCĐ Quản lý cộng đồng
QSK Quỹ sáng kiến
SDC Swiss Agency for Development and Cooperation
Cơ quan Hợp tác và Phát triển Thụy Sỹ
TDA Tiểu dự án
Trang 9DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Thông tin chung về xóm Phúc Tài, xóm Tân Ấp 2,
xã Phúc Thuận
35
Bảng 2.1 Hiệu quả chung của dự án thực hiện theo mô hình
QLCĐ
64
Bảng 2.2 Kết quả khảo sát về quy trình thực hiện mô hình
QLCĐ
65
Bảng 2.3 Kết quả khảo sát về mức độ phức tạp và khả năng
thực hiện các thủ tục hành chính
66
Bảng 2.4 Các kiến thức người dân được nâng cao sau tham gia
dự án
80
Bảng 2.5 Các công việc người dân có thể làm sau khi được tập
huấn
81
Bảng 2.6 Mức độ vận dụng các kiến thức học được từ dự án 82 Bảng 2.7 Tần suất đi họp thôn của người dân sau khi tham gia
dự án
85
Bảng 2.8 Lợi ích khi người dân tham gia các cuộc họp thôn
xóm
86
Bảng 2.9 Các hoạt động người dân được tự quản khi thực hiện
dự án
88
Bảng 2.10 Lợi ích khi người dân được tự quản 90
Trang 10DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 1.1 Cơ cấu tổ chức Trung tâm Hỗ trợ phát triển vì phụ nữ
và trẻ em
31
Sơ đồ 1.2 Quy trình thực hiện Quản lý cộng đồng 50 Biểu đồ 2.1 Biến động tỷ lệ hộ nghèo tại địa bàn nghiên cứu 70 Biểu đồ 2.2 Thu nhập của người dân từ khi tham gia dự án
(2011-2014)
77
Biểu đồ 2.3 Sự thay đổi trong môi trường sống sau khi thực hiện dự
án
78
Biểu đồ 2.4 Tỷ lệ các thắc mắc của người dân được chính quyền
giải đáp
93
Trang 11MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Ngày nay, cùng với sự phát triển của nền kinh tế - xã hội, chất lượng cuộc sống của người dân cũng ngày một tăng lên, con người ngày càng có nhiều nhu cầu
và tiêu chuẩn cao hơn cho một cuộc sống được đánh giá là đảm bảo Những nhu cầu này đòi hỏi cần phải được đáp ứng Tuy vậy, sự phát triển không đồng đều trong nền kinh tế đã tạo nên sự chênh lệch rõ rệt về mức sống giữa các tầng lớp dân cư, đặc biệt là giữa các vùng nông thôn, miền núi và thành thị Chính điều này
đã tạo ra sự bất bình đẳng trong xã hội trước hết là về thu nhập và điều kiện sống
Phát triển cộng đồng (PTCĐ) là một trong ba phương pháp can thiệp chính của Công tác xã hội Trên Thế giới, ngay từ những năm 1950, khái niệm PTCĐ đã được Liên Hợp Quốc công nhận và khuyến khích các quốc gia sử dụng phương pháp này như một công c ụ hữu hiệu trong việc giải quyết các vấn đề xã hội nhằm thực hiện chương trình mục tiêu phát triển quốc gia PTCĐ được đánh giá là một trong những hoạt động có khả năng giải quyết những vấn đề của sự phát triển xã hội và những thách thức mà các cộng đồng gặp phải khá hiệu quả, bởi nó nhấn mạnh đến sự tham gia của chính người dân - những người trong cuộc - vào quá trình cải thiện đời sống cho chính cộng đồng mình Các hoạt động PTCĐ vừa góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống người dân vừa đóng góp cho sự tăng trưởng của nền kinh tế đất nước Hiệu quả thiết thực của hoạt động PTCĐ ngày càng được khẳng định và thu hút sự quan tâm của toàn xã hội
Tại Việt Nam, khái niệm PTCĐ xuất hiện vào những năm 1980 từ các chương trình viện trợ của nước ngoài Chiến lược PTCĐ hướng tới những cộng đồng
nghèo và kém phát triển, giúp họ nhận thức được vấn đề của mình, tìm kiếm nguồn lực bên ngoài và phát huy tiềm năng của mình để giải quyết hiệu quả vấn đề của cộng đồng họ Cho đến nay, cùng với sự hình thành của
Trang 12DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu Tiếng Việt
1 Báo cáo kinh tế - xã hội xã Phúc Thuận năm 2011, 2014
2 GS TS Hoàng Chí Bảo (2008), Biến đổi xã hội ở Việt Nam qua hơn 20 năm đổi mới, Hội đồng lý luận Trung ương
3 Nguyễn Tiến Dũng (2007), Sự tham gia củ a cộng đồng trong phát triển cơ sở
hạ tầng ở nông thôn (nghiên cứu trường hợp tại hai tình Thanh Hóa và Bình Phước), Luận án Thạc sĩ Xã h ội học, Trường Đại học KHXH&NV (ĐHQG
Hà Nội), Hà Nội
4 Vũ Cao Đàm (2006), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB Khoa học
và kỹ thuật, Hà Nội
5 Tô Duy Hợp, Lương Hồng Quang (2000), Phát triển cộng đồng: Lý thuyết và vận dụng, NXB Văn hóa – Thông tin, Hà Nội
6 Bùi Thị Xuân Mai (2012), Giáo trình nhập môn công tác xã hội, Nxb Lao động xã hội, Hà Nội
7 Malcolm Payne (1997), ThS Trần Văn Kham (dịch giả), Lý thuyết Công tác
xã hội hiện đại, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội
8 Nguyễn Xuân Nghĩa (2010), Phương pháp và kỹ thuật trong nghiên cứu xã hội học, NXB Phương Đông
9 Nguyễn Hữu Nhân (2004), Phát triển cộng đồng, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
10 Nguyễn Thị Oanh (2000), Phát triển cộng đồng , Đại học Mở bán công thành phố Hồ Chí Minh
11 Phạm Văn Quyết, TS Nguyễn Quý Thanh (2011), Phương pháp nghiên cứu xã hội học, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
12 Quy chế thực hiện dân chủ ở xã theo Nghị định 29/1998/NĐ – CP ban hành ngày 11 tháng 5 năm 1998
13 PGS.TS Trịnh Văn Tùng, Bài giảng Phát triển cộng đồng
Trang 1314 Trung tâm nghiên cứu tư vấn công tác xã hội và phát triển cộng đồng (2007),
Phương pháp tiếp cận ABCD, TP.HCM
15 Trung tâm Hỗ trợ phát triển vì Phụ nữ và Trẻ em (DWC), Sổ tay Quản lý cộng đồng – cuốn 1, 2, 3
16 Trung tâm nghiên cứu - tư vấn CTXH và PTCĐ – SDRC (2007), Phương pháp tiếp cận ABCD, BfdW tài trợ ấn phẩm – TPHCM 12/2007
17 Trung tâm hỗ trợ phát tri ển vì phụ nữ và trẻ em (DWC), Sổ tay Quản lý cộng đồng, lưu hành nội bộ
18 UNDP, Viện Khoa học xã hội Việt Nam (2006), Đẩy mạnh chiều sâu dân chủ
và tăng cường sự tham gia của người dân ở Việt Nam, Hà Nội
19 VAMESP II (2005), Cẩm nang theo dõi và đánh giá, Bộ Kế hoạch và Đầu tư,
Hà Nội
20 ThS Phạm Huỳnh Thanh Vân, ĐH An Giang, 2007, Kỹ năng phát triển cộng đồng (Tài liệu tập huấn phương pháp tiếp cận dựa vào nội lực để pháttriển cộng đồng cho sinh viên thiệt thòi trường ĐH An Giang
21 Etienne Beaudoux , Geneviève Crombrugghe , Francis Douxchamps , Marie-Christine Gueneau , Mark Niewkerk (1992), Đỗ Bá Khoa , Dương Nguyên Tường (dịch giả), Hành trình của một dự án phát triển : từ khảo sát đến đánh giá, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
22 Yumi Sera, Susan Beaudry (2007), Giám sát và đánh giá , Bộ phận phát triển
xã hội – Ngân hàng thế giới (WB)
Tài liệu Tiếng nước ngoài
23 Bartle, Phil, 2005, Giới Thiệu về Xã Hội Học Cộng Đồng Camosun College, Victoria,
24 Schwartz W (1974), The Social Worker in the Group, in: Klenk, R.W./ Ryan, in Social Work Practice A Sourcebook, Pacific Grove et al 1998 Lee, Judith
Trang 1425 Solomon, Black Empowerment (1976): Social Work in Oppressed Communities, New York
26 Sophie Laws, Caroline Harper, Rachel Marcus (2003), Research for development, SAGE puplication, London
27 Regina Schevvens, Donovan Storey (Editors) (2003), Development fieldwork, SAGE puplication, London
28 Paul Bullen (2007), Community development models and language (http://www.mapl.com.au/ideas )
29 Jim Cavaye, Understanding Community Development
Báo, tạp chí, website
30 Trang thông tin điện tử huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên (http://phoyen.gov.org )
31 Cổng thông tin điện tử huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên (www.phoyen.gov.vn)
32 Cổng thông tin điện tử Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020
33 Một số vấn đề nông thôn Việt Nam hiện nay (10/04/2008), Website Liên minh hợp tác xã Việt Nam (http://www.vca.org.vn)
34 Ủy ban thường vụ Quốc hội 11 (2007), Pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH11
về Thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn
35 Unicef, Quyền được tham gia của trẻ em , Website trung tâm thông tin và giáo dục (http://hcm.edu.vn)
36 Website CMM news do Trung tâm Hỗ trợ phát triển vì phụ nữ và trẻ em (DWC) quản lý (http://www.cmm.com.vn)
37 Website tổng hợp tài liệu hướng dẫn về sự tham gia (http://cec.vcn.bc.ca)
