ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ĐẶNG THỊ HUYỀN OANH NHU CẦU XÂY DỰNG MÔ HÌNH THỰC HÀNH THỰC TẬP NGHỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI Qua nghiên cứu tại trường Đại h
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
ĐẶNG THỊ HUYỀN OANH
NHU CẦU XÂY DỰNG MÔ HÌNH THỰC HÀNH THỰC TẬP NGHỀ
CÔNG TÁC XÃ HỘI (Qua nghiên cứu tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội)
LUẬN VĂN THẠC SỸ CÔNG TÁC XÃ HỘI
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
ĐẶNG THỊ HUYỀN OANH
NHU CẦU XÂY DỰNG MÔ HÌNH THỰC HÀNH THỰC TẬP NGHỀ
CÔNG TÁC XÃ HỘI (Qua nghiên cứu tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội)
Luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Công tác xã hội
Mã số: 60 90 01 01
Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thanh Bình
Hà Nội - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài luận văn: “Nhu cầu xây dựng mô hình thực hành, thực tập nghề Công tác xã hội (Qua nghiên cứu tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội)” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi dưới sự
hướng dẫn khoa học của TS Nguyễn Thanh Bình và những kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực
Ngày tháng năm 2015
Học viên Đặng Thị Huyền Oanh
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp chuyên ngành Công tác xã
hội với đề tài “Nhu cầu xây dựng mô hình thực hành thực tập nghề công tác
xã hội” bên cạnh sự nỗ lực, cố gắng của bản thân, tôi đã nhận được sự giúp đỡ
nhiệt tình, những lời động viên sâu sắc từ thầy cô, gia đình, bạn bè
Lời đầu tiên, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo: TS Nguyễn Thanh Bình, người đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn này
Tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến tất cả các thầy giáo, cô giáo đã giảng dạy tôi trong suốt những năm học vừa qua, cung cấp cho tôi những kiến thức bổ ích và quý báu để tôi ứng dụng vào đề tài luận văn của mình
Tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn đến các thầy cô, các bạn sinh viên của Khoa Công tác xã hội trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thành luận văn này
Luận văn này cũng như một món quà mà tôi muốn gửi tới gia đình và bạn
bè - những người đã luôn ở bên động viên khuyến khích tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu
Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng năm 2015
Học viên
Đặng Thị Huyền Oanh
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2
3 Ý nghĩa của nghiên cứu 11
3.1 Ý nghĩa khoa học 11
3.2 Ý nghĩa thực tiễn 11
4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 12
4.1 Mục đích nghiên cứu 12
4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 12
5 Đối tượng và khách thể và phạm vi nghiên cứu 13
5.1 Đối tượng nghiên cứu 13
5.2 Khách thể nghiên cứu 13
5.3.Phạm vi nghiên cứu 13
6 Câu hỏi nghiên cứu 13
7 Giả thuyết nghiên cứu 13
8 Phương pháp nghiên cứu 13
8.1 Phương pháp phân tích tài liệu 13
8.2 Phương pháp thảo luận nhóm 14
8.3 Phương pháp phỏng vấn sâu 14
8.4 Phương pháp quan sát 15
8.5 Phương pháp trưng cầu ý kiến 15
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU 16
1.1 Các khái niệm công cụ 16
1.1.1 Nhu cầu 16
1.1.2 Công tác xã hội 17
1.1.3 Mô hình thực hành thực tập công tác xã hội 18
1.1.4 Sinh viên ngành Công tác xã hội trường Đại học Sư phạm Hà Nội 19
Trang 61.2 Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu 19
1.2.1 Lý thuyết nhu cầu 19
1.2.2 Lý thuyết hệ thống 21
1.2.3 Lý thuyết vai trò 23
1.3 Thực hành, thực tập trong đào tạo nghề CTXH hiện nay 24
1.4 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 27
1.5 Đặc điểm hoạt động thực hành, thực tập của sinh viên khoa Công tác xã hội trường ĐHSP HN 28
CHƯƠNG 2 CÁC VẤN ĐỀ KHÓ KHĂN THƯỜNG GẶP CỦA SINH VIÊN TRONG HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH, THỰC TẬP CÔNG TÁC XÃ HỘI 31
2.1 Cách thức tổ chức các hoạt động thực hành, thực tập cho sinh viên trường ĐHSP HN 31
2.1.1 Kế hoạch triển khai thực hành, thực tập tại trường ĐHSP HN 31
2.1.2 Kế hoạch triển khai các phương pháp thực hành, thực tập 33
2.2 Thực trạng các vấn đề khó khăn 41
2.2.1 Khó khăn trong thực hành, thực tập 43
2.2.2 Khó khăn trong các mối quan hệ xã hội 46
2.2.3 Khó khăn từ phía bản thân sinh viên 50
2.2.4 Cách ứng phó của bản thân sinh viên khi gặp khó khăn 53
2.3 Đánh giá các hoạt động thực hành, thực tập 55
2.3.1 Ưu điểm 55
2.3.2 Hạn chế 57
CHƯƠNG 3 SỰ CẦN THIẾT XÂY DỰNG CÁC HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH, THỰC TẬP CÔNG TÁC XÃ HỘI CHUYÊN NGHIỆP CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI HIỆN NAY 60
3.1 Nhu cầu về hoạt động thực hành, thực tập CTXH 60
3.3.1 Nhu cầu hoạt động thực hành phương pháp công tác xã hội cá nhân 61
Trang 73.3.2 Nhu cầu hoạt động thực hành phương pháp công tác xã hội nhóm 64
3.3.3 Nhu cầu của hoạt động thực hành phương pháp phát triển cộng đồng 66
3.2 Mô hình thử nghiệm thực hành thực tập đối với sinh viên CTXH ở trường ĐHSP HN 69
3.2.1 Mô hình thực hành,thực tập tập trung 70
3.2.2 Mô hình thực hành thực tập không tập trung 72
3.2.3 Mô hình thực hành theo dự án 73
3.3 Nhiệm vụ cụ thể của các nguồn lực trong các mô hình thực hành thực tập CTXH 76
3.3.1 Nhiệm vụ của nhà trường 76
3.3.2 Nhiệm vụ của cơ sở thực hành, thực tập CTXH 76
3.3.3 Nhiệm vụ của giáo viên thực hành 76
3.3.4 Nhiệm vụ của kiểm huấn viên - cán bộ hướng dẫn tại cơ sở thực tập 77
3.3.5 Nhiệm vụ của sinh viên 78
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 80
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 84
PHỤ LỤC
Trang 8MỤC CHỮ VIẾT TĂT
ĐHSP HN Đại học Sư phạm Hà Nội
Trang 9DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU DANH MỤC BẢNG:
Bảng 1.1: Bảng khung học phần thực hành, thực tập 29
Bảng 2.1: Nhóm khó khăn mà sinh viên thường gặp phải 42
Bảng 2.2: Nhóm khó khăn trong thực hành, thực tập 44
Bảng 2.3: Khó khăn trong các mối quan hệ xã hội 47
Bảng 2.4: Nhóm khó khăn từ phía bản thân sinh viên trong thực hành, thực tập CTXH 50
Bảng 2.5: Các phương thức giải quyết khi gặp khó khăn của sinh viên 53
Bảng 2.6: Bảng so sánh cách giải quyết khi gặp khó khăn giữa các khóa sinh viên 54
Bảng 3.4: Mức độ mong muốn của sinh viên với các hình thức hoạt động của học phần CTXH với Tổ chức và Phát triển cộng đồng 67
Bảng 3.5: Mong đợi của sinh viên về mô hình thử nghiệm CTXH 69
DANH MỤC BIỂU ĐỒ: Biểu đồ 3.1: Mức độ mong muốn của sinh viên trong hoạt động thực hành CTXH cá nhân 61
Biểu đồ 3.2: Nhu cầu của sinh viên về hoạt động thực hành, thực tập không tập trung (linh hoạt) 63
Biểu đồ 3.3: Nhu cầu của sinh viên về hoạt động thực hành, thực tập tập trung 65
Trang 10MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Thực hành, thực tập Công tác xã hội là một trong những hoạt động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sinh viên theo học chuyên ngành Công tác xã hội Thông qua thực hành giúp sinh viên có cơ hội để tích hợp kiến thức, kĩ năng
và các giá trị học được ở trên lớp vào các tình huống thực hành trên thực tế Trải qua các học phần thực hành, thực tập sinh viên thấy được những điểm mạnh và hạn chế của mình về khả năng thực hành như: kiến thức, kỹ năng đồng thời định hướng công việc của mình trong tương lai Sinh viên áp dụng những lý thuyết đã được lĩnh hội ở trên lớp và sử dụng vào làm việc thực tế thông qua việc sử dụng các kỹ năng, kinh nghiệm vận dụng các phương pháp Công tác xã hội để trợ giúp thân chủ
có vấn đề, nhóm đối tượng, tiếp cận với cộng đồng còn kém phát triển Đồng thời trong quá trình triển khai thực hành, thực tập, cơ sở đào tạo và cơ sở thực hành sẽ đánh giá chính xác về những mặt tích cực và những điểm còn hạn chế cần điều chỉnh và bổ sung nhằm đáp ứng nhu cầu của thực tiễn xã hội Thực hành, thực tập Công tác xã hội sẽ góp phần gắn lý thuyết vào thực tiễn, biến những kiến thức sách
vở thành kỹ năng nghề giúp sinh viên tự tin và trở thành nhân viên Công tác xã hội chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu của xã hội
Trường ĐHSP HN là trung tâm nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn lực chất lượng cao, giữ vai trò trọng điểm, đầu ngành trong hệ trong hệ thống các trường sư phạm trong cả nước Đồng thời trường cũng là một cơ sở đào tạo đa ngành có uy tín trong hệ thống giáo dục quốc dân và là một trong những trường đã đào tạo hệ Cử nhân ngành Công tác xã hội sớm nhất Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành mã ngành đào tạo Công tác xã hội vào tháng 10/2004, giao nhiệm vụ đào tạo trình độ cử nhân khoa học ngành Công tác xã hội theo Quyết định số 08-QĐ/BGDĐT-ĐH&SĐH, ngày 6/1/2004
Trang 11DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu Tiếng Việt
1 Lê Chí An (2006) Công tác xã hội nhập môn, Đại học Mở - Bán công TP.Hồ Chí
Minh
2 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2013), Hội nghị triển khai Đề án phát triển nghề Công tác
xã hội trong giáo dục đại học giai đoạn 2013-2020
3 Hà Đình Bốn (2012), Phát triển nghề Công tác xã hội ở Việt Nam về phương diện pháp luật, Kỷ yếu Hội thảo Quốc tế - Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về Công tác xã
hội, Nxb ĐHQG Hà Nội
4 Cục Bảo trợ Xã hội - Bộ LĐ-TB&XH (2012), Kế hoạch đào tạo giảng viên dạy nghề Công tác xã hội năm 2012
5 Phạm Huy Dũng (2006), Bài giảng Công tác xã hội - Lý thuyết và thực hành Công tác xã hội trực tiếp, Nxb ĐHSP HN
6 Doug Durst - Đại học Regina Canada (2006), Đào tạo thực hành, thực tập - phần thiết yếu của đảm bảo chất lượng Công tác xã hội chuyên nghiệp, Hội thảo “Thực
hành, thực tập trong đào tạo Công tác xã hội ở Việt Nam”
7 Trần Thị Minh Đức (2009), Giáo trình tham vấn tâm lý, Nxb Đại học Quốc gia Hà
Nội
8 Đại học Lao động - Xã hội, Đề án nghiên cứu đánh giá thực trạng và định hướng chiến lược phát triển Công tác xã hội ở Việt Nam, 2005
9 Đại học Sư phạm Hà Nội (2008) Nhóm giáo viên thực hành, Tài liệu hướng dẫn,
Thực hành Công tác xã hội cá nhân
10 Khoa Công tác xã hội (2011), Đề án thành lập Khoa Công tác xã hội
11 Nguyễn Thị Kim Hoa (2012), Sổ tay hướng dẫn thực hành Công tác xã hội, Nxb
ĐHQG Hà Nội
12 Mai Tuyết Hạnh (2011), Một số vấn đề trong thực hành Công tác xã hội tại khoa
xã hội học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn hiện nay, Hội thảo 20
năm khoa Xã hội học thành tựu và thách thức, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
Trang 1213 Nguyễn Công Khanh (2000), Tâm lý trị liệu - ứng dụng trong lâm sàng và tự chữa bệnh, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
14 Bùi Thị Xuân Mai (2007), Phát triển Công tác xã hội theo hướng chuyên nghiệp - một đòi hỏi khách quan trong quá trình đổi mới của nước ta,Tạp chí Lao động -
Xã hội, số 307
15 Bùi Thị Xuân Mai (2008), Tổ chức thực hành thực tập Công tác xã hội - từ lý thuyết đến thực tiễn, Kỷ yếu Hội thảo Khoa học “Nghiên cứu và đào tạo Công tác
xã hội trong quá trình hội nhập và phát triển”, Hà Nội
16 Nguyễn Thị Oanh (1998), Công tác xã hội đại cương, Công tác xã hội cá nhân và nhóm, Nxb Giáo dục
17 Tô Phương Oanh (2013), Nâng cao hiệu quả chương trình thực hành nghề đối với sinh viên Công tác xã hội hiện nay- Thực trạng và hướng giải quyết, Kỷ yếu Hội
thảo Khoa học Quốc tế “Nâng cao tính chuyên nghiệp Công tác xã hội vì phát triển
và hội nhập”, Nxb ĐHSP HN
18 Phạm Thị Tâm (2013), Thực hành, thực tập của sinh viên chuyên ngành Công tác
xã hội - những vấn đề đặt ra, Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế “Nâng cao tính chuyên nghiệp Công tác xã hội vì phát triển và hội nhập”, Nxb ĐHSP HN
19 Mai Thị Kim Thanh (2013), Đào tạo thực hành Công tác xã hội trong một số trường đại học đóng trên địa bàn Hà Nội - Một số vấn đề đặt ra, Kỷ yếu Hội thảo
Khoa học Quốc tế “Nâng cao tính chuyên nghiệp Công tác xã hội vì phát triển và
hội nhập”, Nxb ĐHSP HN, 2013
20 Nguyễn Thị Bùi Thành (2013), Thực trạng việc làm của sinh viên chuyên ngành Công tác xã hội - góc nhìn từ người làm Công tác xã hội tại cơ sở xã hội, Kỷ yếu
Hội thảo Khoa học Quốc tế “Nâng cao tính chuyên nghiệp Công tác xã hội vì phát
triển và hội nhập”, Nxb ĐHSP HN
21 Vũ Thị Hồng Trang (2013), Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng tính chuyên nghiệp của Công tác xã hội ở nước ta hiện nay, Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế “Nâng cao tính chuyên nghiệp Công tác xã hội vì phát triển và hội nhập”, Nxb ĐHSP HN
Trang 1322 Trần Đình Tuấn (2010), Công tác xã hội từ lý thuyết đến thực tiễn, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
Tài liệu Tiếng Anh
23 Beckett C, Essential Theory for Social Work Practice, Sage, 2006
24 Fook J, Social Work: Critical Theory anh Practice, Sage, 2002
25 Greene R, Human Be haviour Theory and Social Work Practice, Aldine
Transaction publishers
26 Hales G, Beyond Disability: Towards an Enabling Society, Sage, 1999
27 Hepworth DJ, Direct Social Work practive - theory and skills, Book/cole pub
lishing Company, 1997
28 Ife J, Human Rights and Social Work: Towards Rigths-based Practice Cambridge University, 2001
29 Lee J, The Empowerment Approach to Social Work Practice: Building a Beloved Community NY Columbia University press, 2001
30 Lehmann P & Coady N, Theoretical Perspectives for Direct Social Work Practice:
A Generalist-Eclectic Approachi, Springer, 2007