Khai phá mạng xã hội dựa trên các bản ghi sự kiện hoạt động của doanh nghiệp

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TRẦN THỊ PHƯƠNG KHAI PHÁ MẠNG XÃ HỘI DỰA TRÊN CÁC BẢN GHI SỰ KIỆN HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: P

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ

TRẦN THỊ PHƯƠNG

KHAI PHÁ MẠNG XÃ HỘI DỰA TRÊN CÁC BẢN GHI

SỰ KIỆN HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS HÀ QUANG THỤY

Hà Nội - 2015

LỜI CÁM ƠN

Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn và chỉ bảo tận tình của PGS.TS Hà Quang Thụy – người đã đưa ra định hướng khoa học và luôn quan tâm, động viên, thông cảm, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tôi xin cảm ơn Phòng thí nghiệm Khoa học dữ liệu và Công nghệ Tri thức (DS&KTLab)và Đề tài cấp Đại học Quốc Gia Hà Nội, mã số QG.15.22 đã định hướng cho tôi trong đề tài nghiên cứu này

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn tới các bạn bè đã giúp đỡ, hỗ trợ tôi cả về mặt tinh thần và nền tảng kiến thức để tôi có thể hoàn thành luận văn

Hà Nội, tháng 10 năm 2015

Trần Thị Phương

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan kết quả đạt được trong luận văn là sản phẩm của riêng cá nhân tôi, không sao chép lại của người khác Trong toàn bộ nội dung của luận văn, những điều đã trình bày là của cá nhân tôi hoặc được tôi tổng hợp từ nhiều nguồn tài liệu Tất cả các nguồn tài liệu tham khảo có xuất xứ rõ ràng và được trích dẫn hợp pháp

Tôi xin chịu toàn bộ trách nhiệm và chịu mọi hình thức kỷ luật theo quy định cho lời cam đoan của tôi

Hà Nội, tháng 10năm 2015

Trần Thị Phương

MỤC LỤC

LỜI CÁM ƠN 2

LỜI CAM ĐOAN 3

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 6

DANH MỤC BẢNG BIỂU 7

DANH MỤC HÌNH VẼ 8

MỞ ĐẦU 9

Chương 1 Những khái niệm cơ bản về nhật ký sự kiện và khai phá quy trình 11

1.1 Khái niệm nhật ký sự kiện 11

1.2 Khai phá quy trình 12

Chương 2 Khai phá mạng xã hội 15

2.1 Trích xuất đồ thị quan hệ xã hội từ các bản ghi sự kiện 15

2.2 Các độ đo trong xây dựng đồ thị quan hệ xã hội 16

2.2.1 Độ đo dựa trên quan hệ nhân quả 17

2.2.2 Độ đo dựa trên trường hợp chung 24

2.2.3 Độđo dựa trên các hoạt động chung 25

2.3 Phân tích mạng xã hội 27

2.3.1 Mật độ mạng 28

2.3.2 Độ gần 28

2.3.3 Độ trung tâm 29

2.3.4 Độ trung gian 31

Chương 3 Cải thiện độ đo trong xây dựng đồ thị quan hệ xã hội 33

3.1 Đặt vấn đề 33

3.2 Giải pháp 34

3.2.1 Đánh trọng số 34

3.2.2 Áp dụng trọng số chuyển giao vào công thức độ đo 36

Chương 4 Cài đặt, thực nghiệm 37

4.1 Công cụ MiSoN 37

4.2 Thiết kế và cài đặt 39

4.2.1 Thiết kế tổng thể 39

4.2.2 Cấu trúc tệp nhật ký sự kiện đầu vào 41

4.2.3 Thiết kế lớp 41

4.2.4 Luồng hoạt động 43

4.3 Kết quả thực nghiệm 44

Kết luận 50

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

HRM Human resource management Hệ thống quản lý nguồn

nhân lực CRM Customer relationship

management

Hệ thống quản trị quan hệ khách hàng

SNA Social Network analysis Phân tích mạng xã hội

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Một ví dụ nhật ký sự kiện tổng quát 12

Bảng 1.2 Nhật ký sự kiện tổng quát đã sắp xếp theo từng trường hợp 13

Bảng 2.1 Giá trị độ đo dựa trên sự chuyển giao công việc 21

Bảng 2.2 Ma trận tần xuất thực thi hoạt động 25

Bảng 4.1 Bảng trọng số các hoạt động 47

Bảng 4.2 Ma trận trọng số khi bỏ qua chuyển giao công việc nhiều lần, bỏ qua chuyển giao gián tiếp 47

Bảng 4.3 Ma trận trọng số khi bỏ qua chuyển giao công việc nhiều lần, có tính tới chuyển giao gián tiếp 47

Bảng 4.4 Ma trận trọng số khi có tính tới chuyển giao công việc nhiều lần, bỏ qua chuyển giao gián tiếp 48

Bảng 4.5 Ma trận trọng số khi có tính tới chuyển giao công việc nhiều lần, bỏ qua chuyển giao gián tiếp 49

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 1.1 Sơ đồ quy trình tuyển dụng 11

Hình 1.2 Sơ đồ quy trình dạng lưới Petri cho nhật ký sự kiện tổng quát 14

Hình 2.1 Đồ thị quan hệ xã hội trích xuất từ nhật ký sự kiện Bảng 1.1 16

Hình 2.2 Đồ thị minh họa về độ gần của nút trong đồ thị 29

Hình 2.3 Đồ thị minh họa về độ trung tâm cục bộ của nút 30

Hình 2.4 Đồ thị minh họa về độ trung gian 31

Hình 4.1 Kiến trúc của MiSoN 38

Hình 4.2 Giao diện MiSoN hiển thị đồ thị quan hệ xã hội với dữ liệu từ Staffware log 39

Hình 4.3 Vị trí và mối quan hệ của package SocialNetwork trong ProM 40

Hình 4.4 Thiết kế lớp cài đặt độ đo chuyển giao công việc 42

Hình 4.5 Biểu đồ công tác xây dựng đồ thị quan hệ xã hội 44

Hình 4.6 Sơ đồ luồng tính toán ma trận trọng số 44

MỞ ĐẦU

Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, các hệ thống thông tin doanh nghiệp ngày càng được ứng dụng phổ biến, trong đó có thể kể đến những cái tên tiêu biểu: HRM – hệ thống quản lý nhân sự, CRM - quản trị quan hệ khách hàng… Các hệ thống này lưu trữ dữ liệu sự kiện hoạt động của doanh nghiệp dưới dạng các bản ghi có cấu trúc kèm theo thông tin về thời gian, chi tiết hoạt động, đối tượng tham gia…, nhờ đó chúng ta có thể hình dung được luồng công việc một cách có hệ thống Tuy nhiên, các hệ thống nói trên mới mới chỉ dừng ở mức lưu trữ và thống kê, dữ liệu sự kiện của các doanh nghiệp vẫn chưa được sử dụng một cách hiệu quả trong việc hỗ trợ nhà quản trị đưa ra quyết định điều hành

Việc phân tích các bản ghi sự kiện đã được thực hiện từ rất sớm với nhiều công trình nghiên cứu khác nhau Hầu hết các đề tài nghiên cứu hiện nay đều đi theo hướng khai phá quy trình - sử dụng các bản ghi sự kiện phục vụ việc xây dựng, cải tiến và kiểm chứng mô hình quy trình Tuy nhiên, bên cạnh các thông tin về thời gian, công việc thì nhiều hệ thống còn ghi lại cả thông tin về yếu tố con người (ví dụ người thực thi hành động, người được chuyển giao công việc…) Như vậy, các bản ghi sự kiện ngoài việc phản ánh luồng công việc còn có thể phản ánh được mối quan hệ cộng tác trong công việc giữa các cá nhân, nhóm người trong doanh nghiệp

Môi trường doanh nghiệp cũng có thể coi là một xã hội thu nhỏ, và mối quan hệ trong công việc có thể coi là một loại quan hệ xã hội trong xã hội thu nhỏ đó Các cá nhân, nhóm người trong doanh nghiệp cùng mối quan hệ giữa họ hình thành nên mạng xã hội Từ các bản ghi sự kiện chúng ta có thể xây dựng nên mô hình mạng xã hội cũng như phân tích dữ liệu để cho ra những thông tin tổng hợp dưới góc nhìn thuận tiện, hữu ích, hỗ trợ cho nhà quản trị doanh nghiệp

Luận văn của tôi dựa trên nghiên cứu của WMP Van der Aalst và Minseok Song trình bày trong [1] Trong đó, các bản ghi sự kiện sẽ được sử dụng trong khai phá mạng xã hội (mà cụ thể hơn là khai phá mối quan hệ giữa các cá nhân/nhóm người) nhằm phục vụ cho việc quản trị nhân sự trong doanh nghiệp

Nội dung đề tài tôi sẽ trình bày bao gồm các phần như sau:

Chương 1: Trình bày những khái niệm cơ bản về nhật ký sự kiện, khai phá quy trình và những kiến thức khác liên quan đến đề tài

Chương 2: Trình bày về khai phá mạng xã hội bao gồm những khái niệm cơ bản, các độ đo trong trích xuất đồ thị quan hệ xã hội và phân tích mạng xã hội

Chương 3: Cải thiện độ đo trong trích xuất đồ thị quan hệ xã hội

Chương 4: Cài đặt và thực nghiệm

Hà Nội, ngày18 tháng10 năm 2015

Trần Thị Phương

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Wil M P van der Aalst, Hajo A Reijers, Minseok Song Discovering Social Networks from Event Logs Computer Supported Cooperative Work 14(6),

2005

2 Wil M P van der Aalst, Minseok Song Mining Social Networks: Uncovering Interaction Patterns in Business Processes Business Process MMaigement

2004, 2004

3 Wil van der Aalst Process mining: Discovery, Conformance, enhancement

of business processes, 2011

4.K Chandra Sekharaiah, MAM Khan Towards Metrics for Social Computing

World Congress on Science, Engineering, Technology, Dubai, UAE,

January, 20-30, 2009

5 Evelien Otte, Ronald Rousseau Social network Mailysis: a powerful strategy,

also for the information sciences J Information Science 28(6): 441-453,

2002

6.Kazuya Okamoto, Wei Chen, Xiang-Yang Li.Ranking of Closeness Centrality

for Large-Scale Social Networks

7.Guandong Xu, Yanchun Zhang, Lin Li Web Mining and Social Networking:

Techniques and Applications (1 st edition) Springer US, 2011

8 Neveen Ghali, Mrutyunjaya Panda, Aboul Ella Hassanien, Vaclav Snasel,

Ajith Abraham (eds.) Computational Social Networks: Mining and Visualization Springer-London, 2012.

9.Sibel Adal, Xiaohui Lu, Malik Magdon-Ismail Local, community and global centrality methods for analyzing networks

10.Freeman, Linton A set of measures of centrality based on betweenness,

1977