Trợ giúp pháp lý cho người nghèo trên địa bàn tỉnh bắc giang

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT ĐẶNG LÂM BÍCH TRỢ GIÚP PHÁP LÝ CHO NGƯỜI NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÀ NỘI - 2015... Tính cấp thiết của đề tài Tại Kỳ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐẶNG LÂM BÍCH

TRỢ GIÚP PHÁP LÝ CHO NGƯỜI NGHÈO TRÊN

ĐỊA BÀN TỈNH BẮC GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐẶNG LÂM BÍCH

TRỢ GIÚP PHÁP LÝ CHO NGƯỜI NGHÈO TRÊN

ĐỊA BÀN TỈNH BẮC GIANG

Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật

Mã số : 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT

Người hướng dẫn khoa học: TS PHẠM THỊ DUYÊN THẢO

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia

Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Đặng Lâm Bích

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

XHCN : Xã hội chủ nghĩa

UBND : Uỷ ban Nhân dân HĐND : Hội đồng Nhân dân

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT i

LỜI CAM ĐOAN 1

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội 1

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn 1

Tôi xin chân thành cảm ơn! 1

NGƯỜI CAM ĐOAN 1

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT i

XHCN : i

Xã hội chủ nghĩa i

UBND : i

Uỷ ban Nhân dân i

HĐND : i

Hội đồng Nhân dân i

MỤC LỤC ii

MỞ ĐẦU 1

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 4

1 Bộ Chính trị khóa IX, Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị khóa IX về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010 định hướng đến năm 2020, Hà Nội 4

2 Bộ Chính trị khóa IX, Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị khóa IX về chiến lược cải cách tư pháp, Hà Nội 4

3 Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2005), Báo cáo số 21/LĐTBXH-BTXH về chuẩn nghèo giai đoạn 2006-2010 ngày 25/4/2005 4

4 Bộ Tư pháp (2008), Quyết định số 08/2008/QĐ-BTP ngày 08/12/2008 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp về việc ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Quỹ trợ giúp pháp lý Việt Nam, Hà Nội 4

5 Bộ Tư pháp (2008), Quyết định số 09/2008/QĐ-BTP ngày 08/12/2008 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành Quy tắc nghề nghiệp trợ giúp pháp lý 4

6 Bộ Tư pháp (2013), Tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ trợ giúp pháp lý (Tập 1, 2), Nxb Hồng Đức, Hà Nội 4

7 Bộ Tư pháp (2013), Thông tư số 02/2013/TT-BTP ngày 05/01/2013 về Bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý, Hà Nội 4

dân tối cao, Tòa án Nhân dân tối cao (2013), Thông tư liên tịch số 11/2013/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-VKSNDTC-TANDTC ngày 04/7/2013 của Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Viện kiểm sát Nhân dân tối cao, Tòa án Nhân dân tối cao hướng dẫn thực hiện một số quy định của pháp luật về trợ giúp pháp

lý hoạt động tố tụng, Hà Nội 4

Lao Lao động – Thương binh – Xã hội (1998), Thông tư liên tịch số 52/TTLT/TP-TC-TCCP-LĐTBXH này 14/01/1998 hướng dẫn thi hành Quyết định số 734/TTg ngày 06/9/1997 của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập tổ chức Trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách, Hà Nội 4

quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Hà Nội 5

sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định số 07/2007/NĐ-CP ngày 12/01/2007 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Hà Nội 5

về tư vấn pháp luật, Hà Nội 5

08/11/2011 của Chính phủ ban bành Chương trình tổng thể cải cách hành chính Nhà nước giai đoạn

2011-2020, Hà Nội 5

VII, Nxb Sự thật, Hà Nội 5

IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 5

X, Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội 5

XI, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội 5

hiện nay, Luận án tiến sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội 5

và Pháp luật số 10 năm 2005 5

http://trogiupphaply.gov.vn/nghien-cuu-trao-doi/tro-giup-phap-ly-o-phan-lan 5

25 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

Nam (2013), Hiến pháp năm 2013, Nxb Chính trị quốc

Nam (2012), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của

Luật Luật sư, Hà Nội 6

nghèo năm 2014 tỉnh Bắc Giang 6

nghèo được phê duyệt ngày 21/5/2002, Hà Nội 6

tướng Chính phủ về việc thành lập tổ chức Trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách, Hà Nội 6

hoạch mạng lưới Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước và Chi nhánh của Trung tâm giai đoạn 2008-2010, định hướng đến năm 2015, Hà Nội 6

của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập Quỹ Trợ giúp pháp lý Việt Nam, Hà Nội 6

về chính sách hỗ trợ pháp lý nhằm nâng cao nhận thức, hiểu biết pháp luật cho người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số tại các huyện nghèo giai đoạn 2011-2020 và chính sách trợ giúp pháp lý trong các Chương trình giảm nghèo, Hà Nội 6

của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành chuẩn hộ nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011-2015, Hà Nội 6

duyệt Chiến lược phát triển trợ giúp pháp lý ở Việt Nam đến năm 2020, định hướng đến năm 2030, Hà Nội 6

về chính sách trợ giúp pháp lý cho người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số tại các xã nghèo giai đoạn 2013-2020, Hà Nội 7

án đổi mới công tác trợ giúp pháp lý giai đoạn 2015-2025, Hà Nội 7

của UBND tỉnh Bắc Giang về việc thành lập Trung tâm Trợ giúp pháp lý của Nhà nước tỉnh Bắc Giang, 7

triển khai thi hành Luật Trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 7

phát triển kinh tế - xã hội năm 2014, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2015 7

45 UBND tỉnh Hải Dương (2015), Báo cáo tổng kết 8 năm triển khai thi hành Luật Trợ giúp pháp lý tỉnh Hải Dương 7

giúp pháp lý, phương hướng thực hiện trong điều kiện hiện nay, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Hà Nội 7

Pháp lệnh trợ giúp pháp lý, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Hà Nội 7

địa chỉ http://www.bacgiang.gov.vn/tong-quan-bac-giang/ 7

địa chỉ: http://www.haiduong.gov.vn/thongtintongquan/ 7

II Tiếng Anh 7

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XI ngày 23/6/2006, Luật Trợ giúp pháp lý chính thức được thông qua (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2007)

đã đánh dấu một bước chuyển lớn, đưa hoạt động trợ giúp pháp lý lên một tầm cao mới phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước và xu thế thời đại Theo quy định tại Điều 3 của Luật Trợ giúp pháp lý thì “trợ giúp pháp lý được hiểu là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp

lý, giúp người được trợ giúp pháp lý bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật; góp phần vào việc phổ biến, giáo dục pháp luật, bảo vệ công lý, bảo đảm công

bằng xã hội, phòng ngừa, hạn chế tranh chấp và vi phạm pháp luật”

Hiện nay, khoảng cách giàu nghèo trong xã hội còn lớn, sự không ngang bằng trong việc tiếp cận với các điều kiện giáo dục, y tế, văn hóa… và đặc biệt là tiếp cận với các dịch vụ pháp lý còn có khoảng cách đáng kể Bởi vậy, một số trường hợp người dân không được tư vấn pháp luật hoặc không mời được luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi bị xâm hại dẫn đến việc họ dễ bị thiệt thòi trước pháp luật Tổ chức trợ giúp pháp lý của Nhà nước ra đời đã tạo điều kiện để người nghèo, người có công với cách mạng và một số đối tượng yếu thế khác có cơ hội tiếp cận với các dịch vụ pháp lý, củng cố lòng tin của Nhân dân vào pháp luật và góp phần thực hiện công bằng xã hội

Ở tỉnh Bắc Giang, tỷ lệ người nghèo còn khá lớn, công tác trợ giúp pháp lý nói chung và trợ giúp pháp lý cho người nghèo nói riêng thường xuyên nhận được sự quan tâm lãnh đạo của Tỉnh uỷ, UBND tỉnh, sự quan tâm chỉ đạo, hướng dẫn và tạo điều kiện của Cục Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp

Các cấp ủy, chính quyền và các sở, ban, ngành liên quan có sự quan tâm phối hợp thực hiện tốt công tác trợ giúp pháp lý cho người nghèo đặc biệt là Đảng

uỷ và UBND các xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh Bên cạnh đó, những người thực hiện trợ giúp pháp lý như trợ giúp viên pháp lý, luật sư cộng tác viên… luôn nỗ lực, cố gắng khắc phục khó khăn trong việc tổ chức thực hiện hoạt động trợ giúp pháp lý cho người nghèo nhất là hoạt động trợ giúp pháp

lý lưu động

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được thì hoạt động trợ giúp pháp lý cho người nghèo trên địa bàn tỉnh Bắc Giang còn những khó khăn, vướng mắc, hạn chế nhất định như: Hoạt động trợ giúp pháp

lý cho người nghèo dàn trải theo nhiều hình thức, chưa đảm bảo đúng trọng tâm là cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý theo vụ việc, nhất là vụ việc tham gia

tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người nghèo; Hệ thống tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý nói chung và cho người nghèo nói riêng chưa phù hợp và hoạt động chưa hiệu quả so với yêu cầu thực tiễn; Trợ giúp viên pháp lý chưa thực sự chuyên nghiệp trong hoạt động tham gia tố tụng; Kinh phí đảm bảo của công tác trợ giúp pháp lý còn hạn chế, không thường xuyên

và phân bổ các khoản chi chưa hợp lý; Công tác xã hội hóa hoạt động trợ giúp pháp lý cho người nghèo còn chậm

Hơn nữa, về mặt lý luận, hoạt động trợ giúp pháp lý đã được các nhà khoa học nghiên cứu ở khía cạnh này hoặc khía cạnh khác Tuy nhiên, ở tỉnh Bắc Giang đến nay trên chưa có một công trình nào nghiên cứu trực tiếp về vấn đề này để tạo cơ sở lý luận và thực tiễn cho hoạt động trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh

Xuất phát từ yêu cầu lý luận và yêu cầu của sự nghiệp đổi mới và đảm bảo quyền con người đặc biệt là bảo vệ những người yếu thế trong xã hội, trong đó có người nghèo, việc nghiên cứu về công tác trợ giúp pháp lý nói chung và cho người nghèo ở tỉnh Bắc Giang nói riêng là một vấn đề quan trọng và cần thiết

Do vậy, việc triển khai nghiên cứu đề tài: "Trợ giúp pháp lý cho người

nghèo trên địa bàn tỉnh Bắc Giang'' làm luận văn thạc sĩ là cần thiết, vừa có

ý nghĩa lý luận, vừa có ý nghĩa thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Những năm gần đây trên phạm vi cả nước đã có những công trình khoa học và tài liệu nghiên cứu về lĩnh vực trợ giúp pháp lý như sau:

- TS Đinh Trung Tụng (2006), “Phương hướng xây dựng Luật Trợ

giúp pháp lý”, Tập san Trợ giúp pháp lý;

- Tạ Thị Minh Lý (2006), “Bàn về khái niệm trợ giúp pháp lý”, Tạp

chí Dân chủ và Pháp luật;

- TS Trần Huy Liệu (2005), “Một số vấn đề về trợ giúp pháp lý cho

người nghèo và đối tượng chính sách”, Thông tin Khoa học pháp lý;

- Tạ Thị Minh Lý (2008), “Điều chỉnh pháp luật về trợ giúp pháp lý ở

Việt Nam hiện nay”, Luận án Tiến sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội;

- Nguyễn Văn Tùng (2007), “Quản lý Nhà nước bằng pháp luật đối với

hoạt động trợ giúp pháp lý ở Việt Nam hiện nay”, Luận án tiến sĩ Luật học,

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh;

- Trịnh Thị Thùy Anh (2012), “Trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc

thiểu số trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Khoa

Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội;

- Nguyễn Bích Ngọc (2012), “Các giải pháp nâng cao hiệu quả trợ giúp

pháp lý”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội;

- Lê Thị Thúy (2012), “Hoạt động trợ giúp pháp lý qua các chương trình

giảm nghèo”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội;

- Đào Dư Long (2013), “Chất lượng trợ giúp pháp lý ở Việt Nam hiện

nay”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội;

- Trần Thị Việt Hà (2015), “Hoạt động trợ giúp pháp lý của luật sư ở Việt

Nam hiện nay”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Tiếng Việt

1 Bộ Chính trị khóa IX, Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ

Chính trị khóa IX về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật

Việt Nam đến năm 2010 định hướng đến năm 2020, Hà Nội

2 Bộ Chính trị khóa IX, Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ

Chính trị khóa IX về chiến lược cải cách tư pháp, Hà Nội

3 Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2005), Báo cáo số

21/LĐTBXH-BTXH về chuẩn nghèo giai đoạn 2006-2010 ngày 25/4/2005

4 Bộ Tư pháp (2008), Quyết định số 08/2008/QĐ-BTP ngày 08/12/2008

của Bộ trưởng Bộ Tư pháp về việc ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Quỹ trợ giúp pháp lý Việt Nam, Hà Nội

5 Bộ Tư pháp (2008), Quyết định số 09/2008/QĐ-BTP ngày 08/12/2008 của

Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành Quy tắc nghề nghiệp trợ giúp pháp lý

6 Bộ Tư pháp (2013), Tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ trợ giúp pháp lý (Tập

1, 2), Nxb Hồng Đức, Hà Nội

7 Bộ Tư pháp (2013), Thông tư số 02/2013/TT-BTP ngày 05/01/2013 về Bộ

tiêu chuẩn đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý, Hà Nội

8 Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Viện kiểm sát

Nhân dân tối cao, Tòa án Nhân dân tối cao (2013), Thông tư liên tịch số

11/2013/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-VKSNDTC-TANDTC ngày 04/7/2013 của Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Viện kiểm sát Nhân dân tối cao, Tòa án Nhân dân tối cao hướng dẫn thực hiện một số quy định của pháp luật về trợ giúp pháp lý hoạt động tố tụng, Hà Nội

9 Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Tổ chức cán bộ Chính phủ (nay là Bộ Nội

vụ), Bộ Lao Lao động – Thương binh – Xã hội (1998), Thông tư liên tịch

số 52/TTLT/TP-TC-TCCP-LĐTBXH này 14/01/1998 hướng dẫn thi hành Quyết định số 734/TTg ngày 06/9/1997 của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập tổ chức Trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách, Hà Nội

10 Chính phủ (2007), Nghị định số 07/2007/NĐ-CP ngày 12/01/2007 của

Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Hà Nội

11 Chính phủ (2014), Nghị định số 14/2013/NĐ-CP ngày 05/02/2013 của

Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định số 07/2007/NĐ-CP ngày 12/01/2007 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Hà Nội

12 Chính phủ (2008), Nghị định số 77/2008/NĐ-CP ngày 16/7/2008 của Chính

phủ về tư vấn pháp luật, Hà Nội

13 Chính phủ (2011), Nghị quyết số 30c/NQ-CP ngày 08/11/2011 của Chính

phủ ban bành Chương trình tổng thể cải cách hành chính Nhà nước giai đoạn 2011-2020, Hà Nội

14 Công ước về các quyền dân sự, chính trị của Liên Hợp quốc năm 1966;

15 Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ VII, Nxb Sự thật, Hà Nội

16 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

17 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội

18 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội

19 https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%C3%A8o

20 Lê Khả Kế (1997), Từ điển Anh – Việt, Nxb Khoa học xã hội

21 Tạ Thị Minh Lý (2008), Điều chỉnh pháp luật về trợ giúp pháp lý ở Việt

Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội

22 Tạ Thị Minh Lý (2005), Bàn về khái niệm trợ giúp pháp lý, Tạp chí Nhà

nước và Pháp luật số 10 năm 2005

chỉ http://trogiupphaply.gov.vn/nghien-cuu-trao-doi/tro-giup-phap-ly-o-phan-lan

24 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2003), Bộ luật Tố

tụng hình sự, Hà Nội

25 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Hiến pháp

năm 2013, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội