Quản lý du lịch tại khu di tích lịch sử đền hùng

Lê Văn Chiến, người thầy kính mến đã trực tiếp hướng dẫn, dìu dắt, giúp đỡ tác giả với những chỉ dẫn khoa học quý giá trong suốt quá trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành đề tài

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

HOÀNG THỊ THU PHƯƠNG

QUẢN LÝ DU LỊCH TẠI KHU DI TÍCH LỊCH SỬ ĐỀN HÙNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

HOÀNG THỊ THU PHƯƠNG

QUẢN LÝ DU LỊCH TẠI KHU DI TÍCH LỊCH SỬ ĐỀN HÙNG

Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế

XÁC NHẬN CỦA CHÙ TỊCH HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN

Hà Nội – 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu th ực sự của bản thân, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Lê Văn Chiến Các số liê ̣u, những kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận văn này trung thực và chưa từng được công bố dưới bất kỳ hình thức nào

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

LỜI CẢM ƠN

Luận văn tốt nghiệp cao học được hoàn thành tại Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội Có được luận văn tốt nghiệp này, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất đến khoa Kinh tế chính trị, trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội; TS Lê Văn Chiến, người thầy kính mến đã trực tiếp hướng dẫn, dìu dắt, giúp đỡ tác giả với những chỉ dẫn khoa học quý giá trong suốt quá

trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành đề tài: “Quản lý du lịch tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng”

Xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo trường Đại học Kinh

tế, Đại học Quốc gia Hà Nội đã trực tiếp giảng dạy, truyền đạt kiến thức cho bản thân tác giả trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn

Xin gửi tới Ban lãnh đạo, cán bộ, công chức Khu di tích lịch sử Đền Hùng lời cảm ơn chân thành nhất vì đã động viên, hướng dẫn và tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tác giả thu nhập số liệu cũng như những tài liệu nghiên cứu cần thiết liên quan đến đề tài

Xin cảm ơn bố mẹ và gia đình đã luôn ở bên cạnh, cổ vũ và động viên tôi những lúc khó khăn để hoàn thành tốt luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn

MỤC LỤC

Danh sách các từ viết tắt i

Danh sách bảng biểu ii

Danh sách sơ đồ iii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ DU LỊCH 5

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 5

1.2 Lý luận chung về du lịch và quản lý du lịch 9

1.2.1 Một số khái niệm về du lịch và quản lý nhà nước về du lịch 9

1.2.2 Điều kiện để phát triển du lịch Error! Bookmark not defined

defined.

1.2.4 Kinh nghiệm quản lý du lịch của một số nước trên thế giới và một số địa

phương ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU LUẬN VĂNError! Bookmark not defined.

2.1 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.1.1 Phương pháp thu thập số liệu Error! Bookmark not defined 2.1.2 Phương pháp phỏng vấn Error! Bookmark not defined 2.1.3 Phương pháp chuyên gia, hội thảo Error! Bookmark not defined

2.2 Địa điểm và thời gian thực hiện nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.3 Các công cụ, phương pháp phân tích Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ DU LỊCH Error!

Bookmark not defined.

TẠI KHU DI TÍCH LỊCH SỬ ĐỀN HÙNG Error! Bookmark not defined

3.1 Điều kiện tự nhiên và điều kiện kinh tế xã hội tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng

Error! Bookmark not defined

3.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội Phú ThọError! Bookmark not defined.

3.1.2 Vài nét về khu di tích lịch sử Đền Hùng Error! Bookmark not defined

3.2 Tổ chức quản lý khu di tích lịch sử Đền HùngError! Bookmark not defined.

3.3 Thực trạng công tác quản lý du lịch tại Di tích lịch sử Đền Hùng Error!

Bookmark not defined.

3.3.1 Quản lý khu di tích lịch sử Đền Hùng qua các thời kỳError! Bookmark

not defined.

3.3.2 Thực trạng quản lý Khu di tích lịch sử Đền Hùng hiện nay Error!

Bookmark not defined.

3.3.3 Thực hiện Quản lý các hoạt động kinh doanh du lịchError! Bookmark

not defined.

3.4 Một số kết quả và hạn chế Error! Bookmark not defined

3.4.1 Một số kết quả Error! Bookmark not defined 3.4.2 Một số hạn chế Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ DU LỊCH TẠI

KHU DI TÍCH LỊCH SỬ ĐỀN HÙNG Error! Bookmark not defined 4.1 Quan điểm, mục tiêu Error! Bookmark not defined

4.2 Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý du lịch tại Khu di tích lịch sử

Đền Hùng Error! Bookmark not defined

4.2.1.Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách Error! Bookmark not defined 4.2.2 Nhóm giải pháp về huy động vốn đầu tư Error! Bookmark not defined 4.2.3 Nhóm giải pháp về phát triển nguồn nhân lựcError! Bookmark not

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC

i

DANH SÁCH CÁC TỪ VIẾT TẮT

1 CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

2 CNTT Công nghệ thông tin

8 UBND Ủy ban nhân dân

9 VHTT Văn hóa thể thao

10 VHTT - DL Văn hóa thể thao và du lịch

ii

DANH SÁCH BẢNG BIỂU

1 Bảng 2.1 Kết quả điều tra về kết cấu tuổi và giới tính của

2 Bảng 2.2 Kết quả điều tra về kết cấu nghề nghiệp của khách du lịch 34

3 Bảng 2.3 Kết quả điều tra kết cấu nơi đến của khách du lịch 35

4 Bảng 3.1 Nguồn nhân lực tại Khu DTLS Đền Hùng 49

5 Bảng 3.2 Số lƣợng khách và nguồn thu tại Đền Hùng 58

6 Bảng 3.3 Kết quả thu sự nghiệp tại Đền Hùng 58

7 Bảng 3.4 Ý kiến của khách du lịch về thăm Đền Hùng 59

8 Bảng 3.5 Đánh giá của khách du lịch về dịch vụ tại Đền Hùng 60

10 Bảng 3.7 Kết quả đáp ứng nhu cầu dịch vụ của khách hàng 63

iii

DANH SÁCH SƠ ĐỒ

1 Sơ đồ 3.1 Sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý khu di tích lịch sử

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay, du lịch đã trở thành nhu cầu không thể thiếu trong đời sống văn hóa - xã hội của con người trên khắp thế giới Hoạt động du lịch đã trở thành một ngành kinh tế phát triển nhanh chóng và chiếm vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế của nhiều quốc gia.Những năm qua, du lịch Việt Nam đang trên đà phát triển, lượng khách quốc tế đến cũng như khách du lịch nội địa ngày càng tăng Du lịch Việt Nam ngày càng được biết đến nhiều hơn trên thế giới, nhiều điểm đến trong nước được bình chọn là địa chỉ yêu thích của du khách quốc tế cũng như đang ngày càng nhận được sự quan tâm của toàn xã hội Phát triển du lịch không những mang lại hiệu quả kinh tế cho bản thân ngành du lịch mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển của các ngành kinh tế xã hội của đất nước Mục đích của phát triển du lịch không chỉ vì lợi nhuận kinh tế mà điều quan trọng là du lịch đã trực tiếp góp phần nâng cao vị thế, hình ảnh quốc gia, hình ảnh về đất nước, con người Việt Nam đối với các nước trong khu vực và trên thế giới

Phú Thọ là tỉnh có lịch sử lâu đời, là vùng đất cổ; Vùng hợp lưu của ba dòng sông lớn: Sông Hồng, sông Lô và sông Đà Là trung tâm sinh sống của người Việt

cổ, nơi các vua Hùng chọn làm đất đóng đô, kinh đô Văn Lang - kinh đô đầu tiên của dân tộc Việt Nam Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, Phú Thọ gắn liền với quá trình hình thành và phát triển, quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Tại đây còn tồn tại và lưu giữ nhiều di tích có giá trị nhân văn sâu sắc như: Khu di tích lịch

sử Đền Hùng, với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ được UNESCO vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2012; Hát Xoan, được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại cần phải bảo vệ khẩn cấp năm 2011

Trong những năm gần đây, lượng khách tham quan và lưu trú đến với Phú Thọ có mức tăng trưởng cao, số lượng các doanh nghiệp du lịch ngày càng phát triển, doanh thu du lịch trên địa bàn tỉnh cũng tăng lên đáng kể… Tuy vậy, du lịch

2

Phú Thọ vẫn chưa phát triển tương xứng với các điều kiện và tiềm năng vốn có, sự phát triển nhìn chung còn mang tính tự phát, manh mún Trước xu thế hội nhập quốc tế mạnh mẽ của đất nước cũng như thực tiễn của ngành du lịch tỉnh Phú Thọ, đòi hỏi phải phát triển mạnh mẽ và chuyên nghiệp các sản phẩm dịch vụ du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường du lịch trong và ngoài nước

Để đáp ứng các nhu cầu trên cần phải xây dựng các khu du lịch với nhiều loại hình

đa dạng, phong phú phục vụ khách tham quan du lịch là hết sức cần thiết

Đền Hùng là di tích lịch sử đặc biệt cấp quốc gia, nơi thờ tự các Vua Hùng

đã có công dựng nước Tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng, hàng năm đón tiếp hàng triệu lượt đồng bào, du khách trong và ngoài nước về thăm viếng, tri ân công đức các Vua Hùng Là một trung tâm du lịch văn hóa lớn của cả nước, Khu di tích lịch

sử đặc biệt Đền Hùng không chỉ thu hút được lượng khách du lịch lớn mà còn nhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, nhà kinh tế và nhà quản lý "Giáo trình kinh tế du lịch" tác giả GS.TS Nguyễn Văn Đính và TS Trần Thị Minh Hòa, Trường Đại Học Kinh tế Quốc dân (2006); "Phát triển và quản lý nhà nước về kinh tế dịch vụ" tác giả Bùi Tiến Quý (2005) là những ví dụ tiêu biểu Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu nêu trên có đề cập tới vấn đề du lịch và phát triển hoạt động du lịch nói chung hoặc đề cập trên một khía cạnh cụ thể nào đó của Đền Hùng mà chưa nghiên cứu sâu về công tác quản lý du lịch tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng

Trong khi đó, để đáp ứng nhu cầu du lịch văn hóa tâm linh, lễ hội của nhân dân cả nước và khách du lịch nước ngoài, giúp cho du khách hiểu được giá trị lịch

sử văn hóa của vùng đất linh thiêng Đền Hùng, hiểu được quá trình dựng nước và giữ nước của Tổ tiên, hiểu được giá trị thiêng liêng của nghĩa “đồng bào” v.v…cần phải có quá trình nghiên cứu, đánh giá công tác quản lý du lịch đối với Khu di tích lịch sử đặc biệt này Từ đó, đưa ra những giải pháp phù hợp nhất nhằm phát triển

Khu di tích Đền Hùng một cách bền vững Với những lý do trên đề tài “Quản lý du lịch tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng” được tác giả chọn làm luận văn của mình với

hy vọng góp phần vào việc tìm ra giải pháp quản lý, khai thác được các tiềm năng

du lịch tại Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Đền Hùng, nhằm đưa kinh tế du lịch của

3

tỉnh Phú Thọ ngày càng phát triển, giải quyết được công ăn việc làm cho nhiều lao động và nâng cao đời sống của nhân dân các xã vùng ven di tích Đền Hùng

2 Mục tiêu nghiên cứu

Thực hiện đề tài này, luận văn hướng tới những mục tiêu cụ thể sau:

- Góp phần xây dựng khung lý thuyết và thực tiễn về du lịch và quản lý du lịch tại các khu di tích lịch sử, văn hóa nhằm phát triển du lịch tại Đền Hùng tỉnh Phú Thọ

- Nghiên cứu, phân tích, đánh giá một số bài học kinh nghiệm trong và ngoài nước về quản lý nhà nước đối với hoạt động du lịch

- Nghiên cứu, phân tích và đánh giá thực trạng quản lý du lịch tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng

- Đề xuất các giải pháp đổi mới công tác quản lý du lịch của Ban lãnh đạo đối với quy hoạch phát triển các hoạt động dịch vụ, du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách đến Khu di tích lịch sử Đền Hùng

3 Câu hỏi nghiên cứu

Luận văn sẽ tập trung trả lời cho một số câu hỏi nghiên cứu sau:

Quản lý du lịch là gì? Tại sao phải quản lý du lịch tại khu di tích lịch sử Đền Hùng? Tình hình quản lý du lịch trong thời gian qua như thế nào và những yếu tố nào ảnh hưởng đến việc quản lý du lịch tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng? Hoàn thiện quản lý du lịch thời gian tới cần thực hiện những giải pháp nào?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu đề tài là công tác quản lý du lịch của Ban lãnh đạo Khu

di tích trên địa bàn đặt trong tổng thể vấn đề quản lý du lịch

Chủ thể quản lý là Khu di tích lịch sử Đền Hùng Đây là đơn vị sự nghiệp có thu trực thuộc UBND tỉnh Phú Thọ

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: Các hoạt động quản lý du lịch của tỉnh nhằm phát triển du

lịch trên địa bàn Khu di tích lịch sử Đền Hùng tỉnh Phú Thọ

4

- Về thời gian: sử dụng các số liệu thống kê và tài liệu nghiên cứu trong phạm

vi 4 năm, từ năm 2011-2014 và đề ra các giải pháp trong thời gian tới

- Nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu chiến lược, quy hoạch quản lý du

lịch tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng; Pháp luật có liên quan đến hoạt động du lịch; các chính sách quản lý du lịch; Điều kiện để quản lý du lịch; Xây dựng cơ sở hạ tầng cho quản lý du lịch tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng tỉnh Phú Thọ

5 Những đóng góp của luận văn

- Luận văn góp phần làm sáng tỏ thêm lý luận, thực tiễn về công tác quản lý

du lịch của Ban lãnh đạo tại khu di tích lịch sử Đền Hùng

- Đánh giá đúng thực trạng công tác quản lý du lịch tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng, chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân, góp phần cung cấp

cơ sở thực tiễn cho việc hoàn thiện công tác quản lý du lịch trên địa bàn Khu di tích

- Đề xuất một số giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác quản lý du lịch, nâng cao ý thức chấp hành luật du lịch

- Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan và cá nhân trong việc nghiên cứu hoạch định chính sách phát triển du lịch nói chung và du

lịch Phú Thọ nói riêng

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về công tác quản

lý du lịch

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu luận văn

Chương 3: Thực trạng công tác quản lý du lịch tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng Chương 4: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý du lịch tại Khu di tích lịch

sử Đền Hùng

5

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN

VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ DU LỊCH

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Như đã trình bày trong phần giới thiệu, Khu di tích lịch sử đặc biệt Đền Hùng không chỉ thu hút được lượng khách du lịch lớn mà còn nhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, nhà kinh tế và nhà quản lý Nhiều bài viết, bài nghiên cứu, luận văn, luận án đã nghiên cứu Khu di tích lịch sử này với các cách tiếp cận khác nhau Trong đó có thể nêu lên một số tác phẩm tiêu biểu sau đây:

Nguyễn Thị Tuyết Hạnh (2003), "Khu di tích lịch sử Đền Hùng trong tiến trình lịch sử dân tộc", luận án Tiến sĩ lịch sử, Trung tâm khoa học xã hội và nhân

văn quốc gia thuộc Bộ giáo dục và đào tạo Luận án nêu lên không gian văn hóa -

xã hội vùng Đền Hùng từ thuở chưa có Đền Hùng, hình thái kiến trúc và tín ngưỡng buổi đầu ở Đền Hùng, sự xuất hiện và phát triển của Đền Hùng trong các thế kỷ từ

XV – XIX Khu di tích Đền Hùng ở thế kỷ XX Đền Hùng là tiêu điểm, là cơ sở vật chất chủ yếu để thể hiện, biểu đạt loại hình và hình thức sinh hoạt văn hóa tinh thần đặc sắc và độc đáo ấy Ngày nay chúng ta thấy chủ đề, và cả các cấu trúc thờ Hùng Vương đang có ở nhiều nơi trên toàn đất nước, nhưng Đền Hùng (Phú thọ) luôn được coi là nơi duy nhất thờ phụng Vua Hùng của cả nước, trong cả một quá trình lịch sử lâu dài

Nhiều tác giả (2005), “Lễ hội truyền thống vùng Đất tổ”, Sở văn hóa thông tin

Phú Thọ, Hội văn nghệ dân gian Mảnh đất Phú thọ là nơi sinh tụ và phát triển của dân tộc Việt Nam Qua hàng ngàn năm lịch sử đã chứa đựng những di sản văn hóa vật thể và phi vật thể vô cùng phong phú và quý giá, đã phản ánh khá chân thực cuộc sống vươn lên khắc phục đấu tranh kiên cường chống giặc ngoại xâm của ông cha ta bảo vệ bờ cõi, giang sơn, gấm vóc cho dân tộc Việt Nam hôm nay Các hoạt động lễ hội các trò diễn dân gian gắn kết chặt chẽ với tâm linh tín ngưỡng dân gian