Nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh trung học phổ thông trên địa bàn huyện ba vì, thành phố hà nội (tt)

Em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy cô giáo trong khoa Tâm lý học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn và toàn thể quý thầy cô đã giảng dạy trong chương trình Cao

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

_ _

HOÀNG THỊ PHƯƠNG THẢO

NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BA VÌ - THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

_ _

HOÀNG THỊ PHƯƠNG THẢO

NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BA VÌ - THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Tâm lý học

Mã số: 60 31 04 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Trần Thị Minh Đức

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng

dẫn của Giáo sư – Tiến sĩ Trần Thị Minh Đức Các số liệu, kết quả nêu trong Luận

văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Học viên

Hoàng Thị Phương Thảo

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành được luận văn này, trước tiên em xin gửi lời tri ân tới cô giáo

GS – TS Trần Thị Minh Đức, người đã tận tình, quan tâm hết lòng, dẫn dắt và

giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy cô giáo trong khoa Tâm lý học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn và toàn thể quý thầy cô

đã giảng dạy trong chương trình Cao học Tâm lý học khóa 2012 – 2014, những người đã truyền đạt cho em những kiến thức hữu ích về Tâm lý học, làm cơ sở cho

em thực hiện tốt luận văn này

Em cũng xin gửi lời cảm ơn đến tất cả các thầy cô giáo và các bạn học sinh trường THPT Ba Vì, trường Phổ thông Dân tộc Nội trú, trường THPT Lương Thế Vinh đã tận tình giúp đỡ em trong việc tham gia phỏng vấn và điều tra phiếu hỏi

Bên cạnh đó, em đã nhận được sự động viên của gia đình, người thân và bạn

bè Họ luôn bên cạnh em lúc em khó khăn nhất, em luôn biết ơn và trân trọng những tình cảm đó

Hà Nội, tháng 1 năm 2015

Học viên

Hoàng Thị Phương Thảo

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

MỞ ĐẦU 2 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA

HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Error! Bookmark not defined 1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài về tư vấn hướng nghiệpError! Bookmark not defined.

1.1.2 Nghiên cứu ở trong nước về tư vấn hướng nghiệpError! Bookmark not defined.

1.2 Một số vấn đề lý luận cơ bản Error! Bookmark not defined 1.2.1 Lý luận về nhu cầu Error! Bookmark not defined 1.2.2 Lý luận về tư vấn hướng nghiệp Error! Bookmark not defined

1.2.3 Vài nét về đặc điểm tâm lý của học sinh trung học phổ thông trong tư vấn

hướng nghiệp Error! Bookmark not defined

1.2.4 Các nội dung cơ bản về nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh trung học

phổ thông Error! Bookmark not defined 1.2.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh Error! Bookmark not defined.

Chương 2 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨUError! Bookmark not defined.

2.1 Vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.1 Địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.2 Khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2 Tổ chức nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.1 Giai đoạn 1: Nghiên cứu lí luận Error! Bookmark not defined 2.1.2 Giai đoạn 2: Nghiên cứu về mặt thực tiễn Error! Bookmark not defined

2.3 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.3.1 Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu Error! Bookmark not defined 2.3.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi Error! Bookmark not defined 2.3.3 Phương pháp phỏng vấn sâu Error! Bookmark not defined 2.3.4 Phương pháp quan sát Error! Bookmark not defined 2.3.5 Phương pháp nghiên cứu trường hợp Error! Bookmark not defined 2.4 Phương pháp xử lí số liệu và thang đánh giá Error! Bookmark not defined 2.4.1 Phương pháp xử lý số liệu khảo sát thực trạngError! Bookmark not defined.

2.4.2 Thang đo và cách tính toán Error! Bookmark not defined

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA

BÀN HUYỆN BA VÌ – HÀ NỘI Error! Bookmark not defined

3.1 Đánh giá chung về nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh trung học phổ

thông Error! Bookmark not defined 3.1.1 Xu hướng chọn nghề của học sinh trung học phổ thôngError! Bookmark not defined.

3.1.2 Động cơ lựa chọn nghề của học sinh Error! Bookmark not defined 3.1.3 Những khó khăn học sinh thường gặp phải khi chọn nghềError! Bookmark not defined.

3.2 Mức độ thể hiện nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh.Error! Bookmark not defined.

3.2.1 Nhu cầu tư vấn hướng nghiệp thể hiện qua sự hiểu biết của học sinh về nghề Error! Bookmark not defined.

3.2.2 Nhu cầu thể hiện qua hành vi đi tư vấn hướng nghiệp của học sinh Error! Bookmark not defined.

3.2.3 Nhu cầu tư vấn hướng nghiệp thể hiện qua mặt cảm xúc của học sinh

Error! Bookmark not defined 3.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh Error! Bookmark not defined.

3.3 Nghiên cứu trường hợp điển hình Error! Bookmark not defined

3.3.1 Một số đặc điểm nhân khẩu – xã hội của người tư vấnError! Bookmark not defined.

3.3.2 Một số đặc điểm nhân khẩu – xã hội của học sinh được tư vấn Error! Bookmark not defined.

3.3.3 Quy trình thầy giáo S tư vấn hướng nghiệp cho học sinh NError! Bookmark not defined.

3.3.4 Nhận xét chung Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 3 PHỤ LỤC

DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

DTNT : Dân tộc nội trú

ĐTB : Điểm trung bình

THCS : Trung học cơ sở

THPT : Trung học phổ thông

TVHN : Tư vấn hướng nghiệp

DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Mẫu khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined Bảng 2.2 Kết quả kiểm định độ tin cậy Alpha của các thang đoError! Bookmark not defined.

Bảng 3.1: Những khó khăn chủ yếu của học sinh khi chọn nghềError! Bookmark not defined.

Bảng 3.2: Nhận thức của học sinh về yêu cầu của các ngành nghề Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.3: Thời điểm học sinh chọn nghề Error! Bookmark not defined

Bảng 3.4: Hiểu biết của HS về đặc điểm tâm lý cá nhân phù hợp với các ngành nghề

Error! Bookmark not defined Bảng 3.5: Lý do học sinh chưa đi tư vấn hướng nghiệpError! Bookmark not defined.

Bảng 3.6: Thực trạng thông tin học sinh nhận được khi đi tư vấn hướng nghiệp Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.7: Các hình thức học sinh mong muốn được tư vấn hướng nghiệp Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.8: Đánh giá nhu cầu nâng cao hiểu biết của học sinh về đặc điểm tâm lý bản

thân phù hợp với nghề Error! Bookmark not defined

Bảng 3.9: Nội dung tư vấn cho học sinh về nhu cầu nâng cao nhận thức về nghề

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.10: Nội dung tư vấn cho học sinh về nhu cầu nâng cao hiểu biết về thị

trường lao động Error! Bookmark not defined

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ các loại nhu cầu của A MaslowError! Bookmark not defined.

Sơ đồ 1.2: Sơ đồ tam giác hướng nghiệp và các hình thức hướng nghiệp Error! Bookmark not defined.

Biểu đồ 3.1: Dự định lựa chọn nghề tương lai của học sinhError! Bookmark not defined.

Biểu đồ 3.2: Dự định lựa chọn nghề tương lai của học sinh ở 3 trường THPT

Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.3: Dự định chọn ngành tương lai của học sinh.Error! Bookmark not defined.

Biểu đồ 3.4: Những lý do chính dẫn đến quyết định chọn nghề của học sinh

Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.5: Mức độ tự tin vào quyết định chọn ngành học của học sinh Error! Bookmark not defined.

Biểu đồ 3.6: Sự cần thiết của việc chọn nghề Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.7: Sự hiểu biết của học sinh ở ba trường đối với nghề định chọn

Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.8: Các yếu tố ảnh hưởng tới động cơ chọn nghề của học sinh Error! Bookmark not defined.

Biểu đồ 3.9: Nhận định của học sinh về các hình thức TVHNError! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.10: Thực trạng học sinh đi tư vấn hướng nghiệpError! Bookmark not defined.

Biểu đồ 3.11: Thực trạng học sinh đã đi TVHN ở ba trường THPT đi tư vấn

hướng nghiệp Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.12: Hình thức tư vấn hướng nghiệp học sinh đã tham gia Error! Bookmark not defined.

Biểu đồ 3.13: Sự hài lòng của học sinh về giáo viên/ nhân viên TVHN Error! Bookmark not defined.

Biểu đồ 3.14: Người có khả năng thực hiện công tác tư vấn hướng nghiệp

Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.15: Thời điểm các em mong muốn được tư vấn hướng nghiệp Error! Bookmark not defined.

Biểu đồ 3.16: Các yếu tố ảnh hưởng tới nhu cầu TVHN của học sinh THPT

Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nghề nghiệp là phương tiện để đảm bảo cuộc sống vật chất và tinh thần của con người Nghề nghiệp vững vàng sẽ mang lại niềm vui và hạnh phúc cho cá nhân Khi mỗi người chọn được những nghề phù hợp với sở trường, năng lực của bản thân thì họ sẽ phấn khởi, hăng say và sáng tạo trong lao động, từ đó năng suất và hiệu quả lao động sẽ cao và như vậy sẽ giúp cá nhân phát triển tối đa khả năng của bản thân và thúc đẩy xã hội phát triển Đối với người lao động hiện nay, vấn đề không chỉ là có nghề, mà là có nghề nghiệp phù hợp Bản thân người lao động không dễ dàng làm tốt công việc lựa chọn nghề này, họ luôn nảy sinh nhu cầu cần sự trợ giúp của những người làm công tác tư vấn hướng nghiệp

Bước vào bậc cuối cấp của nhà trường phổ thông, tuổi trẻ học đường thường có những hoài bão lớn lao gắn liền với cuộc sống tương lai của họ Không ít các câu hỏi đại

loại như: "Mình sẽ làm gì?", "Mình chọn nghề gì?", "Nghề nào phù hợp nhất với

mình?"… luôn xuất hiện trong suy nghĩ của tuổi trẻ nhằm tìm kiếm một vị trí thích hợp

cho bản thân mình Đối với một số học sinh, việc tìm ra câu trả lời cho những vấn đề trên

là không khó lắm Tuy nhiên, ở phần đông số học sinh còn lại, những câu hỏi trên đặt ra cho các em nhiều trăn trở, buộc các em phải đắn đo, suy nghĩ kỹ càng, bởi có biết bao nghề đáng yêu, đáng gửi gắm "số phận" của mình, có biết bao con đường để đạt tới mục đích của cuộc sống riêng Từ đó các em rất cần được định hướng đúng, được tư vấn rõ ràng và đầy đủ trong việc hướng nghiệp

Huyện Ba Vì là một huyện xa, ven nội thành thành phố Hà Nội, chính vì vậy điều kiện tiếp cận thông tin nghề nghiệp cũng như các hoạt động TVHN dành cho học sinh rất khó khăn Trong khi đó, nhu cầu cần tư vấn của học sinh theo đánh giá ban đầu là rất cao Tuy các em có thể tìm đến thầy cô, những người có hiểu biết để được giải đáp mọi thắc mắc về nghề nghiệp mà các em sẽ chọn, nhưng hiện tượng học sinh gặp nhiều khó khăn trong việc chọn trường, chọn nghề luôn xảy ra Xuất phát từ sự hiểu biết của các em về nghề nghiệp mà các em chọn thì rất mơ hồ và hạn chế Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình học tập và nghề nghiệp của các em sau này

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Đặng Danh Ánh (2005), “Tư vấn chọn nghề cho học sinh phổ thông”, Tạp chí Giáo

dục (121)

2 Đặng Danh Ánh (2010), Giáo dục hướng nghiệp ở Việt Nam, NXB Văn hóa thông tin

3 Nguyễn Trọng Bảo (1987), Nhà trường phổ thông với việc giáo dục lao động kĩ thuật

tổng hợp, hướng nghiệp và dạy nghề, NXB Giáo dục

4 Nguyễn Ngọc Bích (1988), Tâm lý học nhân cách, NXB Giáo dục Hà Nội

5 Bộ Giáo dục và Đào tạo (1992), Tài liệu tập huấn tư vấn nghề cho học sinh phổ thông

(Lưu hành nội bộ), Hà Nội

6 Bộ Giáo dục và Đào tạo (1996), Sinh hoạt hướng nghiệp 11, NXB Giáo dục

7 Bộ Giáo dục và Đào tạo (1996), Sinh hoạt hướng nghiệp 12, Sách giáo viên, NXB

Giáo dục

8 Covaliov A G (1971), Tâm lý học cá nhân (tập 1), NXB Giáo dục, Hà Nội

9 Phạm Tất Dong (2000), Sự lựa chọn cho tương lai (Tư vấn hướng nghiệp), NXB

Thanh niên

10 Phạm Tất Dong, Phan Huy Thụ (1989), Hoạt động hướng nghiệp trong nhà trường

phổ thông, NXB Giáo dục, Hà Nội

11 Nguyễn Hữu Dũng (2005), Thị trường lao động và định hướng nghề nghiệp cho

thanh niên, NXB Lao động – xã hội, Hà Nội

12 Vũ Dũng (2000), Từ điển tâm lý học, NXB Từ điển Bách Khoa

13 Phạm Văn Đồng (1999), Về vấn đề giáo dục – đào tạo, NXB Chính trị Quốc gia, Hà

Nội

14 Trần Thị Minh Đức (2011), Giáo trình tham vấn tâm lý, NXB Đại học Quốc Gia, Hà

Nội

15 Phạm Minh Hạc (2002), Tuyển tập Tâm lý học, NXB Giáo dục Hà Nội

16 Phạm Minh Hạc, Lê Khanh, Trần Trọng Thủy (1989), Tâm lý học, Tập 1 và tập 2,

NXB Giáo dục

17 Phạm Minh Hạc, Lê Đức Phúc (chủ biên) (2004), Một số vấn đề nghiên cứu nhân

cách, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

18 Đỗ Thị Lệ Hằng (2010), “Lịch sử phát triển và các mô hình tham vấn hướng nghiệp trên thế giới”, Tạp chí Tâm lý học (6)

19 Dương Thiệu Hoa (2008), Giáo dục lao động và hướng nghiệp trong vấn đề lựa chọn

nghề nghiệp của học sinh trung học phổ thông http://www.hnue.edu.vn/

20 Nguyễn Văn Hộ (1998), Cơ sở sư phạm của công tác hướng nghiệp trong trường phổ

thông, NXB Giáo dục, Hà Nội

21 Nguyễn Văn Hộ - Nguyễn Thị Thanh Huyền (2006), Hoạt động giáo dục hướng

nghiệp và giảng dạy kĩ thuật trong trường trung học phổ thông, NXB Giáo dục

22 Lê Văn Hồng (2001), Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm, NXB Đại học Quốc

Gia – Hà Nội

23 Kasina M.P (chủ biên) (1979), Chuẩn bị cho học sinh bước vào cuộc sống lao động,

NXB Khoa học

24 Kimov E.A (1971), Nay đi học mai làm gì? NXB Thành Ủy Leeningrat, Tổ tư liệu

Đại học sư phạm Hà Nội 1 ấn hành

25 Leonchivev A.N (1989), Hoạt động – ý thức – nhân cách, NXB Giáo dục

26 Lomov.Ph (2000), Những vấn đề lí luận và phương pháp luận Tâm lý học, NXB Đại

học Quốc gia Hà Nội

27 Nguyễn Văn Lũy (chủ biên), Lê Quang Sơn (2009), Từ điển Tâm lý học, NXB Giáo

dục, Hà Nội

28 Nguyễn Bá Minh (2006), “Sự lựa chọn ngành đào tạo của học sinh lớp 12 và một số

cơ sở định hướng nghề nghiệp”, Tạp chí giáo dục (131)

29 Nguyễn Ngọc Minh (2007), Nhận thức của giáo viên về tư vấn hướng nghiệp trong

nhà trường trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội

1, Hà Nội

30 Phan Trọng Ngọ, Nguyễn Đức Hưởng (2003), Các lý thuyết phát triển tâm lý người,

NXB Đại học Sư phạm Hà Nội

31 TS Vũ Thị Nho (2008), Tâm lý học phát triển, NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội

32 Phan Thị Tố Oanh (1996), Nghiên cứu nhận thức nghề và lựa chọn nghề của học sinh

Trung học Phổ thông, Luận án tiến sĩ, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội I, Hà Nội

33 Nguyễn Thị Oanh (2009), Tư vấn tâm lý học đường, NXB Trẻ, Tp Hồ Chí Minh

34 Platônốp K.K (1978), Hướng nghiệp cho tuổi trẻ, NXB Đại học Liên Xô

35 Nguyễn Thơ Sinh (2006), Tư vấn tâm lý căn bản, NXB Lao động