Chính sách giải quyết việc làm cho người lao động sau thu hồiđất nông nghiệp trên địa bàn thành phố phủ lý tỉnh hà nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ---o0o--- ĐỖ QUỐC HOÀN CHÍNH SÁCH GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ PHỦ LÝ - TỈNH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o -

ĐỖ QUỐC HOÀN

CHÍNH SÁCH GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ PHỦ LÝ - TỈNH HÀ NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o -

ĐỖ QUỐC HOÀN

CHÍNH SÁCH GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ PHỦ LÝ - TỈNH HÀ NAM

Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân tôi, các kết quả nghiên cứu trong luận văn là xác thực và chưa từng được công bố trong kỳ bất công trình nào khác trước đó

Tác giả luận văn

MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT i DANH MỤC BẢNG ii

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP 4 1.1 Tổng quan nghiên cứu về việc làm và chính sách giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất nông nghiệp 4 1.2 Đặc điểm của lao động bị thu hồi đất và sự cần thiết của chính sách giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất 6

1.2.1 Đặc điểm của lao động bị thu hồi đất do quá trình CNH – HĐH 6 1.2.2 Sự cần thiết của chính sách giải quyết việc làm cho người lao động 9

1.3 Một số vấn đề chung về việc làm và chính sách giải quyết việc làm Error! Bookmark not defined

1.3.1 Khái niệm và vai trò của việc làm Error! Bookmark not defined 1.3.2 Chính sách giải quyết việc làm Error! Bookmark not defined

1.3.3 Các chính sách giải quyết việc làm cho người lao động sau thu hồi đất

nông nghiệp Error! Bookmark not defined

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách giải quyết việc làm cho người lao

động sau thu hồi đất nông nghiệp Error! Bookmark not defined

1.4 Kinh nghiệm về chính sách giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi

đất ở một số địa phương và một số bài học kinh nghiệmError! Bookmark not defined

1.4.1 Kinh nghiệm về chính sách giải quyết việc làm cho người lao động bị thu

hồi đất ở một số địa phương Error! Bookmark not defined 1.4.2 Bài học kinh nghiệm cho thành phố Phủ Lý Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨUError! Bookmark not defined

2.1 Phương pháp thu thập dữ liệu và tài liệu nghiên cứuError! Bookmark not defined

2.1.1 Số liệu thứ cấp Error! Bookmark not defined 2.1.2 Số liệu sơ cấp Error! Bookmark not defined

2.2 Các phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu Error! Bookmark not defined 2.2.2 Phương pháp thống kê mô tả Error! Bookmark not defined 2.2.3 Phương pháp phân tích và tổng hợp Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG SAU THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH

PHỐ PHỦ LÝ, TỈNH HÀ NAM Error! Bookmark not defined

3.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và việc làm của lao động sau

thu hồi đất nông nghiệp ở TP Phủ lý, Hà Nam Error! Bookmark not defined

3.1.1 Đặc điểm tự nhiên Error! Bookmark not defined 3.1.2 Đặc điểm kinh tế xã hội Error! Bookmark not defined

3.1.3 Thực trạng việc làm của lao động bị thu hồi đất nông nghiệp trên địa bàn

Thành phố Phủ Lý Error! Bookmark not defined

3.2 Phân tích thực trạng chính sách giải quyết việc làm cho lao động sau thu hồi đất

nông nghiệp trên địa bàn Thành Phố Phủ Lý Error! Bookmark not defined

3.2.1 Chính sách đào tạo nghề Error! Bookmark not defined 3.2.2 Chính sách đất đai đối với việc làm Error! Bookmark not defined

3.2.3 Chính sách tín dụng ưu đãi đối với người lao động để giải quyết việc làm

Error! Bookmark not defined

3.2.4 Chính sách phát triển các khu, cụm, điểm công nghiệp, doanh nghiệp và

chính sách phát triển làng nghề ở nông thôn Error! Bookmark not defined

3.2.5 Chính sách xuất khẩu lao động nhằm giải quyết việc làm cho người lao

động bị thu hồi đất nông nghiệp Error! Bookmark not defined

3.3 Đánh giá các chính sách giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất

trên địa bàn Phủ Lý Error! Bookmark not defined

3.3.1 Thành công của chính sách giải quyết việc làm cho người lao động bị thu

hồi đất ở thành phố Phủ Lý Error! Bookmark not defined

3.3.2 Hạn chế của chính sách giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi

đất ở thành phố Phủ Lý Error! Bookmark not defined

3.3.3 Nguyên nhân của những hạn chế trong chính sách việc làm cho người lao

động sau thu hồi đất nông nghiệp Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU THU HỒI ĐẤT NÔNG

NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ PHỦ LÝ, TỈNH HÀ NAM Error! Bookmark not defined

4.1 Các quan điểm, mục tiêu hoàn thiện chính sách giải quyết việc làm cho người

lao động bị thu hồi đất Error! Bookmark not defined

4.1.1 Quan điểm về hoàn thiện chính sách giải quyết việc làm cho người lao

động bị thu hồi đất Error! Bookmark not defined

4.1.2 Mục tiêu về hoàn thiện chính sách giải quyết việc làm cho người lao động

bị thu hồi đất Error! Bookmark not defined

4.2 Giải pháp hoàn thiện chính sách giải quyết việc làm cho nông dân sau khi thu

hồi đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Phủ Lý Error! Bookmark not defined

4.2.1 Giải pháp về chính sách đào tạo nghề theo từng nhóm tuổi và và từng đối

tượng lao động Error! Bookmark not defined 4.2.2 Chính sách phát triển thị trường lao động Error! Bookmark not defined

4.2.3 Chính sách huyến khích phát triển đa dạng các loại hình tổ chức sản xuất

kinh doanh để giải quyết việc làm Error! Bookmark not defined

4.2.4 Chính sách đẩy mạnh phát triển làng nghề và ngành nghề truyền thống để

giải quyết việc làm Error! Bookmark not defined

4.2.5 Chính sách hướng dẫn và khuyến khích phát triển kinh tế hộ gia đình

Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC

i

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Stt Ký hiệu Nguyên nghĩa

1 CĐ-ĐH Cao đẳng - Đại học

2 CHXHCN Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

3 CNKT Công nhân kỹ thuật

4 CNH-HĐH Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá

5 CN-XDCB Công nghiệp- Xây dựng cơ bản

6 DNVVN Doanh nghiệp vừa và nhỏ

7 GQVL Giải quyết việc làm

8 ILO International Labor Organization

15 UBND Uỷ ban nhân dân

16 XKLĐ Xuất khẩu lao động

ii

DANH MỤC BẢNG

1 Bảng 3.1 Chỉ tiêu kinh tế xã hội năm 2014 của tỉnh Hà Nam 41

2 Bảng 3.2 Cơ cấu kinh tế Thành phố Phủ Lý năm 2014 42

3 Bảng 3.3 Cơ cấu lao động thành phố Phủ Lý năm 2014 42

4 Bảng 3.4 Tổng hợp kết quả thu hồi đất trên địa bàn thành phố Phủ Lý 43

5 Bảng 3.5 Tổng hợp kết quả chi trả tiền bồi thường GPMB các dự án

trên địa bàn thành phố Phủ Lý từ năm 2010-2014

8 Bảng 3.8 Tổng hợp Nguồn vốn tín dụng ưu đãi đối với người lao động

để giải quyết việc làm trên địa bàn Thành phố Phủ Lý

69

Thành phố Phủ Lý cũng đang trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa khá nhanh trong các năm gần đây Tỷ trọng nông nghiệp trong GDP đã giảm từ 18,3% năm 2005 xuống còn 15,1% năm 2014, và tỷ trọng lao động trong nông nghiệp cũng giảm tương ứng từ 71,5% xuống 63% Quá trình này một mặt đã góp phần đưa Phủ Lý trở thành thành phố theo hướng công nghiệp, nhưng bên cạnh đó cũng gây ra những tác động đáng kể tới việc làm cho một bộ phận lớn nông dân bị thu hồi đất nông nghiệp phục vụ quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa Mặc dù

đã có các chính sách được ban hành và thực thi nhằm giúp nông dân khi bị thu hồi đất chuyển đổi nghề nghiệp để gia đình họ có được sinh kế tốt hơn nhưng trên thực

tế thì các chính sách này chưa thực sự giúp các lao động bị thu hồi đất có được công việc ổn định và tốt hơn Việc phân tích và đánh giá các chính sách này dưới góc độ quản lý kinh tế là công việc có ý nghĩa thực tiễn và lý luận Vì vậy tôi đã chọn chủ

2

đề: "Chính sách giải quyết việc làm cho người lao động sau thu hồi đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam" làm đề tài luận văn Thạc sỹ Câu hỏi nghiên cứu của luận văn là: Chính quyền Thành phố Phủ Lý cần có những chính sách gì để thực hiện có hiệu quả công tác giải quyết việc làm cho người lao động sau thu hồi đất nông nghiệp?

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

2.1 Mục tiêu

Mục tiêu chính của luận văn là đánh giá thực trạng việc làm và chính sách giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất nông nghiệp, từ đó đề xuất các chính sách góp phần giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất nông nghiệp ở Phủ Lý, tỉnh Hà Nam

2.2 Nhiệm vụ

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về việc tạo việc làm cho người lao động

- Phân tích và đánh giá thực trạng chính sách tạo việc làm đối với người lao động bị thu hồi đất trên địa bàn thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam

- Đề xuất các chính sách để giải quyết việc làm cho người nông dân khi bị thu hồi đất trên địa bàn thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là: các chính sách liên quan đến việc làm và tạo việc làm cho nông dân khi bị thu hồi đất tại Phủ Lý Hà Nam giai đoạn từ sau 2005 tới 2014

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu là: Thực trạng việc làm và chính sách giải quyết việc làm cho nông dân bị thu hồi đất ở Thành Phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam giai đoạn từ sau 2005

- Địa điểm nghiên cứu, khảo sát: địa bàn các xã ngoại thành Thành Phố Phủ

Lý, tỉnh Hà Nam

3

4 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách giải quyết việc làm cho người lao động sau thu hồi đất nông nghiệp

Chương 2: Thiết kế và phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng chính sách giải quyết việc làm cho người lao động sau thu đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam

Chương 4: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện chính sách giải quyết việc làm cho người lao động sau thu hồi đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam

4

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO

ĐỘNG SAU THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP 1.1 Tổng quan nghiên cứu về việc làm và chính sách giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất nông nghiệp

Vấn đề việc làm nói chung và chính sách giải quyết việc làm cho người bị thu hồi đất nói riêng là một vấn đề quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời cũng rất nhạy cảm và tác động sâu rộng đến thành công của tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa nên là chủ đề nhận được sự quan tâm rộng rãi

Công trình nghiên cứu “Những giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết việc làm ở nông thôn Hà Tĩnh”, luận án Tiến sĩ kinh tế của Thái Ngọc Tịnh, Trường Đại học

Nông Nghiệp I Hà Nội, 2003 Trong luận án tác giả đã hệ thống hoá cơ sở lý luận

và thực tiễn về giải quyết việc làm, thực trạng giải quyết việc làm ở nông thôn Hà Tĩnh đồng thời đưa ra những giải pháp phù hợp nhằm giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở Hà Tĩnh

“Thị trường lao động và định hướng nghề nghiệp cho người lao động” của

TS Nguyễn Hữu Dũng, Nhà xuất bản Lao động - Xã hội 2005 Công trình nghiên cứu này đã phân tích sâu sắc các nội dung có liên quan đến lý luận về thị trường lao động, định hướng nghề nghiệp cho người lao động và mối quan hệ với thị trường lao động; thực trạng thị trường lao động ở nước ta cũng như thực trạng định hướng nghề nghiệp cho người lao động thời gian qua; dự báo cung cầu của thị trường lao động, định hướng nghề nghiệp và giải quyết việc làm cho người lao động Có thể nói đây là công trình nghiên cứu khá toàn diện về thị trường lao động và định hướng nghề nghiệp cho người lao động của nước ta

Năm 2007 Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia đã cho xuất bản công trình nghiên cứu do Chính phủ giao Trường Đại học Kinh tế Quốc dân chủ trì, GS.TSKH

Lê Du Phong là chủ nhiệm đề tài: “Thu nhập, đời sống, việc làm của những người

có đất bị thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị, kết cấu hạ tầng kinh

5

tế - xã hội, các công trình công cộng phục vụ lợi ích quốc gia” Công trình nghiên

cứu này đã trình bày khá rõ cơ sở lý luận và thực tiễn có liên quan đến thu nhập, đời sống, việc làm của những người có đất bị thu hồi để xây dựng các KCN, khu đô thị, kết cấu hạ tầng KT-XH, các công trình công cộng phục vụ lợi ích quốc gia Đặc biệt, công trình nghiên cứu đã tập trung phân tích một cách sâu sắc và toàn diện thực trạng thu nhập, đời sống và việc làm của người có đất bị thu hồi trên phạm vi

cả nước Trên cơ sở đó đã đưa ra các quan điểm và một hệ thống giải pháp toàn diện, đồng bộ, có cơ sở khoa học và có tính khả thi để giải quyết việc làm, bảo đảm thu nhập và đời sống của những người có đất bị thu hồi, trong đó có sự quan tâm thỏa đáng đến đội ngũ lao động ở lứa tuổi người lao động

Đề tài: “Đánh giá và giải pháp cải thiện tình hình giải phóng mặt bằng trên địa bàn thành phố Hà Nội”, luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Trần Đông Dực, Đại

học Bách Khoa Hà Nội 2011 Luận án này đã tập trung phân tích khá sâu sắc thực trạng thu hồi đất và GPMB, nhất là đất nông nghiệp ở các huyện ngoại thành Hà Nội, cũng như tác động tích cực và tiêu cực của thu hồi đất và GPMB đến việc làm

và đời sống của những người có đất bị thu hồi (trước hết là với đội ngũ người lao động) Luận án cũng đã đưa ra nhiều giải pháp có cơ sở khoa học, có tính khả thi để làm tốt hơn công tác GPMB ở Hà Nội những năm sắp tới

“Cơ chế Nhà nước thu hồi đất và chuyển dịch đất đai tự nguyện ở Việt Nam: Phương pháp tiếp cận, định giá đất và giải quyết khiếu nại của dân”, Ngân hàng thế

giới (2011) Ấn phẩm là kết quả nghiên cứu trong nhiều năm của Ngân hàng thế giới tại Việt Nam với chủ đề “ Xã hội và các xung đột đất đai” nhằm hỗ trợ Bộ tài nguyên và môi trường cải thiện chính sách và thực tiễn về thu hồi và chuyển dịch đất đai để đạt được sự tăng trưởng bền vững trong quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa nhanh chóng hiện nay

Năm 2012, Nguyễn Đình Tuấn, Học viện Chính trị - Hành chính đã hoàn

thành Luận văn thạc sĩ với đề tài: “Giải quyết việc làm cho người nông dân bị thu hồi đất trong quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá ở tỉnh Thanh Hoá” Kết quả

nghiên cứu của đề tài nêu lên sự cần thiết phải GQVL cho người nông dân bị thu hồi đất trong quá trình CNH, ĐTH, làm rõ hơn cơ sở lý luận và bài học kinh nghiệm

6

về GQVL cho nông dân bị thu hồi đất ở nước ta nói chung Luận văn cho thấy thực trạng GQVL cho nông dân bị thu hồi đất ở tỉnh Thanh Hoá, từ đó đề xuất định hướng và một hệ thống giải pháp đồng bộ có tính khả thi trong GQVL cho nông dân

bị thu hồi đất để phát triển các khu công nghiệp, khu đô thị ở tỉnh Thanh Hoá

Trần Quang Tuyến (2014) đã nghiên cứu tổng quan có hệ thống nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước về tác động của mất đất nông nghiệp do đô thị hóa, công nghiệp hóa tới việc làm cho lao động nông thôn Tác giả phát hiện ra rằng mất đất

có tác động tiêu cực ở các nước có ít cơ hội cho việc làm phi nông nghiệp nhưng mất đất lại có tác động tích cực tới chuyển đổi nghề ở các nước có nhiều cơ hội cho việc làm phi nông nghiệp Với các bằng chứng định lượng ở nhiều nghiên cứu ở Việt Nam, tác giả đã chỉ ra rằng quá trình thu hồi đất nông nghiệp có tác động tích cực nhiều hơn ở các tỉnh thành phát triển và các vùng ven đô nơi có nhiều cơ hội chuyển đổi nghề và tác động này tích cực hơn về dài hạn khi người dân bị thu hồi đất có thời gian chuyển đổi nghề Tuy nhiên, một bộ phận lao động lớn tuổi và thiếu

kỹ năng không có khả năng chuyển đổi nghề và tác giả cho rằng việc phát triển cơ

sở hạ tầng và chợ địa phương có thể là một kênh tạo việc làm tốt cho lao động lớn tuổi vùng ven đô ở các thành phố lớn của Việt Nam

Các công trình khoa học nói trên chủ yếu đề cập đến vấn đề giải quyết việc làm cho lao động nói chung, cho lao động nông thôn nói riêng… Tuy nhiên chưa có công trình nào đề cập và phân tích vấn đề giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Phủ Lý - tỉnh Hà Nam Do vậy, tác giả

đã lựa chọn chủ đề: “Chính sách giải quyết việc làm cho người lao động sau thu hồi đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam” làm đề tài luận văn

Thạc sỹ Luận văn là một công trình nghiên cứu có tiếp thu những thành tựu khoa học có liên quan nhưng có tính độc lập, không lặp lại các công trình khác

1.2 Đặc điểm của lao động bị thu hồi đất và sự cần thiết của chính sách giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất

1.2.1 Đặc điểm của lao động bị thu hồi đất do quá trình CNH – HĐH

* Đặc điểm việc làm của nông dân trước khi thu hồi đất:

- Lao động nông nghiệp của nông dân là thứ lao động tất yếu, chiếm tỷ trọng