Truyền thông về khoa học công nghệ trên cổng thông tin điện tử sở khoa học và công nghệ các tỉnh miền đông nam bộ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------ TRẦN THỊ DUNG TRUYỀN THÔNG VỀ KHOA HỌC CÔNG NGHỆ TRÊN CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CÁ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

TRẦN THỊ DUNG

TRUYỀN THÔNG VỀ KHOA HỌC CÔNG NGHỆ TRÊN CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CÁC TỈNH MIỀN ĐÔNG NAM BỘ

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Báo chí học

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

TRẦN THỊ DUNG

TRUYỀN THÔNG VỀ KHOA HỌC CÔNG NGHỆ TRÊN CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CÁC TỈNH MIỀN ĐÔNG NAM BỘ

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học

Mã số: 60 32 01 01

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN

Hà Nội - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Huyền - Phó Chủ nhiệm khoa Báo chí và Truyền thông, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội Các kết quả công bố trong luận văn là hoàn toàn chính xác Các trích dẫn, tham khảo đều rõ nguồn Nếu sai, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật

Tác giả

Trần Thị Dung

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cám ơn PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Huyền - Phó Chủ nhiệm Khoa Báo chí và Truyền thông, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội đã tận tình hướng dẫn và cho tôi những ý kiến quý giá trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Tôi xin chân thành cám ơn các Thầy, Cô giáo Khoa Báo chí và Truyền thông, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội đã truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu về chuyên ngành báo chí cũng như tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này đúng thời hạn

Tôi cũng xin chân thành cám ơn lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và Đồng Nai; các anh (chị) khối Văn phòng Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hồ Chí Minh và các anh (chị) khối Trung tâm Tin học và Thông tin khoa học công nghệ Bình Dương và Đồng Nai đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này

TP Hồ Chí Minh, ngày 30 tháng 3 năm 2015

Trần Thị Dung

MỤC LỤC

MỤC LỤC 5

MỞ ĐẦU 6

1 Tính cấp thiết của đề tài 6

2 Tình hình nghiên cứu vấn đề 7

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 10

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn của luận văn Error! Bookmark not defined

7 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CỔNG THÔNG TIN

ĐIỆN TỬ Error! Bookmark not defined 1.1 Truyền thông và truyền thông về khoa học công nghệError! Bookmark not defined.

1.2 Khái niệm về cổng thông tin điện tử Error! Bookmark not defined

1.3 Chức năng của cổng thông tin điện tử về khoa học và công nghệ trong hệ thống

thông tin đại chúng Error! Bookmark not defined 1.4 Phương thức tổ chức và quản lý hoạt động của cổng thông tin điện tử Error!

Bookmark not defined.

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA BA CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ

CÁC SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ MIỀN ĐÔNG NAM BỘError! Bookmark not defined.

2.1 Giới thiệu chung về cổng thông tin điện tử của ba Sở Khoa học và Công nghệ miền

Đông Nam Bộ Error! Bookmark not defined

2.2 Tổ chức hoạt động của ban biên tập và quy trình xử lý thông tin đăng trên cổng thông

tin điện tử các Sở Khoa học và Công nghệ Error! Bookmark not defined 2.3 Mức độ cung cấp thông tin, dịch vụ của các cổng thông tin điện tửError! Bookmark

not defined.

2.4 Mức độ đáp ứng nhu cầu thông tin của người dùng cổng thông tin điện tửError!

Bookmark not defined.

2.5 Một số điểm khác biệt giữa 3 cổng thông tin điện tửError! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ TRÊN CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ BA SỞ KHOA HỌC VÀ

CÔNG NGHỆ MIỀN ĐÔNG NAM BỘ Error! Bookmark not defined

3.1 Đánh giá ưu nhược điểm của 3 cổng thông tin điện tử đối với hoạt động truyền thông

khoa học và công nghệ Error! Bookmark not defined 3.2 Nguyên nhân khách quan và chủ quan của nhược điểmError! Bookmark not defined.

3.3 Giải pháp nâng cao hiệu quả truyền thông khoa học công nghệ trên cổng thông tin

điện tử Error! Bookmark not defined 3.4 Một số đề xuất trong cách viết và cách trình bày trên cổng thông tin điện tửError!

Bookmark not defined.

Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay khoa học và công nghệ đã trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy sản xuất

và tiến bộ xã hội Do đó, truyền thông về khoa học và công nghệ được xác định là một trong 6 nhiệm vụ trọng tâm về phát triển khoa học công nghệ giai đoạn 2011-2020

Cùng với sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin (CNTT) và internet mà Đảng và Nhà nước đã đề ra nhiều chương trình ứng dụng CNTT trong quản lý Chính từ yêu cầu đổi mới nền hành chính nước nhà, hầu hết các cơ quan nhà nước đều triển khai xây dựng trang thông tin điện tử hay cổng thông tin điện tử để phục vụ công tác tuyền thông về hoạt động của cơ quan, đơn vị thông qua việc cung cấp thông tin và các dịch vụ công trực tuyến nhằm phục vụ tốt nhất nhu cầu cung cấp thông tin và dịch vụ cho người dân, doanh nghiệp và chính quyền

Hiện nay, việc đưa cổng TTĐT vào phục vụ người dân không chỉ nhằm mục đích cải cách nền hành chính mà còn nhằm mục đích nâng cao giá trị dân chủ và niềm tin của người dân đối với cơ quan nhà nước thông qua việc cung cấp thông tin, giải đáp thắc mắc

và dịch vụ công trực tuyến Thêm vào đó, những cổng TTĐT này còn giúp người dân phản hồi thông tin lại cho các cơ quan nhà nước; đồng thời còn là một kênh truyền thông hiệu quả nhất

Bên cạnh đó, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế cũng đòi hỏi nền hành chính nước nhà phải hiện đại, tiện lợi và đặc biệt là quảng bá được hình ảnh cơ quan, đơn vị; cung cấp đầy đủ thông tin, giới thiệu được những thành tựu và tiềm năng nghiên cứu khoa học của ngành khoa học công nghệ đến với các đơn vị có nhu cầu liên kết, hợp tác nghiên cứu

và chuyển giao khoa học công nghệ trong và ngoài nước

Do khả năng xuất bản nhiều nguồn thông tin và cho phép tích hợp các phần mềm ứng dụng nghiệp vụ nên cổng TTĐT có khả năng cung cấp nhiều dịch vụ công trực tuyến như: Dịch vụ cấp giấy phép X-Quang; dịch vụ về đề tài khoa học, dịch vụ về Tiêu chuẩn

- Đo lường - Chất lượng… các dịch vụ này vừa là công cụ phục vụ công tác quản lý, vừa tạo ra sự minh bạch thông tin, giảm phiền hà tiêu cực trong quá trình giải quyết các thủ tục

Trong quá trình phát triển, Sở KH&CN các tỉnh/ thành phố luôn xem cổng TTĐT

là một kênh truyền thông khoa học công nghệ hiệu quả Đồng thời còn là phương tiện rút ngắn khoảng cách giữa cơ quan nhà nước với doanh nghiệp và công dân nên lãnh đạo Sở KH&CN các tỉnh/ thành phố luôn quan tâm chỉ đạo, đầu tư kinh phí để duy trì, cập nhật thông tin và dịch vụ công trực tuyến Tuy nhiên, để có thể đánh giá được chất lượng thông tin và dịch vụ công trực tuyến cùng những tác động của chúng đến công chúng, nhất thiết phải tiến hành khảo sát ở cả hai mặt: nội dung, chất lượng của thông tin và dịch

vụ đang được cung cấp và nhu cầu của công chúng đối với thông tin trên trên cổng TTĐT

Sở KH&CN các tỉnh, thành phố Có như vậy mới đưa ra được một mô hình phát triển hoàn thiện và phù hợp với điều kiện ngành KH&CN và công chúng của cổng TTĐT Sở KH&CN

Việc nghiên cứu, tìm hiểu về cổng TTĐT Sở KH&CN các tỉnh miền Đông Nam

Bộ, cụ thể là ba tỉnh thành nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam là tỉnh Đồng Nai, Bình Dương và thành phố Hồ Chí Minh giúp tìm ra những nguyên nhân và đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển các cổng TTĐT các Sở KH&CN

Đề tài này được lựa chọn nghiên cứu còn do bản thân người thực hiện đề tài hiện đang trực tiếp quản lý cổng TTĐT Sở KH&CN Đồng Nai và mong muốn có một công trình nghiên cứu khoa học làm cơ sở phân tích thực trạng của thông tin và dịch vụ công trực tuyến trên cổng TTĐT hiện tại nhằm tìm ra giải pháp nâng cao chất lượng thông tin

và dịch vụ trong tương lai, đảm bảo yêu cầu quản lý nhà nước về khoa học công nghệ và đáp ứng nhu cầu công chúng

2 Tình hình nghiên cứu vấn đề

2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Cho đến nay vấn đề ứng dụng công nghệ thông tin và internet trong hoạt động cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến phục vụ công dân đã được ứng dụng rộng rãi trên toàn thế giới Theo đó vấn đề cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến thông qua các phương tiện truyền thông trực tuyến như các trang web, trang blog và mạng xã hội cho các mục đích quan hệ công chúng khác nhau cũng được nhiều học giả quan tâm nghiên cứu Có thể kể đến một số nghiên cứu liên quan như:

- Về việc chính phủ sử dụng các phương tiện truyền thông trực tuyến và tính dân chủ: Năm 2009 tác giả Broom [51] đã tiến hành nghiên cứu và giải thích tầm quan trọng của các hoạt động quan hệ với công chúng của chính phủ khi xét đến hai nguyên tắc dân chủ; trách nhiệm báo cáo các hoạt động của chính phủ với người dân và nhu cầu hỗ trợ và tham gia của người dân để giúp chính phủ hoạt động có hiệu quả Tương tự, năm 2012 tác giả Lee [54] đã nghiên cứu và nhấn mạnh về các hoạt động quan hệ với công chúng của chính phủ là nhằm thực hiện đầy đủ trách nhiệm của chính phủ bằng cách cung cấp cho người dân những thông tin và dịch vụ cần thiết và đáp ứng nhu cầu của người dân Trong khi đó, vào năm 2003, hai tác giả Welch và Hinnant [58] lại xác định tính minh bạch và tính tương tác như hai thành phần chính của các website chính phủ Welch và Hinnant cho rằng tính minh bạch có được chủ yếu bằng cách phổ biến thông tin và tính tương tác được đảm bảo bằng cách công khai và đáp ứng nhu cầu thông tin của người dân Tương tự, năm 2010, hai tác giả Searson và Johnson [56] lại nghiên cứu về lợi thế của các chức năng tiên tiến của các website chính phủ giúp tạo điều kiện thuận lợi cho sự giao tiếp hai chiều giữa chính phủ và người dân và do đó thúc đẩy tính minh bạch, tính khả dụng và tính tương tác Tính tương tác và tính khả dụng của các website chính phủ được hỗ trợ bởi các công nghệ tiên tiến đã vượt khỏi giới hạn đơn giản chỉ là cung cấp thông tin

- Về sự ảnh hưởng của các kênh truyền thông trực tuyến đối với các mối quan hệ giữa chính phủ và người dân: Năm 2003, hai tác giả Welch và Hinnant đã nghiên cứu và

mô tả rằng việc sử dụng một website của chính phủ có tác động gián tiếp đến niềm tin vào chính phủ thông qua sự dung hòa mức độ nhận thức về tính minh bạch và tính tương tác của website

Welch và Hinnant cho rằng hai yếu tố góp phần quan trọng cho các website chính phủ là sự cải thiện về mặt nhận thức về tính minh bạch và tính tương tác của chính phủ

Vì vậy, vai trò của các kênh truyền thông trực tuyến được nhấn mạnh trong khía cạnh giúp gia tăng cơ hội tham gia của người dân và thu hẹp khoảng cách thông tin giữa chính phủ và người dân Năm 2012, tác giả Hyehyun Hong [52] tập trung nghiên cứu về ảnh

hưởng của các website chính phủ và các phương tiện truyền thông xã hội đến cảm nhận của người dân

Nhìn chung, những nghiên cứu của các học giả nước ngoài tập trung nghiên cứu

về niềm tin của người dân vào chính phủ thông qua các các kênh trực tuyến của chính phủ bằng cách tăng cường các dịch vụ chính phủ cho người dân, cải thiện khả năng tiếp cận thông tin chính phủ của người dân, khuyến khích sự tương tác giữa chính phủ và người dân

2.2 Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam

Nghiên cứu về cổng TTĐT đã được nhiều tác giả quan tâm ở góc độ ngành công nghệ thông tin Phần lớn các đề tài nghiên cứu đều tập trung tìm ra những giải pháp về công nghệ phục vụ cung cấp thông tin, tra cứu thông tin và các dịch vụ phục vụ người dân, doanh nghiệp và chính quyền Có thể kể đến một số đề tài như:

- Đề tài “Xây dựng cổng thông tin điện tử phục vụ tra cứu thông tin về Chủ tịch

Hồ Chí Minh” của tác giả Nguyễn Thị Dung (năm 2011) Đề tài tập trung nghiên cứu xây dựng một cổng TTĐT nhằm hỗ trợ việc tìm hiểu và nghiên cứu về cuộc đời của Bác Hồ Cổng TTĐT cho phép người sử dụng xem, trao đổi, tải thông tin về dưới nhiều dạng tệp

dữ liệu khác nhau, thực hiện việc trao đổi thông tin giữa hệ thống và người sử dụng, tăng hiệu quả công tác nghiên cứu và tra cứu thông tin về Bác Hồ

- Đề tài “Nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin một cửa liên thông trong cấp phép đầu tư tại Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Định” của tác giả Nguyễn Bay (năm 2012) Đề tài ứng dụng dịch vụ web xây dựng hệ thống thông tin một cửa điện tử hỗ trợ quản lý, theo dõi, tra cứu hồ sơ thủ tục hành chính tại Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Định

- Đề tài “Tìm hiểu về kiến trúc Chính phủ điện tử và nghiên cứu, đề xuất mô hình cung cấp dịch vụ công trực tuyến tại Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Vĩnh Phúc” của tác giả Hoàng Tiến Hợi (năm 2013) Đề tài tập trung nghiên cứu và đề xuất mô hình tham chiếu cung cấp dịch vụ công trực tuyến tại Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Vĩnh Phúc

- Đề tài “Xây dựng cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Nam theo kiến trúc hướng dịch vụ SOA” của tác giả Lương Hoài Nhơn (năm 2011) Đề tài này tập trung nghiên cứu

vào công nghệ mã nguồn mở Liferay nhằm xây dựng một cổng TTĐT tỉnh Quảng Nam dựa trên SOA nhằm thiết lập một cổng TTĐT có thể tích hợp các dịch vụ hành chính công để phục vụ nhu cầu của công dân, doanh nghiệp và chính quyền

Ở góc độ ngành báo chí - truyền thông, hiện chỉ có tác giả Cao Phượng Diễm nghiên cứu đề tài “Nâng cao chất lượng Website Hải quan Việt Nam” (năm 2010) Luận văn đã tiến hành nghiên cứu về công chúng của website Hải quan dựa trên lí thuyết về công chúng truyền thông Cả hai đối tượng công chúng chính của website Hải quan là cán

bộ trong ngành và doanh nghiệp tham gia hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu đều được xem xét trên ba bình diện nhân khẩu học xã hội, thực trạng nhận thức và thói quen, sở thích tiếp nhận sản phẩm truyền thông Kết quả nghiên cứu về công chúng của website Hải quan có thể được áp dụng vào hoạt động của đơn vị này và giúp ích cho những nghiên cứu về sau

Như vậy, dưới góc độ tiếp cận của ngành báo chí - truyền thông, vẫn chưa có đề tài nào nghiên cứu về truyền thông khoa học công nghệ trên cổng TTĐT Sở KH&CN Vì vậy, đề tài thực hiện nhằm mục đích đánh giá chất lượng hoạt động của cổng TTĐT thông qua hoạt động cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến đối với người dân, doanh nghiệp và chính quyền dưới góc độ truyền thông đại chúng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Dựa trên cơ sở lý luận chung và các tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động của cổng TTĐT, luận văn khảo sát việc cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến trên cổng TTĐT để nắm rõ thực trạng các cổng TTĐT như thế nào, từ đó đề