Quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại chi cục hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế nội bài

Trước vấn đề nội tại của sự phát triển kinh tế, những đòi hỏi tất yếu khách quan phải cải cách, hiện đại hóa cũng như thấy được vai trò quan trọng của hoạt động quản lý thu thuế thì v

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

QUỐC TẾ NỘI BÀI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

QUỐC TẾ NỘI BÀI

Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy, cô giáo hướng dẫn khoa học Các số liệu và trích dẫn được sử dụng trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và đáng tin cậy

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành chương trình cao học và viết luận văn này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ và góp ý nhiệt tình của quý thầy cô Trường Đại học Kinh tế - Đại ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn đến quý th ầy cô trường Đại học Kinh tế, đã tận tình hướ ng dẫn, giúp đỡ cho tôi trong quá trình học tập

Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến TS Hoàng Khắc Lịch đã dành rất

nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu và giúp tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng nỗ lực, tìm tòi, nghiên cứu để hoàn thiện luận văn, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những đóng góp tận tình của quý thầy cô và các bạn

MỤC LỤC

Danh mụ các từ viết tắt i

Danh mục bảng biểu ii

Danh mục hình iii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THUẾ XNK 5

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài: 5

1.2 Cơ sở lý luận của quản lý nhà nước về thuế XNK 7

1.2.1 Khái quát về Thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu 7

1.2.2 Mục tiêu của thuế XNK Error! Bookmark not defined 1.2.3 Các đặc điểm chung của thuế XNK Error! Bookmark not defined

1.3 Những vấn đề cơ bản của quản lý nhà nước về thuế XNK của Ngành Hải

quan Error! Bookmark not defined

1.3.1 Khái niệm, sự cần thiết và nguyên tắc của công tác quản lý thu thuế XNK.

Error! Bookmark not defined 1.3.2 Yêu cầu đối với công tác quản lý thu thuế Error! Bookmark not defined 1.3.3 Căn cứ pháp lý của công tác quản lý thu thuế XNK.Error! Bookmark not

defined

1.3.4 Nội dung của công tác quản lý thu thuế XNK.Error! Bookmark not defined

1.4 Các nhân tố ảnh hưởng tới công tác quản lý thu thuế XNK.Error! Bookmark not defined

1.4.1 Nhóm nhân tố chủ quan Error! Bookmark not defined 1.4.2 Nhóm nhân tố khách quan Error! Bookmark not defined

1.5 Tiêu chí đánh giá công tác quản lý thu thuế XNK:Error! Bookmark not defined

1.6 Kinh nghiệm quản lý thu thuế XNK Error! Bookmark not defined

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 2.1 Phương pháp tiếp cận Error! Bookmark not defined 2.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể Error! Bookmark not defined

2.2.1 Phương pháp thu thập dữ liệu Error! Bookmark not defined

2.2.2 Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu……… …………39

Chương 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU THUẾ XNK TẠI CHI

CỤC HẢI QUAN CK SBQT NỘI BÀI Error! Bookmark not defined 3.1 Khái quát về Chi cục Hải quan CK SBQT Nội Bài.Error! Bookmark not defined

3.2 Thực trạng công tác quản lý thu thuế XNK tại Chi cục Hải quan CK SBQT

Nội Bài Error! Bookmark not defined

3.2.1 Một số kết quả chung Error! Bookmark not defined

3.2.2 Nội dung cụ thể quản lý thu thuế XNK tại Chi cục Hải quan CK SBQT

Nội Bài Error! Bookmark not defined

3.3 Đánh giá chung công tác quản lý thuế XNK tại Chi cục.Error! Bookmark not defined

3.3.1 Ảnh hưởng của các nhân tố …… Error! Bookmark not defined.

3.3.2 Thành công: Error! Bookmark not defined 3.4.3 Hạn chế: Error! Bookmark not defined 3.4.4 Nguyên nhân thành công: Error! Bookmark not defined 3.4.5 Nguyên nhân các hạn chế: Error! Bookmark not defined

Chương 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU

THUẾ XNK TẠI CHI CỤC HẢI QUAN CK SBQT NỘI BÀI.Error! Bookmark not defined

4.1 Định hướng quản lý thu thuế XNK tại Chi cục Hải quan CK SBQT Nội Bài.

Error! Bookmark not defined 4.2 Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu thuế XNK tại Chi cục Error! Bookmark not defined

4.3 Một số đề xuất, kiến nghị Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

Danh mục tài liệu tham khảo 11

i

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ii

DANH MỤC BẢNG BIỂU

1 Bảng 3.1 Kết quả thu nộp thuế vào NSNN tại Chi cục Hải

2 Bảng 3.2 Kim ngạch XNK tại Chi cục Hải quan CK SBQT Nội

3 Bảng 3.3 Cơ cấu thu thuế XNK tại Chi cục Hải quan CK

4 Bảng 3.4 Kết quả công tác xác định trị giá hải quan 55

5 Bảng 3.5 Kết quả công tác Miễn, Hoàn, Không thu thuế 57

6 Bảng 3.6 Số nợ thuế tại Chi cục Hải quan CK SBQT Nội Bài

7 Bảng 3.7 Số vụ vi phạm và số thu phạt VPHC tại Chi cục Hải

iii

DANH MỤC HÌNH

1 Hình 3.1 Mô hình cơ cấu tổ chức Chi cục Hải quan CKSBQT

2 Hình 3.2 Kết quả công tác đốc thu thuế tại Chi cục Hải quan

3 Hình 3.3 Số vụ VPHC tại Chi cục Hải quan CK SBQT Nội

4 Hình 3.4

Biểu đồ so sánh thay đổi chính sách tác động đến công tác QLT tại Chi cục Hải quan CK SBQT Nội Bài (năm 2010-2014)

67

ra nhiều cơ hội, điều kiện thuận lợi thúc đẩy kinh tế trong nước phát triển nhưng đồng thời cũng chứa đựng không ít những khó khăn thách thức cho sự phát triển kinh tế nói chung và ngành Hải quan nói riêng khi mà lượng hàng hoá qua các cửa khẩu ngày càng tăng, chủng loại hàng hoá ngày càng phong

2

phú, đa dạng nên cần phải tổ chức quản lý tốt hoạt động XNK thông qua biện pháp quản lý thuế hải quan Hoạt động thu thuế hải quan có vai trò rất quan trọng không chỉ góp phần vào nhiệm vụ tạo nguồn thu cho ngân sách mà còn

là một công cụ để Nhà nước quản lý, điều tiết đối với hàng hoá XNK

Trước vấn đề nội tại của sự phát triển kinh tế, những đòi hỏi tất yếu khách quan phải cải cách, hiện đại hóa cũng như thấy được vai trò quan trọng của hoạt động quản lý thu thuế thì vấn đề đặt ra là phải tìm ra những cách thức đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác quản lý thu thuế XNK mà vẫn đảm bảo được các mục tiêu, chính sách của Nhà nước

Mặt khác, nước ta là một nước đang phát triển nên thuế hải quan vẫn là nguồn thu quan trọng của Ngân sách Nhà nước, đồng thời là công cụ quản lý, điều tiết tác động trở lại nền kinh tế để tạo điều kiện cho nền kinh tế ngày càng phát triển Do đó, công tác quản lý hiệu quả thuế XNK có tính cấp thiết nói riêng đối với ngành hải quan và là một vấn đề nói chung đối với đất nước

Chi cục Hải quan Cửa khẩu Sân bay Quốc tế Nội Bài là một đơn vị trực thuộc Cục Hải quan TP Hà Nội, ra đời với chức năng quản lý hoạt động xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh qua Cảng hàng không quốc tế Nội Bài Trong thời gian qua, Chi cục đã có những đóng góp quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của hoạt động XNK; là một trong những đơn vị đi đầu trong toàn ngành Hải quan thực hiện Hải quan điện tử, đóng góp mỗi năm khoảng 2.000

tỷ tiền thuế vào ngân sách Nhà nước, góp phần vào sự phát triển của TP Hà Nội nói riêng và của đất nước nói chung

Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước (QLNN) thuế XNK ở nước ta hiện nay còn bộc lộ một số hạn chế như: hệ thống chính sách và cơ chế quản

lý còn nhiều bất cập, không theo kịp với sự phát triển của hoạt động XNK hàng hóa; tình trạng buôn lậu và gian lận thương mại để trốn thuế còn tồn tại dưới nhiều hình thức ngày càng tinh vi; tình trạng nợ thuế chây ỳ của doanh

3

nghiệp chưa được giải quyết triệt để; công tác kiểm tra, thanh tra việc chấp hành chính sách thuế XNK hiệu quả chưa cao, gây thất thu cho ngân sách nhà nước (NSNN) QLNN về thuế XNK là một lĩnh vực phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến các khoản thu của NSNN, đồng thời tác động trực tiếp đến công việc kinh doanh của doanh nghiệp Cho nên cần thiết phải có sự nghiên cứu, đánh giá một cách cụ thể việc quản lý thuế tại cửa khẩu Sân bay Quốc tế Nội Bài, nơi có lưu lượng vận chuyển hàng hóa lớn, có kim ngạch và giá trị cao

Việc quản lý hoạt động XNK trong đó có công tác quản lý thu thuế đối với hàng hóa XNK của Chi cục trong thời gian qua còn nhiều tồn tại cần giải quyết Lưu lượng hàng hóa XNK qua cảng hàng không ngày càng tăng, chủng loại ngày càng đa dạng (kim ngạch xuất khẩu (làm tròn): năm 2010: 765 triệu USD, năm 2011: 788 triệu USD, năm 2012: 1.043 triệu USD, năm 2013: 2.038 triệu USD, năm 2014: 2.388 triệu USD; kim ngạch nhập khẩu (làm tròn): năm 2010: 3.050 triệu USD, năm 2011: 6.049 triệu USD, năm 2012: 2.749 triệu USD, năm 2013: 5.641 triệu USD, năm 2014: 9.942 triệu USD), thêm vào đó thực tế đã phát sinh các thủ đoạn trốn thuế và gian lận thương mại ngày càng tinh vi, phức tạp đã ảnh hưởng đến công tác quản lý thu thuế XNK tại Chi cục

Quản lý thu thuế XNK là nội dung trọng yếu của công tác Ngành Hải quan và thực tế cũng được Nhà nước Việt Nam rất quan tâm Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về thuế hải quan và tổng kết thực tiễn công tác quản lý thu thuế XNK tại Chi cục Hải quan Cửa khẩu Sân bay quốc tế Nội Bài, tôi đã chọn đề tài:

"Quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Chi cục Hải quan Cửa khẩu Sân bay quốc tế Nội Bài" làm đề tài để viết luận văn tốt nghiệp của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu đề tài này là: từ lý luận và thực tiễn nghiên cứu phản ánh rõ thực trạng công tác quản lý thu thuế XNK tại Chi cục Hải quan

4

Cửa khẩu Sân bay quốc tế Nội Bài trong 5 năm qua, trên cơ sở đó đề xuất một

số giải pháp nhằm cải thiện công tác quản lý thu thuế XNK tại Chi cục

Nhiệm vụ nghiên cứu: làm rõ các nội dung nghiên cứu về lý luận của

đề tài; mô tả thực trạng, phân tích đánh giá về nội dung công tác quản lý thu thuế tại Chi cục để có thể đề xuất các kiến nghị khả thi cải thiện công tác này

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài: Hoạt động quản lý thu thuế XNK tại Chi cục Hải quan CK SBQT Nội Bài

Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Chi cục Hải quan CK SBQT Nội Bài từ năm 2010 đến hết năm 2014

5

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN

VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài:

Do tình hình hội nhập của kinh tế Việt Nam vào kinh tế khu vực và thế giới ngày càng mạnh mẽ nên các vấn đề về thuế quan cũng được chú trọng nghiên cứu ngày một chuyên sâu Theo đó, các đề tài nghiên cứu liên quan đến công tác quản lý thu thuế XNK cũng được một số tổ chức và cá nhân liên quan nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau Một số đề tài nghiên cứu có liên quan đến lĩnh vực này của cán bộ trong ngành hải quan:

- Đề tài: “Các giải pháp tăng cường quản lý thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu trong tiến trình gia nhập AFTA của Việt nam”, Luận án tiến sỹ

Kinh tế của Nguyễn Danh Hưng, Học viện Tài chính năm 2003

- Đề tài: “Đổi mới quản lý thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu của ngành Hải quan hiện nay”, Luận án thạc sỹ Kinh tế của Trần Thành Tô, Học

viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm 2006

- Đề tài: “Tiếp tục cải cách, hiện đại hoá Hải quan Việt Nam đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế”, Luận án tiến sỹ Kinh tế của Nguyễn

Ngọc Túc, Trường Đại học Ngoại thương Hà Nội năm 2007

- Đề tài: “Hoàn thiện cơ chế quản lý thuế đối với hàng hoá xuất nhập khẩu ngành Hải quan”, Luận văn thạc sỹ Kinh tế của Dương Phú Đông,

Đại học Kinh tế quốc dân năm 2008

- Đề tài: “ đổi mới công tác quản lý thuế đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa hải quan ở Việt Nam hiện nay” năm 2008, Chủ nhiệm đề tài: Thạc sỹ Lỗ Thị

Nhụ - Cục Thuế Xuất nhập khẩu - Tổng cục Hải quan

6

- Đề tài: “Quản lý thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu tại Cục Hải quan thành phố Hải Phòng”, Luận văn thạc sỹ Kinh tế của Đặng Văn Dũng,

Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh năm 2011

Nhìn chung, các đề tài trên đều có đề cập ở những mức độ nhất định về thuế, quản lý thuế, chống thất thu thuế của ngành Hải quan trong từng thời kỳ Các đề tài này nghiên cứu các vấn đề về công tác quản lý thu thuế XNK ở thời kỳ nghiệp vụ của cơ quan Hải quan còn khá thủ công (giai đoạn 2003 đến 2011) và mức độ hội nhập chưa tác động nhiều đến thủ tục hải quan nói chung và công tác quản lý thu thuế của Ngành Hải quan nói riêng Các đề tài trên là các nghiên cứu riêng rẽ, có thể có giống nhau ở khía cạnh nào đó của đối tượng nghiên cứu nhưng phạm vi nghiên cứu khác nhau dẫn tới mục tiêu nghiên cứu, các phương hướng giải pháp là khác nhau Các đề tài của Nguyễn Danh Hưng (2003), Trần Thành Tô (2006) đề cập trực tiếp đến công tác quản

lý thuế của Ngành Hải quan ở giai đoạn đầu của tiến trình hội nhập của Việt Nam (ra nhập AFTA), khi ngành Hải quan chưa áp dụng hải quan điện tử Trên thực tế, công tác quản lý thu thuế ngành Hải quan có nhiều biến động trong khoảng 5 năm gần đây mà sự khác biệt nổi bật chính là cơ quan Hải quan chuyển từ chú trọng công tác tiền kiểm sang hậu kiểm, chuyển từ giải quyết thủ tục hải quan thủ công truyền thống sang thực hiện các quy trình thủ tục hải quan điện tử tự động Đồng thời việc đề cao tính tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp đã đặt ra một số vấn đề, phương pháp quản lý mới cần nghiên cứu chuyên sâu

Đề tài Lỗ Thị Nhụ (2008) nghiên cứu là đề tài nghiên cứu khoa học cấp ngành đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu dưới góc độ quản lý nhà nước về cải cách công tác quản lý thuế XNK ở Việt Nam đáp ứng yêu cầu hải quan hiện đại Đề tài đã đạt được một số nội dung:

+ Trên cơ sở các quan điểm, mục tiêu và yêu cầu, đề tài đã đề xuất các giải pháp nhằm đổi mới công tác quản lý thuế đáp ứng hiện đại hóa hải quan

1.2 Cơ sở lý luận của quản lý nhà nước về thuế XNK

1.2.1 Khái quát về Thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu

1.2.1.1 Khái niệm và đặc điểm của hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu

Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu bao gồm động sản có tên gọi và mã số theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam được xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh hay lưu giữ trong lãnh thổ hải quan của một quốc gia theo quy định của quốc gia đó, chịu sự quản lý của cơ quan hải quan

Đặc điểm của hàng hóa XNK là hàng hóa được phép và thực tế đã xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh qua biên giới quốc gia

1.2.1.2 Các sắc thuế đánh vào hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu

Thuế là một khoản đóng góp bắt buộc từ các thể nhân và pháp nhân cho Nhà nước theo mức độ và thời hạn được pháp luật quy định nhằm sử dụng cho mục đích công cộng, không mang tính chất đối giá và hoàn trả trực tiếp cho đối tượng nộp thuế Thuế không phải là một hiện tượng tự nhiên mà là một hiện tượng xã hội do chính con người định ra và nó gắn liền với phạm trù Nhà nước và pháp luật

Ở Việt Nam, công tác quản lý thuế nói chung và quản lý thu thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu nói riêng do cơ quan thuế (Tổng cục thuế, Cục thuế, Chi cục thuế) và cơ quan Hải quan (Tổng cục Hải quan, các Cục Hải