Cơ sở thực tiễn về những điều kiện tác động đến sự biến thể của tin báo chí trên các thiết bị di động .... Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài Trước sự phát triển nhanh chóng và mạnh m
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-o0o -
NGUYỄN THỊ MINH NGUYỆT
SỰ BIẾN THỂ CỦA TIN BÁO CHÍ TRÊN CÁC THIẾT BỊ DI ĐỘNG
( Khảo sát trường hợp báo Thanh Niên từ tháng 1/2014-6/2014)
LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-o0o -
NGUYỄN THỊ MINH NGUYỆT
SỰ BIẾN THỂ CỦA TIN BÁO CHÍ TRÊN
CÁC THIẾT BỊ DI ĐỘNG
( Khảo sát trường hợp báo Thanh Niên từ tháng 1/2014-6/2014)
Chuyên ngành : Báo chí học
LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS, TS Đinh Văn Hường
HÀ NỘI - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan kết quả nghiên cứu trong luận văn là của tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Đinh Văn Hường Những số liệu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá được chính tác giả thu thập từ những nguồn tin đáng tin cậy Các kết quả khảo sát thu được trong đề tài này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào trước đây
Luận văn có tham khảo thông tin từ một số sách báo, tài liệu đã được ghi trong danh mục tài liệu tham khảo
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Minh Nguyệt
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo khoa Báo chí Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội và TP.HCM đã trang bị cho tôi những kiến thức trong thời gian học tập
Đặc biệt, tôi xin trân trọng cảm ơn PGS TS Đinh Văn Hường đã tận tình hướng dẫn, tạo mọi điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này
Tôi cũng chân thành cảm ơn lãnh đạo, trưởng ban Thanh Niên Mobile, phóng viên Báo Thanh Niên đã tạo điều kiện cho tôi thu thập tư liệu và hỗ trợ về mặt thông tin để tôi hoàn thành luận văn Cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình, những góp
ý rất có giá trị của các anh chị đồng nghiệp, bạn bè và người thân trong quá trình thực hiện luận văn
Hà Nội, ngày 22 tháng 03 năm 2015
Nguyễn Thị Minh Nguyệt
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 8 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined.
1.1 Lý luận về thể loại tin báo chí Error! Bookmark not defined 1.2 Lý luận về truyền thông mới Error! Bookmark not defined 1.3 Cơ sở thực tiễn về những điều kiện tác động đến sự biến thể của tin báo
chí trên các thiết bị di động Error! Bookmark not defined
1.4 Báo Thanh Niên và chiến lược phát triển báo chí trên nền tảng di động Error!
Bookmark not defined.
CÁC THIẾT BỊ DI ĐỘNG Error! Bookmark not defined 2.1 Những biến thể về nội dung của tin báo chí trên Thanh Niên Mobile Error! Bookmark not defined.
2.2 Sự biến thể về hình thức của tin báo chí trên Thanh Niên Mobile Error! Bookmark not defined.
2.3 Sự thay đổi trong phương thức sản xuất tin trên Thanh Niên Mobile Error! Bookmark not defined.
2.4 Đánh giá bước đầu về thành công và hạn chế của tin trên Thanh Niên Mobile
Error! Bookmark not defined
CHÍ TRÊN CÁC THIẾT BỊ DI ĐỘNG Error! Bookmark not defined 3.1 Những vấn đề đặt ra cho tin báo chí trên các thiết bị di động hiện nay Error! Bookmark not defined.
3.2 Dự báo một số xu hướng phát triển của tin báo chí trên nền tảng di động trong
thời gian tới Error! Bookmark not defined
Trang 63.3 Một số đề xuất nhằm góp phần nâng cao chất lượng của tin báo chí trên các
thiết bị di động hiện nay Error! Bookmark not defined PHẦN KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BTV : Biên tập viên
GV : Giảng viên
NXB : Nhà xuất bản
PGS : Phó giáo sư
PV : Phóng viên
PVS : Phỏng vấn sâu
TBT : Tổng biên tập
TNM : Thanh Niên Mobile
TNO : Thanh Niên Online
TN : Thanh Niên
Tp.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh
Th.s : Thạc sĩ
TS : Tiến sĩ
Trang 8
DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ
Bảng 1.1: So sánh thể loại tin trên các loại hình báo chíError! Bookmark not defined
Biểu đồ 2.1.Tỷ lệ tin theo các nhóm đề tài trên Thanh Niên Mobile Error! Bookmark not defined
Biểu đồ 2.2.Tỷ lệ tin theo đề tài của TNM, TNO và báo giấy TNError! Bookmark not defined
Bảng 2.2: Số lượng tin một số sự kiện chính trị - xã hội nổi bật trên TNM, TNO, và
báo in TN Error! Bookmark not defined
Bảng 2.3: Số lượng tin một số sự kiện thế giới nổi bật trên TNM, TNO và
báo in TN Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.3 Tỷ lệ tin phản ánh theo các nhóm chủ đề trên TNMError! Bookmark not defined
Biểu đồ 2.4.Tỷ lệ tin phản ánh theo các nhóm chủ đề trên TNM, TNO và TN
Error! Bookmark not defined
Bảng 2.4: Các góc độ đưa tin về việc xét xử sơ thẩm vụ án HTHN trên TNM
Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.5 Mức độ cập nhật của tin trên Thanh Niên MobileError! Bookmark not defined
Biểu đồ 2.6 Tỷ lệ mức độ cập nhật của tin trên TNM, TNO và báo in TN Error! Bookmark not defined
Bảng 2.5: Các loại trích dẫn trong tin trên TNM Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.7 Mức độ tương tác của bạn đọc với tin TNMError! Bookmark not defined
Biểu đồ 2.8 Mức độ tương tác của bạn đọc trên TNM, TNO và báo in TN Error! Bookmark not defined
Trang 9Biểu đồ 2.9 Tỷ lệ tin theo dung lượng trên TNM Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.10.Tỷ lệ tin theo dung lượng trên TNM, TNO và báo in TN Error! Bookmark not defined
Bảng 2.6: Số lượng câu trong tin trên TNM Error! Bookmark not defined Bảng 2.7: Số lượng câu theo độ dài trong tin TNM Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.11 Tỷ lệ xuất hiện của các dạng tin trên TNMError! Bookmark not defined
Biểu đồ 2.12 Tỷ lệ xuất hiện của các dạng tin trên TNM, TNO và báo in TN
Error! Bookmark not defined Bảng 2.8: Các yếu tố nội dung của tiêu đề trong tin trên TNMError! Bookmark not defined
Biểu đồ 2.13 Độ dài của tiêu đề trong tin TNM Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.14 Tỷ lệ độ dài của tiêu đề trong tin trên TNM, TNO, báo in TN Error! Bookmark not defined
Bảng 2.9: Nội dung phản ánh của câu mở đầu trong tin trên TNM Error! Bookmark not defined
Biểu đồ 2.15 Tỷ lệ các yếu tố 5W+1H trong câu mở đầu của tin trên TNM Error! Bookmark not defined
Biểu đồ 2.16.Tỷ lệ các yếu tố 5W+1H trong câu mở đầu của tin TNM, TNO, TN
Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.17 Dung lượng câu mở đầu của tin trên TNMError! Bookmark not defined
Biểu đồ 2.18 Tỷ lệ tin theo dung lượng câu mở đầu trên TNM, TNO và TN Error! Bookmark not defined
Biểu đồ 2.19 Mức độ sử dụng hình ảnh trong tin TNMError! Bookmark not defined
Trang 10Biểu đồ 2.20.Tỷ lệ sử dụng hình ảnh trong tin TNM, TNO và báo in TN Error! Bookmark not defined
Trang 11MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài
Trước sự phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ của khoa học công nghệ, cùng với
sự ra đời của những phương tiện truyền thông mới, báo chí cũng phải thay đổi để thích ứng với xu thế mới Có thể thấy rằng sự phát triển đó là kết quả tất yếu khi nhu cầu, thói quen, thị hiếu của công chúng thay đổi Quá trình hội nhập, toàn cầu hóa, các điều kiện kinh tế xã hội ngày càng được nâng cao cùng với sự phát triển và hội tụ của các phương tiện truyền thông là những yếu tố tác động làm biến đổi nhu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng và làm phong phú hơn các loại hình cũng như thể loại báo chí
Trong hệ thống các thể loại báo chí, tin là một thể loại cơ bản của nhóm thông tấn, luôn đi đầu trong việc phản ánh các sự kiện mới, những vận động liên tục thay đổi của đời sống xã hội, qua đó thể hiện chức năng thông tin của báo chí Có thể thấy tin báo chí cũng đang có những vận động theo hướng ngày càng gần gũi hơn với công chúng, phản ánh nhanh nhạy, phong phú, sinh động hơn các sự kiện và đặc biệt là có những biến thể ở phương diện nội dung và hình thức để phù hợp với nhu cầu thực tiễn Dù mỗi thể loại đều
có những chức năng phản ánh riêng biệt, phù hợp với từng điều kiện hoàn cảnh và yêu cầu của sự kiện đặt ra nhưng tin vẫn luôn là thể loại được sử dụng nhiều nhất trong hoạt động báo chí
Khoảng vài năm trở lại đây, hạ tầng viễn thông đã có những bước phát triển mạnh
mẽ Cùng với đó là sự ra đời thế hệ các thiết bị di động hiện đại như máy tính bảng, điện thoại thông minh trên những nền tảng công nghệ tiên tiến Các thiết bị di động trở thành một phương tiện ấn hành, một kênh chuyển tải thông tin đến công chúng thông qua những ứng dụng báo chí trên nền tảng di động Việc độc giả tìm đến các thiết bị di động
để tiếp nhận thông tin báo chí được xem là một xu thế mới của đời sống hiện đại
Khảo sát “Tương lai của tin tức trên điện thoại di động” của Trung tâm nghiên
cứu Pew Research Excellence Journalism [72] về sự phổ biến của các thiết bị di động ở
Mỹ trong thời gian 2006 - 2012 đã cho thấy sự sụt giảm mạnh về mức độ sử dụng máy tính để bàn vào năm 2009 - 2011 Thay vào đó là sự tăng mạnh về việc sử dụng máy tính bảng và điện thoại thông minh (lên 19%) trong năm 2012 Tính đến năm 2012, tại Mỹ đã
Trang 12có 120 triệu chủ sở hữu điện thoại thông minh và 50 triệu chủ sở hữu máy tính bảng [48].
Một dự án điều tra khác tại Mỹ về việc tiếp nhận tin tức trên các thiết bị di động cho thấy vào năm 2010 có 47% người Mỹ đã sử dụng một trong hai phương tiện điện thoại di động hoặc máy tính bảng của họ để tiếp cận các “tin tức địa phương và thông tin chung” [64] Vào năm 2012, có 45% số người Mỹ sở hữu một điện thoại thông minh, trong đó 36% sử dụng nó để truy cập tin tức hàng ngày [48]
Trong một dự án điều tra trực tuyến mở rộng tại 10 quốc gia ở châu Âu năm 2013 cho thấy có sự tăng gấp đôi trong việc sử dụng máy tính bảng và điện thoại di động so với năm 2012, trong đó nhấn mạnh rằng việc truy cập thông tin trên di động và máy tính bảng sẽ còn tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới [62] Một nghiên cứu khác về tiếp nhận tin tức ở Đan Mạch vào năm 2008, cho thấy một tỷ lệ thấp công chúng truy cập tin tức báo chí bằng di động và điện thoại di động xếp hạng cuối cùng trong số 16 phương tiện truyền thông lúc bấy giờ [56] Đến năm 2011 việc truy cập để đọc báo bằng thiết bị
di động đã tăng lên 29% ở Đan Mạch [57] Theo số liệu trong dự báo của IDATE mang
tên “Các ứng dụng báo chí và Internet Mobile” [77], thị trường các dịch vụ Internet
Mobile sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh từ 5,4 tỷ Euro vào năm 2009 lên con số dự kiến là 38,3
tỷ USD vào năm 2015 ở châu Âu Tại Việt Nam, trong số gần 31 triệu người sử dụng Internet hiện nay đã có đến 19 triệu người có xu hướng chuyển từ việc sử dụng máy tính sang dùng điện thoại di động truy cập mạng Internet để giải trí và tiếp nhận các thông tin báo chí [15]
Các dẫn chứng nêu trên cho thấy hoạt động tiêu dùng tin tức báo chí trên các thiết
bị di động đang trở thành một xu thế mới Với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, các thiết bị di động đa phương tiện như máy tính bảng hay điện thoại thông minh được đánh giá sẽ trở thành đối thủ cạnh tranh với các phương tiện truyền thông truyền thống khác trong tương lai
Ở Việt Nam phải kể đến cột mốc quan trọng vào năm 2012 khi một số tờ báo đã bắt đầu ra mắt ứng dụng báo chí trên các thiết bị di động cho các hệ điều hành
Trang 13TÀI LIỆU THAM KHẢO
A Tài liệu tiếng Việt:
1 Trần Thị Nguyệt Ánh (2011), Luận văn thạc sĩ Báo chí học Bước đầu nhận diện loại hình truyền thông mới trên điện thoại di động ở Việt Nam, Trường Đại học Khoa học Xã
hội và Nhân văn Hà Nội
2 Bộ Thông tin và Truyền thông (2012), Sách trắng công nghệ thông tin và truyền thông
năm 2012, Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông năm 2012, tr 35- 38
3 Cimigo (2012), Báo cáo Net Citizens Việt Nam, Tình hình sử dụng và tốc độ phát triển
internet tại Việt Nam
4 Hoàng Đình Cúc - Đức Dũng (2006), Những vấn đề báo chí hiện đại, Học viện Báo
chí và Tuyên truyền
5 Đức Dũng (2002), Sáng tạo tác phẩm báo chí, NXB Văn hóa – Thông tin, Hà Nội,
6 Nguyễn Văn Dững chủ biên (2001), Báo chí - Những điểm nhìn từ thực tiễn, NXB Văn
hóa – Thông tin, Hà Nội
7 Nguyễn Văn Dững (2006), Truyền thông, lý thuyết và kỹ năng cơ bản, NXB Lý luận
chính trị, Hà Nội
8 Vũ Quang Hào (2001), Ngôn ngữ báo chí, NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội
9 Hoàng Thị Thu Hằng (2013), Luận văn thạc sĩ Báo chí học Hành vi tiếp nhận thông tin báo chí trên điện thoại di động ở các tỉnh, thành phố lớn là TP.HCM và Bình Phước”,
Học viện Báo chí và Tuyên truyền
10 Đinh Thị Thu Hằng (2009), Luận án tiến sĩ Báo chí học Sự vận động và phát triển
của tin phát thanh trong điều kiện hiện nay, Học viện Báo chí và Tuyên truyền
11 Đinh Văn Hường (2006), Các thể loại báo chí thông tấn, NXB Đại học Quốc gia, Hà
Nội
12 Đinh Văn Hường (2013), Tổ chức và hoạt động tòa soạn, NXB Đại học Quốc gia, Hà
Nội (tái bản, bổ sung)
13 Đặng Thị Thu Hương (2009), Đề tài Nghiên cứu khoa học cấp ĐHQG Phát thanh trong công cuộc cạnh tranh với các phương tiện truyền thông đại chúng, Trường Đại học
Khoa học Xã hội và Nhân Văn Hà Nội
Trang 1414 Phạm Thị Mai (2012), Luận văn thạc sĩ Báo chí học Ngôn ngữ thể loại tin trên báo mạng điện tử Việt nam hiện nay, Trường Đại học Khoa học Xã hội Nhân văn Hà Nội
15 Lê Quốc Minh (2013), Mobile News - Tương lai của truyền thông, Báo chí- Những
vấn đề lý luận thực tiễn tập 8, NXB Thông tin và Truyền Thông
16 Hoàng Minh (2013), Nhà báo Lê Quốc Minh: Thu phí thông tin là xu hướng của báo
chí, Tạp chí Nghề Báo
17 Nhiều tác giả, (2005), Thể loại báo chí, NXB Đại học Quốc gia TP.HCM
18 Trần Hữu Quang (2006), Xã hội học báo chí, NXB Trẻ, TP.HCM
19 Sổ tay phóng viên, (2006), Thủ thuật làm tin, NXB Thông tấn, Hà Nội
20 Sophie Trần (2014), Kết quả nghiên cứu Google về hành vi trực tuyến của người tiêu dùng VN 2014, Google Châu Á Thái Bình Dương
21 Dương Xuân Sơn (2004), Các thể loại báo chính luận - nghệ thuật, NXB Đại học
Quốc gia, Hà Nội
22 Tạ Ngọc Tấn (chủ biên), Nguyễn Tiến Hài (1995), Tác phẩm báo chí tập I, NXB
Giáo dục, Hà Nội
23 Tạ Ngọc Tấn (1999), Từ lý thuyết đến thực tiễn báo chí, NXB Văn hóa - Thông tin,
Hà Nội
24 Tạ Ngọc Tấn chủ biên (1999), Cơ sở lý luận báo chí, NXB Văn hóa - Thông tin, Hà
Nội
25 Tạp chí Công nghệ thông tin - Viễn thông - Truyền thông e-CHÍP (2013), Quảng cáo trên di động sẽ đạt 40 tỷ USD năm 2018
26 Thanh Tâm CNBC (2013), Báo giấy thất sủng, Báo Doanh nhân Sài Gòn
27 Thời báo Kinh tế Sài Gòn (2013), Google: Smartphone đang thay đổi hành vi người
tiêu dùng
28 Hà Vân (2013), Phỏng vấn Tổng biên tập Vietnamplus: Mobile News - Quan trọng
là biết đón đầu, Nhà báo và Công luận
29 Nguyễn Như Ý chủ biên (1998), Đại Từ điển Tiếng Việt, Bộ GD-ĐT, Trung tâm
Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam, NXB Văn hóa Thông tin
b Tài liệu dịch
Trang 1530 A.A Chertuchonui (2003), Các thể loại báo chí, NXB Thông Tấn, Hà Nội
31 Brian L Steffens (2006), Báo chí tạo dựng lại môi trường cho chính mình, Tạp chí
điện tử của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, tháng 3
32 David Vaina (2007), Truyền thông kiểu cũ so với truyền thông kiểu mới, Tạp chí
điện tử của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, tháng 12
33 Jeff Gralnick, Geff Granck (2006), Tương lai mới do Internet mang lại, Tạp chí điện
tử của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, tháng 3
34 Lex Alexander (2006), Độc giả tự viết báo, Tạp chí điện tử của Bộ Ngoại giao Hoa
Kỳ, tháng 3
35 L.A.Vaxilepva (2004), Chúng tôi làm tin, NXB Thông tấn, Hà Nội
36 Leonar Ray Teel - Ron Taylor (1993), Bước vào Nghề báo, NXB Trẻ, TP.HCM
37 Micheal Dertouzos (2004), Cuộc cách mạng thông tin đã làm thay đổi cuộc sống của
bạn như thế nào, NXB Văn hóa - Thông tin, Hà Nội
38 Michael Schudson (2003), Sức mạnh tin tức truyền thông, sách tham khảo, NXB
Chính trị Quốc gia, Hà nội
39 Neil Everton, (1999), Sổ tay phóng viên: Tin – Phóng sự truyền hình, bản dịch Lê
Phong, NXB Reuter
40 Philippe Gaillard (2004), Nghề làm báo, NXB Thông tấn, Hà Nội
41 Philipppe Breton, Serge Proulx (1996), Bùng nổ truyền thông và sự ra đời một ý thức
hệ mới, NXB Văn hóa – Thông tin, Hà Nội
42 Peter Eng và Jeff Hodson (2007), Tường thuật và viết tin, Sổ tay những điều cơ bản,
NXB Thông tấn, Hà Nội
NXB Tri Thức
44 T.J.S Gioocs – B Sumanta (1987), Cách viết tin, Tài liệu tham khảo nghiệp vụ của
Thông tấn xã Việt Nam, Hà Nội
45 The Misourri Group (2007), Nhà báo hiện đại, NXB Trẻ, TP.HCM
46 Thomas Friedman (2008), Thế giới phẳng, NXB Trẻ, TP.HCM