Tiến trình xây dựng cộng đồng asean thời cơ và thách thức pháp lý

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC TỪ VIẾT TẮT KÝ HIỆU GIẢI THÍCH ACIA Hiệp định đầu tư toàn diện ASEAN ASEAN Comprehensive Investment AEC Cộng đồng kinh tế ASEAN ASEAN Economic Community AFAS Hi

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐỖ XUÂN ĐANG

TIẾN TRÌNH XÂY DỰNG CỘNG ĐỒNG

ASEAN:

THỜI CƠ VÀ THÁCH THỨC PHÁP LÝ

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TIẾN TRÌNH XÂY DỰNG CỘNG ĐỒNG ASEAN:

THỜI CƠ VÀ THÁCH THỨC PHÁP LÝ

Chuyên ngành: Luật Quốc tế

Mã số: 60 38 01 08

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS LÊ VĂN BÍNH

HÀ NỘI - 2015

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi

có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Trang 4

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các ký hiệu, các từ viết tắt

Danh mục các bảng, sơ đồ

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH CỘNG ĐỒNG ASEANError! Bookmark not defined 1.1 Các điều kiện tự nhiên, chính trị, xã hội Error! Bookmark not defined

1.2 Những kết quả của quá trình hợp tác ASEANError! Bookmark not defined

1.2.1 Sự phát triển của ASEAN – tiền đề cần thiết của Cộng đồng ASEANError! Bookmark not defined 1.2.2 Quan hệ ASEAN với các đối tác đối thoại ngoài ASEANError! Bookmark not defined

1.3 Các tiền đề chính trị, pháp lý cho Cộng đồng ASEANError! Bookmark not defined

1.4 Cơ sở về chính sách hợp tác ASEAN Error! Bookmark not defined

1.4.1 Sự tiến triển về nhận thức hình thành Cộng đồng ASEANError! Bookmark not defined

1.4.2 Tiến triển về mô hình và nội dung liên kết của ASEANError! Bookmark not defined

1.4.3 Sự tiến triển về thể chế liên kết ASEAN Error! Bookmark not defined

1.4.4 Tiến triển về lộ trình tiến tới cộng đồng Error! Bookmark not defined

Chương 2: NỘI DUNG, LỘ TRÌNH THỰC HIỆN XÂY DỰNG CỘNG

ĐỒNG ASEAN Error! Bookmark not defined

2.1 Cộng đồng về Chính trị - An ninh ASEAN Error! Bookmark not defined

2.1.1 Nội dung của APSC Error! Bookmark not defined

2.1.2 Biện pháp và lộ trình thực hiện của APSC Error! Bookmark not defined

2.2 Cộng đồng ASEAN về Văn hóa – Xã hội Error! Bookmark not defined

2.2.1 Nội dung của ASCC Error! Bookmark not defined

2.2.2 Biện pháp và lộ trình thực hiện của ASCC Error! Bookmark not defined

2.3 Cộng đồng ASEAN về Kinh tế Error! Bookmark not defined

2.3.1 Nội dung của AEC Error! Bookmark not defined

Trang 5

2.3.2 Biện pháp và lộ trình thực hiện của AEC Error! Bookmark not defined

Chương 3: NHỮNG THÁCH THỨC VỀ PHÁP LÝ VÀ MỘT SỐ KIẾN

NGHỊ CHO VIỆT NAM Error! Bookmark not defined

3.1 Các vấn đề pháp lý khi xây dựng Cộng đồng ASEANError! Bookmark not defined

3.1.1 Một số thách thức chung Error! Bookmark not defined

3.1.2 Những hạn chế trong thực hiện cam kết Cộng đồng AC.Error! Bookmark not defined

3.1.3 Tổ chức và cơ chế ra quyết định của ASEANError! Bookmark not defined

3.1.4 Cơ chế giải quyết tranh chấp ASEAN Error! Bookmark not defined

3.2 Một số kiến nghị cho ASEAN và các giải pháp cho Việt NamError! Bookmark not defined 3.2.1 Một số kiến nghị đối với ASEAN Error! Bookmark not defined

3.2.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao vị thế của Việt Nam trong ACError! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 3

Trang 6

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC TỪ VIẾT TẮT

KÝ HIỆU GIẢI THÍCH

ACIA Hiệp định đầu tư toàn diện ASEAN

ASEAN Comprehensive Investment AEC Cộng đồng kinh tế ASEAN

ASEAN Economic Community AFAS Hiệp định khung về thương mại dịch vụ ASEAN

ASEAN Framework Agreement on Services AFTA Khu vực thương mại tự do ASEAN

ASEAN Free Trade Area AIA Khu vực đầu tư ASEAN

ASEAN Investment Area AICO Chương trình hợp tác công nghiệp ASEAN

ASEAN Industrial Cooperation Scheme AIP Dự án công nghiệp ASEAN

ASEAN Industrial Projects AIPA Đại hội đồng liên nghị viện các nước ASEAN

ASEAN Inter Parliamentary Assembly AMM Hội nghị các bộ trưởng ASEAN

ASEAN Ministerial Meeting APEC Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương

ASIA Pacific Economic Cooperation ARF Diễn đàn khu vực ASEAN

ASEAN Regional Forum ATIGA Hiệp định thương mại hàng hoá ASEAN

ASEAN Trade in Good Agreement APSC Cộng đồng Chính trị - An ninh

ASEAN Policy Security Community ASCC Cộng đồng văn hoá - xã hội ASEAN

ASEAN Socio - Cultural Community ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

Association of Southeast Asia Nations ASEM Diễn đàn hợp tác Á – Âu

Asia - Europe Meeting CEPT Hiệp định về chương trình Ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung của

các nước ASEAN Common Effective Preferential Tariff CLM Nhóm các nước Cam-pu-chia, Lào và My-an-ma

Cambodia, Laos and Myanmar (The CLM countries) CLMV Nhóm các nước Cam-pu-chia, Lào, My-an-ma và Việt Nam

Cambodia, Laos, Myanmar and Vietnam(The CLMV countries)

Trang 7

CMIM Thoả thuận đa phương hoá sáng kiến Chiềng Mai

Including the Chiang Mai Initiative Multilateralisation COP Hội nghị thượng đỉnh về Biến đổi khí hậu

Coference of Parties CMP Hội nghị các bên tham gia Nghị định thư Kyôtô

The Meeting of the Parties to the Kyoto Protocol EEC Cộng đồng Kinh tế Châu Âu

The European Economic Community EPG Nhóm những nhân vật nổi tiếng

Eminent Persons Group

EU Cộng đồng Châu Âu

European Union GDP Tổng sản phẩm quốc nội

Gross Domestic Product HLTF Nhóm đặc trách cao cấp

High Level Task Force HPA Chương trình hành động Hà Nội

Hanoi Plan of Action IAI Sáng kiến hội nhập ASEAN

Initiative for ASEAN Integration MERCOSUR Khối thị trường chung Nam Mỹ

The Common Market of the South NAFTA Khu vực thương mại tự do Bắc Mỹ

North American Free Trade Agreement PDSM Cơ chế giải quyết tranh chấp

Protocol on Dispute Settlement Machanism PTA Chương trình hợp tác thương mại của các nước ASEAN (trước khi có CEPT)

Preferential Trade Agreement (The Agreement on ASEAN Preferential Trade Agreement)

SEANWFZ Khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân

Southeast Asia Nuclear Weapon - Free Zone TAC Hiệp ước hữu nghị và hợp tác (ở khu vực Đông Nam Á)

Treaty of Amity and Cooperation (in Southeast Asia) TIG Hiệp định thương mại hàng hóa toàn diện

Trade in Goods USD Liên minh phát triển bền vững

Union for Sustainable Development Hoặc Đồng Đô la Mỹ

Or: United States dollar VAP Chương trình hành động Viên-chăn

Vientiane Action Programme ZOPFAN Khu vực Hòa bình, Tự do và Trung lập

Zone of Peace, Freedom and Neutrality

Trang 8

DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ

Số hiệu

bảng, sơ

đồ

Tên bảng, sơ đồ Trang

Bảng 1.1: Tổng số dòng thuế ở các nước 0-5% và > 5% của

ASEAN đến ngày 01/01/2010

ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

Bảng 2.1: Chỉ số tự do kinh tế của ASEAN và của thế giới năm

2008

Bảng 2.2: Lộ trình thực hiện tự do lưu chuyển hàng hóa trong

ASEAN

BOOKMARK NOT DEFINED

Bảng 2.5: Lộ trình tạo thuận lợi cho dòng vốn tự do di chuyển

hơn

Trang 9

BOOKMARK NOT DEFINED

Trang 10

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết và tình hình nghiên cứu của đề tài

Sự ra đời của tổ chức ASEAN với mục đích phát triển bền vững, bảo đảm an ninh, ổn định về các mặt đối nội và đối ngoại cho ASEAN nói chung, giữa các quốc gia thành viên với nhau và ASEAN với bên ngoài nói riêng Cùng với thời gian (gần 5 thập kỷ tồn tại và phát triển), ASEAN ngày càng lớn mạnh trở thành một thực thể chính trị - kinh tế gắn kết, có vai trò quan trọng đóng góp cho hòa bình, ổn định và hợp tác ở khu vực và trên thế giới, là đối tác không thể thiếu của các nước

và các tổ chức lớn trên thế giới ASEAN đang hướng tới xây dựng một Cộng đồng ASEAN vững mạnh dựa trên ba trụ cột là: Cộng đồng Chính trị-An ninh (APSC); Cộng đồng Kinh tế (AEC); và Cộng đồng Văn hóa và Xã hội (ASCC)

Theo lộ trình đã được lãnh đạo ASEAN thống nhất, Cộng đồng ASEAN sẽ hình thành vào ngày 31/12/2015 Đây là dấu mốc rất có ý nghĩa và trọng đại trong lịch sử phát triển của ASEAN Với 3 trụ cột là: chính trị-an ninh, kinh tế và văn hóa-xã hội sẽ

là nền móng, là cơ sở để ASEAN phát triển, hội nhập và thịnh vượng Hiện nay, lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN đã đạt được khoảng 93% khối lượng Tuy nhiên, gần 7% công việc còn lại đều là những vấn đề quan trọng, đòi hỏi ASEAN phải nỗ lực

để hoàn thành, ví dụ như: vấn đề về hải quan; về giao thương dịch vụ; và về việc gỡ bỏ các hàng rào phi thuế quan; đặc biệt là các vấn đề về nội hóa thực hiện các cam kết khu vực, nguồn lực thực hiện, mức độ hiểu biết của người dân ASEAN về Hiệp hội Đây là các vấn đề cốt lõi cho hội nhập và phát triển

Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) thực tế dự đoán cộng đồng kinh tế (AEC) sẽ chỉ thật sự đi vào hoạt động vào năm 2025, tức mười năm sau mục tiêu của ASEAN, vì những cản trở về phi thuế quan từ các nước thành viên và rất khó để ASEAN có thể đạt được toàn bộ mục tiêu vào năm 2015 Hệ thống pháp lý đã hình thành và ngày càng hoàn thiện của ASEAN là nền tảng cơ bản của quá trình hội nhập và cần hiện thực hóa những quy định của ASEAN để tăng cường tính pháp lý, hiệu quả hội nhập trên các lĩnh vực của ASEAN Các thành viên ASEAN không ngừng hợp tác với các đối tác, trên cơ sở hệ thống pháp luật ASEAN và đóng góp ý kiến để hoàn thiện những quy định này Tuy ASEAN có nhiều cơ hội để phát triển, nhưng cũng nhiều thách thức đòi hỏi các thành viên nói chung và Việt Nam nói

Trang 11

2

riêng phải hợp tác, liên kết chặt chẽ hơn nữa, cùng nhau đưa ra những ý tưởng mới

và biện pháp thực hiện các ý tưởng đó để biến “Tầm nhìn 2020” thành hiện thực, xây dựng thành công Cộng đồng ASEAN

ASEAN và vấn đề hợp tác phát triển đã được nghiên cứu và giảng dạy trong

các trường Đại học Có nhiều cuốn sách và bài viết về ASEAN như: Liên kết kinh tế

ASEAN, vấn đề và triển vọng của tác giả Trần Đình Thiên, NXB Thế giới, 2005;

Ngoài ra, đã có khá nhiều Luận văn viết về đề tài ASEAN, ví dụ như: Hiện thực

hóa cộng đồng ASEAN 2015: Thuận lợi và trở ngại của Hoàng Thị Thanh Nhàn và

Võ Xuân Vinh, tập 29, số 4, Chuyên san Kinh tế và kinh doanh, 2013; Tiến trình

xây dựng cộng đồng an ninh ASEAN của Trần Ánh Phương, Trường Đại học Khoa

học Xã hội và Nhân văn Hà Nội, 2010; Hiện thực hóa Cộng đồng chính trị-an ninh

ASEAN của Nguyễn Thị Minh, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà

Nội, 2013 Bên cạnh đó các nhiều bài viết về vấn đề hội nhập kinh tế quốc tế đăng trên các tạp chí chuyên ngành, đáng chú ý là Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Nghiên cứu

lý luận, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp Như vậy, hầu như các công trình, bài viết này chỉ nhìn nhận dưới góc độ kinh tế - chính trị học chứ không phải là luật học, đồng thời, chưa khai thác được những cơ hội và thách thức pháp lý cho xây dựng Cộng đồng ASEAN

Ngày 31/12/2015, Cộng đồng ASEAN sẽ chính thức ra đời Đây là dấu mốc quan trọng trong lịch sử của ASEAN Dưới mái nhà chung ASEAN, các dân tộc ở Đông Nam Á sẽ chung sống, gắn kết, chia sẻ lợi ích và phát triển trên chặng đường mới của mình Mặc dù chưa là hiện thực, nhưng ngay từ lúc này, sự kiện đó đang thu hút mối quan tâm không chỉ của ASEAN mà của cả cộng đồng quốc tế

Vì các lý do nói trên, tác giả chọn đề tài “Tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN: thời cơ và thách thức pháp lý” để làm Luận văn thạc sỹ là có tính cấp

thiết, có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn

2 Mục tiêu nghiên cứu

Khái quát quá trình hình thành và phát triển của ASEAN trong xu thế toàn cầu hóa - khu vực hóa, cũng như những điều kiện địa – kinh tế - xã hội của khu vực ASEAN, Luận văn phân tích cơ sở hình thành Cộng đồng ASEAN

Trên cơ sở hình thành Cộng đồng ASEAN, Luận văn sẽ nghiên cứu nội

Trang 12

3

TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Tài liệu tiếng Việt

1 Bộ Ngoại giao - Vụ ASEAN (1995), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam á

(ASEAN), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

2 Nguyễn Duy Dũng (2012), ASEAN: từ Hiệp hội đến Cộng đồng – Những vấn

đề nổi bật và tác động đến Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

3 Đặng Minh Đức (2012), “Xây dựng Nghị viện khu vực ASEAN: Kinh nghiệm

từ Nghị viện Châu Âu”, Kinh tế - pháp luật châu Âu, (1)

4 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1967), Tuyên bố Hội nghị Bộ trưởng

Ngoại giao ASEAN (Tuyên bố Băng Cốc), Băng Cốc – Thái Lan

5 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1971), Tuyên bố về khu vực Hòa bình,

Tự do, Trung lập năm 1971 (ZOPFAN), Cua-la Lăm-pơ – Ma-lai-xi-a

6 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1976), Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở

Đông Nam Á (Hiệp ước TAC), Bali – In-đô-nê-xi-a

7 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1976), Tuyên bố về sự Hòa hợp ASEAN

lần thứ nhất (Tuyên bố Bali I hay còn gọi là DAC I), Ba-li – In-đô-nê-xi-a

8 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1977), Hiệp định về Thỏa thuận thương

mại ưu đãi (PTA), Ma-ni-la – Phi-líp-pin

9 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1987), Nghị định thư sửa đổi Hiệp ước

Thân thiện và Hợp tác Đông Nam Á (Hiệp ước TAC), Ma-ni-la – Phi-líp-pin

10 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1992), Hiệp định khung về tăng cường

hợp tác kinh tế ASEAN, Xin-ga-po

11 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1992), Hiệp định về Chương trình ưu đãi

thuế quan chung cho Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), Xin-ga-po

12 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1992), Tuyên bố của Hội nghị Bộ trưởng

ASEAN về Biển Đông, Ma-li-na – Phi-líp-pin

13 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1992), Tuyên bố Singapore, Xin-ga-po

14 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1995), Hiệp định khung ASEAN về dịch

vụ, Băng Cốc – Thái Lan

Trang 13

4

15 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1995), Hiệp ước khu vực Đông Nam Á không

có vũ khí hạt nhân (Hiệp ước Băng Cốc/SEANWFZ), Băng Cốc – Thái Lan

16 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1995), Nghị định thư sửa đổi Hiệp định

khung về tăng cường hợp tác kinh tế ASEAN, Băng Cốc – Thái Lan

17 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1995, Nghị định thư sửa đổi Hiệp định

về Chương trình ưu đãi thuế quan chung cho Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), Băng Cốc – Thái Lan

18 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1996), Hiệp định cơ bản về chương trình

hợp tác công nghiệp ASEAN, Xin-ga-po

19 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1996), Nghị định thư về cơ chế giải

quyết tranh chấp (Nghị định thư Manila), Ma-ni-la – Phi-líp-pin

20 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1998), Hiệp định khung về Khu vực đầu

tư ASEAN, Hà Nội – Việt Nam

21 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1998), Kế hoạch hành động, Hà Nội –

Việt Nam

22 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1998), Nghị định thư thứ hai sửa đổi

Hiệp ước thân thiện và hợp tác Đông Nam Á, Hà Nội – Việt Nam

23 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (1998), Tuyên bố Hà Nội, Hà Nội – Việt Nam

24 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (2000), Nghị định thư về việc thực hiện

Danh mục loại trừ tạm thời của Chương trình CEPT, Xin-ga-po

25 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (2002), Tuyên bố về cách ứng xử của các

bên ở Biển Đông (Tuyên bố DOC), Phnom pênh – Căm-pu-chia

về Chương trình ưu đãi thuế quan chung cho khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) về xóa bỏ nghĩa vụ thuế nhập khẩu, Bali – In-đô-nê-xi-a

khung ASEAN về dịch vụ, Bali – In-đô-nê-xi-a

28 Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (2003), Tuyên bố hòa hợp ASEAN II

(Tuyên bố Bali II), Bali – In-đô-nê-xi-a

Định dạng
Số trang	17
Dung lượng	417,37 KB